Sosyal yardım ve istihdam ikileminde yoksullukla mücadele: Diyarbakır örneği
Combating poverty in the dilemma of social assistance and employment: The case of Diyarbakır
- Tez No: 993936
- Danışmanlar: PROF. DR. BEDRETTİN KESGİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Kayıt dışı istihdam, Sosyal yardım, Şartlı sosyal yardım, Informal employment, Social assistance, Conditional social assistance
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de merkezi hükümetin sosyal yardım politikalarının istihdam üzerindeki etkilerini Diyarbakır ili örneğinde incelemektedir. Çalışma, sosyal yardım–istihdam ilişkisinin bireylerin ekonomik katılımı, sosyal bütünleşmesi ve yoksullukla mücadele süreçleri üzerindeki çok boyutlu etkilerini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Sosyal yardım bağımlılığı, yoksulluk tuzağı, kayıt dışı istihdam ve istihdam motivasyonu gibi kavramlar, sosyal hizmet disiplini ve refah devleti kuramları çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür. Nicel boyutta, Diyarbakır'da sosyal yardım alan 505 kişiyle“Sosyal Yardım Bağımlılığı Ölçeği”ve“Sosyal Yardım–İstihdam İlişkisi Anketi”uygulanmıştır. Nitel boyutta ise 32 derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir; bunların yarısı sosyal yardım yararlanıcıları, diğer yarısı ise uygulayıcı konumundaki sosyal hizmet uzmanı, sosyal incelemeci, kaymakam, müdür gibi kurum yöneticilerinden oluşmaktadır. Veriler SPSS 26 ve MAXQDA programlarıyla analiz edilmiştir. Nicel bulgular, sosyal yardım bağımlılığı düzeyinin yüksek (x=3,41) olduğunu, özellikle yaşlı, engelli, kadın ve eğitim seviyesi düşük grupların bağımlılık etkisinin daha belirgin olduğunu göstermiştir. Tembellik algısının bireylerin motivasyon eksikliğinden ziyade yapısal ve sistemsel yetersizliklerin bir sonucu olarak ortaya çıktığını göstermiştir. Yardımların istihdam motivasyonu üzerindeki etkisi sınırlı bulunmuştur. Nitel bulgular, sosyal yardımların kısa vadede yoksulluğu hafifletmekle birlikte uzun vadede yardım kaybı korkusu nedeniyle kayıt dışılığı artırdığını, istihdam edilebilirliği güçlendirmede yetersiz kaldığını ve yoksulluk tuzağı yarattığını ortaya koymuştur. Bireyler, yardımları hak olarak görmekte ve istihdamla birleştirilmesini (koşullu yardım) desteklemektedir Bu çalışma, sosyal yardım bağımlılığı konusundaki literatürde bireysel eğilimlere odaklanan yaklaşımların yapısal boyutu ihmal etmesi eksikliğini gidermektedir. Diyarbakır sahasından elde edilen karma yöntem verileriyle, bağımlılığın bireysel bir kusurdan ziyade yapısal bir zorunluluk ve rasyonel bir hayatta kalma stratejisi olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, bu bağımlılığın sistemin kayıt dışılığı zımnen ve istemeden teşvik eden yapısından kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca çalışma, sosyal yardım bağımlılığı, istihdam motivasyonu ve kayıt dışılık arasındaki etkileşimi bütüncül biçimde analiz ederek, mikro düzeydeki bireysel deneyimleri yapısal politika dinamikleriyle ilişkilendiren çok boyutlu bir sosyal hizmet perspektifi sunmakta ve bu yönüyle literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Sonuç olarak çalışma, sosyal yardım sisteminin istihdam politikalarıyla entegrasyonunun güçlendirilmesi gerektiğini; yardımların yalnızca gelir desteği değil, aynı zamanda beceri geliştirme ve aktif istihdamı teşvik eden mekanizmalarla desteklenmesinin zorunlu olduğunu göstermiştir. Çalışma, sosyal hizmet disiplini açısından sosyal yardımların güçlendirme temelli, hak odaklı ve sürdürülebilir istihdam politikalarıyla bütünleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation investigates the impact of central government social assistance policies on employment within the context of Diyarbakır, Turkey. The study explores the multidimensional relationship between social assistance and employment, focusing on how welfare benefits influence individuals' economic participation, social inclusion, and capacity to escape poverty. Concepts such as welfare dependency, poverty trap, informal employment, and work motivation are analyzed through the theoretical lenses of the welfare state, capability approach, and social work discipline. The research adopts a