Yeme farkındalığı davranışı ölçeği'nin türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Adaptation of the mindful eating behavior scale into Turkish: Validity and reliability study
- Tez No: 993973
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FERİDE AYYILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Yeme davranışı, Yeme farkındalığı, Eating behaviour, Mindful eating
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yeme farkındalığı, yemeğe odaklanarak yargılamayan bir tutumla yaklaşan, bireylerin yeme davranışına ilişkin duyusal farkındalığına ve yiyecekle ilgili deneyimlerine şimdiki zaman içinde odaklanan beslenme yaklaşımıdır. Bu çalışmada yetişkin bireylerin yeme farkındalığı davranışını değerlendirmek amacıyla kullanılabilecek hızlı ve pratik olarak uygulanabilir, yapısal olarak davranışa odaklı Yeme Farkındalığı Davranışı Ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır. Araştırma 338 yetişkin gönüllü katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Bireylerin genel özellikleri, sağlık durumuna ilişkin bilgileri, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri incelenmiştir ve yeme davranışları Yeme Farkındalığı Davranışı Ölçeği (YFDÖ), Otlanma Tarzı Yeme Ölçeği (OTYÖ) ve Hollanda Yeme Davranışı Anketi'ni (DEBQ) içeren anket formu yardımıyla değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında ele alınan ölçeğin çevirisi yapılmış, uzman görüşü alınmış ve geçerlik-güvenirliği incelemeye yönelik ilgili istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesi SPSS 20.0 istatistik paket programı ve Lavaan paketi R programı kullanılarak yapılmıştır. Ölçeğin güvenirlik analizleri kapsamında YFDÖ'nün duyusal dikkat alt faktörü ve yargılayıcı olmayan farkındalık alt faktörü ile toplam Cronbach alfa değeri sırasıyla değeri a=0,862, a=0,850 ve a=0,826 olarak bulunmuştur ve ölçek yüksek iç tutarlılık göstermektedir (p<0,001). Test-tekrar test güvenirliğinde ilk ve ikinci uygulama puanları arasında anlamlı pozitif korelasyon bulunmuştur (toplam puan için r:0,816; p<0,001). İlk ve tekrar uygulama ortalama puanları arasında anlamlı fark gözlenmemiştir ve bu sonuçlar ölçeğin güvenirliğinin yüksek olduğunu desteklemiştir. Ölçeğin uyum iyiliği indekslerinden Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI=0,991), Ölçeklendirilmemiş Uyum Testi (TLI=0,986), Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI=0,955), Fazlalık Uyum İndeksi (IFI=0,991), Tahminin Kök Hata Kareler Ortalaması (RMSEA=0,044), Standartlaştırılmış Kök Artık Kareler Ortalaması (SRMR=0,037) ve Ki-kare testi (χ2/sd=1,60) değerlerinin mükemmel uyum düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Yeme Farkındalığı Davranışı Ölçeği'nin kriter geçerliği için OTYÖ ve DEBQ kullanılmıştır. Toplam YFDÖ puanı toplam OTYÖ (r:0,129, p<0,05) ve DEBQ (r:0,121, p<0,05) duygusal yeme ile pozitif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Ölçeğin iç tutarlılık, açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizinden elde edilen sonuçlar neticesinde Türkçe uyarlamasının orijinal ölçek faktör yapısı ile uyumlu ve eşdeğer olduğu görülmüş olup ölçekte herhangi bir madde çıkarılmamıştır. Sonuç olarak bu araştırma kapsamında Türkçe Yeme Farkındalığı Davranışı Ölçeği'nin sağlıklı yetişkin bireylerin yeme farkındalığı davranışını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğu saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
Mindful eating is a nutritional approach centered on sensory awareness and present-moment experiences with food, practiced with a non-judgmental attitude. This study evaluates the validity and reliability of the Turkish Mindful Eating Behavior Scale-Trait, a short, practical tool for assessing mindful eating in adults. The study was conducted with 338 adult volunteer participants. General charecteristics, health information, dietary habits, and anthropometric measurements of the individuals were examined, and their eating behaviors were assessed using a questionnaire that included the Mindful Eating Behavior Scale-Trait (MEBS-T), the Grazing Scale (GS), and the Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ). The scale used in this research was translated, expert opinions were obtained, and relevant statistical analyses were performed to examine its validity and reliability. Statistical analysis of the data was performed using SPSS 20.0 and the Lavaan R package. In the reliability analysis of the scale, the Cronbach's alpha values for the sensory attention subfactor, non-judgmental awareness subfactor, and the total Cronbach's alpha were 0.862, 0.850, and 0.826, respectively, indicating high internal consistency (p<0.001). Test-retest reliability showed significant positive correlations between the first and second application scores (r:0.816 for the total score; p <0.001). No significant difference was observed between the mean scores of the first and second administrations, supporting the scale's high reliability. The Comparative Fit Index (CFI=0.991), Tucker-Levis Index (TLI=0.986), Adjustment Goodness of Fit Index (AGFI=0.955), Incremental Fit Index (IFI=0.991), Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA=0.044), Standardized Root Mean Square Residual (SRMR=0.037), and Chi-square test (1.60) values of the scale's goodness-of-fit indices were found to be excellent. The GS and DEBQ were used to assess the criterion validity of the MEBS-T. The total MEBS-T score, total GS score (r:0.129, p<0.05), and DEBQ emotional eating score (r:0.121, p<0.05) showed a significant positive correlation. The internal consistency of the scale, based on results from Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA), indicated that the Turkish adaptation is compatible with and equivalent to the original scale's factor structure, and no items were removed. Consequently, this research determined that the Mindful Eating Behavior Scale-Trait Turkish form is a valid and reliable tool for assessing adult individuals' eating awareness behavior.
Benzer Tezler
- Bariatrik cerrahi sonrası yeme davranışı ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the eating behavior after bariatric surgery scale
SAADET ÖZTÜRK GÖK
Doktora
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESEN YEŞİL
- Çocuklarda Yeme Farkındalığı Eğitim Programı'nın yeme davranışı ve beslenme durumu üzerine etkisi
Effects of Mindful Eating Intervention Program on eating behavior and nutritional status in children
BETÜL KOCAADAM BOZKURT
Doktora
Türkçe
2020
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EDA KÖKSAL
- Okul öncesi çocuklarda seçici yeme davranışının beslenme durumuna etkisi
The impact of picky eating behavior on the nutritional status of preschool children
ELİF BEGÜM YURTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
- Diyet kısıtlılığı, sezgisel yeme, yeme farkındalığı ve duygusal yeme arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between dietary restraint, intuitive eating, mindful eating, and emotional eating
MERYEM KAHRIMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikErciyes ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEŞE KAYA
- Yetişkin bireylerde diyet kısıtlılığı ve yeme farkındalığının hedonik açlık ile ilişkisi
The relationship between dietary restriction and mindful eating with hedonic hunger i̇n adults
DİLARA ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve Diyetetikİzmir Tınaztepe ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKMAN