İlk Tunç Çağına ait bazı seramiklerin mineral içeriklerinin spektroskopik yöntemler ile belirlenmesi
Determination of mineral contents of some ceramics from the Early bronze Age using spectroscopic methods
- Tez No: 994176
- Danışmanlar: PROF. DR. ELİF AKALIN, DOÇ. DR. GONCA DARDENİZ ARIKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Fizik ve Fizik Mühendisliği, Physics and Physics Engineering
- Anahtar Kelimeler: FTIR, Mineraller, Seramikler, Spektroskopi, FTIR, Minerals, Ceramics, Spectroscopy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fizik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Atom ve Molekül Fiziği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Doğu Anadolu'yu temsilen Van-Karagündüz ve Güneybatı Anadolu'yu temsilen Elmalı-Hacımusalar höyüklerinden İlk Tunç Çağı'na (İTÇ) tarihlenen (yak. MÖ 3000-2000) toplam 60 adet seramik örneği farklı analitik yöntemlerle incelenmiştir. Tezin amacı, aynı döneme tarihlenen ve Anadolu'nun iki ucunda farklı kültürel gelişimleri temsil eden yerleşmelerde, prehistorik dönemde çanak çömlek üretim teknolojilerini analitik verilerle karşılaştırmalı olarak ortaya koymaya çalışmaktır. Van-Karagündüz höyüğünün farklı çalışma alanlarından (plankare) toplanan 29 seramik örneği ile Elmalı-Hacımusalar höyüğünün farklı plankarelerinden toplanan 31 seramik örneğinin mineralojik bileşimleri ve pişirme koşulları, ATR-FTIR (Azaltılmış Toplam Yansıma-Fourier Dönüşümlü Kırmızı-altı) spektroskopisi kullanılarak incelenmiştir. XRD (X-Işını Kırınımı) verileri, ATR-FTIR bulgularına dayanarak yapılan mineral atamaların güvenilirliğini doğrulamak için kullanılmıştır. Çalışma kapsamında incelenen her bir spektrum için ikinci türev ve smoothing işlemleri, GRAMS/AI™ Spektroskopi Yazılım Paketi (Thermo Scientific) kullanılarak Savitzky–Golay fonksiyonu ile gerçekleştirilmiştir. Arkeolojik seramik örneklerin incelenmesi ve içeriğindeki minerallerin belirlenebilmesi amacıyla ATR-FTIR spektrumları 1400–400 cm-1 aralığındaki spektral bölgede analiz edilmiş ve literatürde yer alan mineral dalgasayıları ile karşılaştırılarak mineral atamaları yapılmıştır. Atamalar yapılırken, ATR-FTIR spektrumlarına ikinci türev analizi uygulanmıştır. Bu analiz sayesinde, seramik örneklerin ATR-FTIR spektrumlarından doğrudan tespit edilemeyen pikler belirlenmiş ve mineralojik yapıları analiz edilmiştir. ATR-FTIR ikinci türev spektrumlarına göre seramik örneklerinde kuvars, muskovit, kalsit ve anortit minerallerinden oluşan bir bileşime sahip olduğu belirlenmiştir. ATR-FTIR ikinci türev analizleri, seramiklerin pişirme sıcaklıkları ve mineralojik yapıları hakkında bilgi sağlamanın yanı sıra atmosferik pişirim koşulları (indirgeyici veya oksitleyici) hakkında da önemli bilgiler sunmuştur. Örneklere ait XRD verileri, ATR-FTIR spektrum sonuçlarını çoğunlukla doğrulamaktadır. Ancak XRD ile tespit edilemeyen bazı mineraller, ikinci türev analizi sonucunda tespit edilmiştir. Bu tamamlayıcı analiz teknikleri, her iki arkeolojik yerleşimden elde edilen seramiklerin mineralojik bileşimleri ve pişirme koşullarına dair ayrıntılı bilgiler sunmuştur. Elde edilen sonuçlar, farklı bölgeleri temsil eden fakat yaklaşık aynı arkeolojik döneme tarihlenen seramiklerin pişirme sıcaklıklarının, yüksek, orta ve düşük olmak üzere sırasıyla 800–950 °C, 600–800 °C, 450–600 °C aralığında olduğunu ortaya koymuştur. Çanak çömleklerin içeriğinde tespit edilen minerallerin, üretildikleri coğrafyanın jeolojisi dolayısıyla erişilebilir hammadde kaynaklarıyla uyumlu oldukları gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