mixed-methods design, combining quantitative and qualitative approaches. Quantitative data were collected from 505 beneficiaries of social assistance using the Social Assistance Dependency Scale and the Social Assistance–Employment Relationship Questionnaire. Qualitative data were obtained through 32 semi-structured interviews 16 with social assistance recipients and 16 with implementers, including district governors, social workers, inspectors, and institutional directors. Quantitative data were analyzed using SPSS 26, while qualitative data were coded and interpreted through MAXQDA. Quantitative findings indicate that the level of welfare dependency is high (x = 3.41), with the dependency effect being more pronounced among older adults, individuals with disabilities, women, and those with lower educational attainment. The results further reveal that the perception of laziness stems not from a lack of individual motivation but from structural and systemic deficiencies. The impact of social assistance on employment motivation was found to be limited. Qualitative findings reveal that while social assistance alleviates poverty in the short term, it increases informality in the long run due to the fear of losing benefits, remains insufficient in enhancing employability, and contributes to the formation of a poverty trap. Beneficiaries perceive social assistance as a right and support its integration with employment through conditional aid mechanisms. This study addresses a key gap in the literature, which has largely focused on individual tendencies while neglecting the structural dimensions of welfare dependency. Drawing on mixed-method data collected in Diyarbakır, the study demonstrates that welfare dependency is not a personal flaw but rather a structural necessity and a rational survival strategy. The findings reveal that this dependency stems from systemic mechanisms that implicitly encourage informality. Furthermore, by holistically analyzing the interaction between welfare dependency, employment motivation, and informality, the study provides a multidimensional social work perspective that connects individual experiences with structural policy dynamics, thereby filling an important gap in the existing literature. The study concludes that combating poverty effectively requires linking social assistance to empowerment-oriented and employment-based interventions. Strengthening coordination between social welfare and labor policies, alongside capability-enhancing social work practices, is essential for reducing welfare dependency and promoting sustainable social inclusion.
Benzer Tezler
- Yoksullukla mücadele kapsamında Türkiye'de ki sosyal yardım uygulamaları: Ardahan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı örneği
Context combating poverty outreach practices in Turkey: Ardahanocial Assistance and Solidarity Foundation case
ADEM DEMİRCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiArdahan ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT KÜÇÜK
- Kayıt dışı çalışanların sosyal yardım alma durumunu etkileyen faktörler
Factors affecting the reception of social aid of informal employees
DENİZ ALTAY TAŞCI
Doktora
Türkçe
2022
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
- Sosyal yardımların istihdam ile ilişkisi: Türkiye örneği
The relationship between social benefits and employment: The case of Turkey
SEDANUR DEMİR
- The analysis of Turkish Public Workfare Programme as a social assistance tool from a comparative perspective
Sosyal yardım aracı olarak Türkiye'deki Toplum Yararına Programların karşılaştırmalı perspektif üzerinden analizi
YILMA HALİS DÖRTLEMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE İDİL AYBARS
- Sosyal yardımda yeni bir yaklaşım olarak şartlı sosyal yardım: Sosyal yardım-istihdam bağlantısının etkinleştirilmesi programı 2014 yılı Türkiye uygulaması üzerine bir araştırma
Conditional social assistance as a new approach in social assi̇stance: The programme of activating the connection between social assistance and employment a research on 2014 Turkey implementation
YAŞAR AKSANYAR
Doktora
Türkçe
2015
Sosyal HizmetDumlupınar Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH YILMAZ