Türk romanında şiddet söylemi ve ideoloji (1950-2000)
Violent discourse and ideology in Turkish novel (1950-2000)
- Tez No: 993849
- Danışmanlar: PROF. DR. ABİDE DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1950-2000 yılları arasında Türk romanında şiddet söylemini ve onun ardında yatan ideolojileri Eleştirel Söylem Çözümlemesi ile ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. İdeoloji tarafından kuşatılmış bir şiddet söyleminin hangi biçimde kurulduğu, toplumsal arka planı, metinler ve bağlam dikkate alınarak çözümlenmiştir. Tezdeki amacımız eserlerin temsil ettiği ideolojileri suçlamak ya da yargılamak değil; ideolojiler ile şiddet söylemi arasındaki bağıntıları ve metinlerin yapılanışını açığa çıkarmaktır. Tezin girişinde öncelikle söylem çözümlemesi ile ilgili temel bilgiler verildikten sonra birinci bölümde söylem kavramından, dil-kültür-söylem ilişkisinden, tezde kullanılan yöntem olan eleştirel söylem analizinin tarihi gelişiminden, kapsamından, kullanılan bu yöntemin niteliklerinden bahsedilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde şiddetin tarihsel kökenleri üzerinde durularak bir şiddet tipoloji ortaya konulmuştur. Şiddetin ideolojik bir araca dönüşmesi ve ideolojinin tahakküm alanı yaratmak, kendini zorla kabul ettirmek için söylemi araçsallaştırması üzerinde durulmuştur. Romanların incelemesine ayrılan üçüncü bölümde Van Dijk'ın eleştirel çözümleme kuramı doğrultusunda metin çözümlemelerinde kullanılacak bir analiz modeli sunulmuştur. Van Dijk'ın söylem analizinden faydalanarak geliştirdiğimiz inceleme yöntemi 1950-2000 arasında yazılmış eserlere uygulanmıştır. Seçtiğimiz romanlara göre düzenlediğimiz bu inceleme yöntemiyle metinler birinci aşamada makro ve mikro düzeyde değerlendirilmiştir. Daha sonra metnin üretim sürecine, üçüncü aşamada alımlama/yorumlama basamaklarına geçilmiştir. Eleştirel söylem analizi ile romanlardaki şiddet söyleminin, ideolojilerin, güç ve bilgi ilişkilerine yönelerek bu ilişkilerin elli yıllık süreç içinde nasıl değiştiği ve dönüştüğü tespit edilmiştir. Şiddet söyleminin üretilmesinde ideolojilerin rolünü netleştirmek amacıyla roman çözümlemelerinde Türkiye'nin sosyal, siyasal ve kültürel hayatına dair değerlendirmelere yer verilmiştir. Böylece ideolojilerin şekillendirdiği şiddet söyleminin toplumsal ve bilişsel analizi yapılmıştır. İncelemelerin sonunda ele alınan tüm eserlere dair bir değerlendirme sunulmuş, genel sonuç ve tespitler sıralanmıştır. Anahtar Sözcükler Van Dijk, Eleştirel Söylem Çözümlemesi, Şiddet, İdeoloji, Roman
Özet (Çeviri)
This study aims to reveal the discourse of violence in Turkish novels between 1950 and 2000 and the ideologies behind it through Critical Discourse Analysis. The manner in which a discourse of violence, enveloped by ideology, is constructed has been analysed by taking into account the social background, texts and context. Our aim in this thesis is not to condemn or judge the ideologies represented by the works, but to reveal the connections between ideologies and the discourse of violence, as well as the structure of the texts. The introduction to the thesis first provides basic information on discourse analysis. The first chapter then discusses the concept of discourse, the relationship between language, culture and discourse, the historical development and scope of critical discourse analysis (the method used in the thesis), and the characteristics of this method. The second chapter focuses on the historical origins of violence and presents a typology of violence. It emphasises the transformation of violence into an ideological tool and the instrumentalisation of discourse by ideology to create a sphere of domination and impose itself by force. The third chapter, devoted to the analysis of novels, presents an analytical model for text analysis in line with Van Dijk's critical analysis theory. The analysis method we developed using Van Dijk's discourse analysis has been applied to works written between 1950 and 2000. Using this analysis method, which we organised according to the novels we selected, the texts were evaluated at the macro and micro levels in the first stage. Subsequently, we moved on to the text's production process and, in the third stage, to the stages of reception/interpretation. Using critical discourse analysis, we identified how the discourse of violence, ideologies, and power and knowledge relations in the novels changed and transformed over the fifty-year period. In order to clarify the role of ideologies in the production of violent discourse, the novel analyses included assessments of Turkey's social, political and cultural life. Thus, a social and cognitive analysis of the violent discourse shaped by ideologies was conducted. At the end of the studies, an evaluation of all the works discussed was presented, and general conclusions and findings were listed. Keywords Van Dijk, Critical Discourse Analysis, Violence, Ideology, Novel
Benzer Tezler
- Türk roamında fantastiğin yeri
The fantastic in turkhis novel
YAVUZ GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. HAKAN SAZYEK
- The representation of capital punishment in fictional and non-fictional texts and its analysis from a cultural resistance perspective
İdam cezasının kurmaca ve kurmaca olmayan metinlerde sunumu ve kültürel direnç perspektifinden değerlendirilmesi
SERTAÇ GALİP GENÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
AntropolojiGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM DANACI YÜCE
PROF. DR. SİBEL IRZIK
- Bilge Karasu'nun Gece romanında modernizm eleştirisi
Criticism of modernism in Bilge Karasu's novel of Night
ELİF NALBANT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ BABAHAN
- Türk romanında kadına yönelik şiddet (1950-2000)
Violence against women in Turkish novel (1950-2000)
AYŞE SÜMEYYE KOLAKOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL TOPALOĞLU
- Cumhuriyet Dönemi Türk romanında şiddet 1980-2000 yılları arası
Violence in the Turkish novel in the Republic Period between 1980-2000
SELİN KARACAN IŞIK
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ PULAT