In this study, a total of 60 ceramic samples dated to the Early Bronze Age (ca. 3000–2000 BC), collected from the Van-Karagündüz mound representing Eastern Anatolia and the Elmalı-Hacımusalar mound representing Southwestern Anatolia, were examined using different analytical methods. The aim of the thesis is to reveal the prehistoric pottery production technologies in the aforementioned settlements, which represent different cultural developments at the two ends of Anatolia, by using comparative analytical data. The mineralogical compositions and firing conditions of 60 ceramic samples dating to the Early Bronze Age, consisting of 29 ceramic samples collected from different excavation areas of the Van-Karagündüz mound and 31 ceramic samples collected from different excavation areas of the Elmalı-Hacımusalar mound, were investigated using ATR-FTIR (Attenuated Total Reflectance-Fourier Transform Infrared) spectroscopy. XRD (X-Ray Diffraction) data were used to confirm the reliability of the mineral assignments based on the ATR-FTIR findings. For each spectrum examined within the scope of the study, second derivative and smoothing processes were performed using the Savitzky–Golay function with the GRAMS/AI™ Spectroscopy Software Package (Thermo Scientific). For the purpose of examining the archaeological ceramic samples and identifying the minerals they contain, ATR-FTIR spectra were analyzed in the spectral region ranging from 1400 cm-1 to 400 cm-1, and mineral assignments were made by comparing them with mineral wavenumbers found in the literature. During the assignments, second derivative analysis was applied to the ATR-FTIR spectra. Thanks to this analysis, peaks that could not be directly detected from the ATR-FTIR spectra of the ceramic samples were identified, and their mineralogical structures were analyzed. Based on the ATR-FTIR second derivative spectra, the ceramic samples were determined to have a composition consisting of quartz, muscovite, calcite, and anorthite minerals. The ATR-FTIR second derivative analyses provided important information not only about the firing temperatures and mineralogical structures of the ceramics but also about the atmospheric firing conditions (reducing or oxidizing). The XRD data for the samples largely confirm the ATR-FTIR spectral results. However, some minerals that could not be detected by XRD were identified as a result of the second derivative analysis. These complementary analytical techniques have offered detailed information regarding the mineralogical compositions and firing conditions of the ceramics obtained from both archaeological settlements. The results obtained revealed that the firing temperatures of the ceramics were in the range of 800–950 °C, 600–800 °C, 450–600 °C as high, medium and low, respectively. It was observed that the minerals identified in the potteries are consistent with the available raw material sources of the geography in which they were produced.
Benzer Tezler
- Black impressed ware of Alalakh / Tell Atchana from second millennium BC
Alalakh / Tell Atchana'dan 2. bin yıla ait siyah baskılı seramik
SU ALARA ACEROL
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
ArkeolojiKoç ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. ASLIHAN YENER
YRD. DOÇ. CAROLYN ASLAN
PROF. KEMALETTİN KÖROĞLU
- Mineralogy and production technology of Değirmentepe (Malatya) pottery
Değirmentepe (Malatya) seramiklerinin mineralojisi ve üretim tekniği
MEHMET BİLGİ ER
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
ArkeometriOrta Doğu Teknik ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASUMAN GÜNAL TÜRKMENOĞLU
PROF. DR. EMİNE HALE GÖKTÜRK
- Konya, Karahöyük arkeolojik kazı alanından çıkarılan tunç çağına ait seramik örneklerindeki lipit kalıntılarının GC-MS analizi ile belirlenmesi
Determination of lipid residues in bronze age ceramic samples extracted from the Karahöyük archaeological excavation site, Konya, by GC-MS
MELEK ÖNER
- Batı Karadeniz Bölgesi Erken Tunç Çağı yerleşimleri
Early Bronze Age settlements of Western Black Sea Region
SERHAT UYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiKarabük ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERSİN ÇELİKBAŞ
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRULLAH KALKAN
- Güneydoğu Anadolu bölgesi Orta Tunç Çağı seramiği
Middle Bronze Age Period Pottery at Southeastern Anatolian region
SABAHATTİN EZER