Kentsel aydınlatmanın güvenlik algısına etkisi: Tarihi yarımada at pazarı meydanı
The effect of urban lighting on perceived safety: At pazari square in the historical peninsula
- Tez No: 994466
- Danışmanlar: PROF. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Güvenli kentsel mekânlar, toplumsal katılımı arttırmakta ve ekonomik canlılığı desteklemektedir (Jacobs, 1961; Gehl, 2011). Yaşamın sürdürüldüğü ve toplumsal hayatın üretildiği kentsel mekânlar çok fazla parametrenin ve ilişkiler ağının bir bütünüdür. Kentlerin çekim etkileri sebebiyle yoğun bir nüfus barındırması, kırsal yerleşmelere göre farklı imkânlara sahip olması kentte yaşamı cazip hale getirmektedir. Ancak yoğun nüfus beraberinde işsizlik, yoksulluk, pahalılık vb. sorunları da getirebilmektedir. Özellikle son yüzyıllarda hızlı kentleşme, kontrolsüz göç vb. kentin imar planları öngörülerine uymayan süreçler kentsel güvenlik açısından zayıf mekânlar oluşmasına sebep olmaktadır. Bunun sonucu olarak kentsel mekânda güvenlik algısı gündeme gelmiştir. Karanlık ve ıssızlık, kentsel mekânın algısal özelliklerinin değiştiği ve güvenlik kaygılarının arttığı spesifik nitelikler olarak tanımlanmaktadır. Kentsel aydınlatma bu noktada, güvenlik algısını etkileyen en önemli fiziksel etkenlerden biridir. Mekânsal okunabilirliği artıran, görüş mesafesini genişleten ve çevresel kontrolü sağlayan aydınlatma, suç korkusunun azaltılmasında ve güvenlik algısının arttırılmasında önemli rol oynamaktadır (Painter, 1996; Boyce ve ark., 2000). Kentsel güvenlik algısı bağlamında kentsel aydınlatma, mekânsal algıyı güçlendirmekte, gece kent mekânlarının aktif kullanımını teşvik etmekte ve potansiyel suçlulara sağlanan anonimleşme avantajını azaltarak suç fırsatlarını kısıtlamaktadır (Farrington ve Welsh, 2002a). Literatürde yapılan çalışmalar, mekânsal tasarımın suçun oluşumunu engelleme veya caydırma noktasında önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda geliştirilen güvenlik kuramlarında doğal gözetim, doğal erişim ve görülebilirlik gibi (CPTED temel prensipleri) unsurlar ön plana çıkmaktadır. Kentsel aydınlatma, kamusal mekânlarda görüş alanını ve algılanan güvenliği doğrudan etkileyen kritik bir bileşen olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, UNESCO Dünya Miras Alanı statüsünün getirdiği kısıtlamalar göz önünde bulundurularak, Fatih Belediyesi tarafından kentsel güvenlik algısının düşük olduğu tespit edilmiş ve aydınlatma müdahalesi gerçekleştirilmiş meydan/meydancıklar karşılaştırmalı vaka analizi yöntemiyle incelenmektedir. Çalışmada boylamsal (longitudinal) araştırma tasarımı benimsenmiştir. Buna bağlı olarak 5 yıl önceki verilerle güncel veriler karşılaştırılmıştır. Seçilen sahada (At Pazarı Meydanı) veri toplama aşamasında yapılandırılmış anket tekniği ve gözlem yöntemi kullanılarak, kentsel aydınlatma müdahalelerinin güvenlik algısı üzerindeki etkinliği ölçülmüştür. Ayrıca ilgili belediyeden temin edilen aydınlatma teknik verileri doğrultusunda 5 yıl önceki aydınlatma birimleri ile güncel aydınlatma deseni simulasyon çalışması ile ortaya konmaktadır. Bu yarı-deneysel tasarım, kamusal mekânda müdahale öncesi ve sonrası durumun istatistiksel karşılaştırmasını mümkün kılarak, aydınlatmanın güvenlik algısı üzerindeki nedensel ilişkisini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, aydınlatma kalitesi bileşenleri (homojen dağılım, yüz tanıma mesafesi ve kamaşma kontrolü vb.) ile genel güvenlik algısı arasında pozitif ilişkiler olduğunu, ancak hipotezin kullanım sıklığı ve sosyal bağlam değişkenleri modele eklendiğinde daha güçlü biçimde doğrulandığını göstermektedir. Bu durum, güvenlik algısının yalnızca fiziksel çevre koşullarıyla değil, insan etkinliği ve sosyal denetimle birlikte şekillendiğini göstermektedir. Yapılan aydınlatma simülasyonunda gözlenen beş yıllık değişimler fizik mekânda aydınlatmanın etkisini değerlendirebilecek ölçüde iyileşmektedir. Anket verileri de güvenlik algısına yönelik beş yıllık değişim ve güncel durumu ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, aydınlatmanın suç korkusuna bağlı güvenlik algısı üzerindeki etkisinin bağlama duyarlı olduğunu vurgulayan önceki çalışmalar ve yakın dönem deneysel araştırmalarla tutarlı kanıtlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Safe urban spaces enhance social participation and support economic vitality (Jacobs, 1961; Gehl, 2011). Urban environments, where life is sustained and social interaction is produced, are complex constructs shaped by multiple parameters and networks of relationships. Due to their attractive features, cities accommodate dense populations and offer opportunities not found in rural settlements, making urban life appealing. However, this density also brings challenges such as unemployment, poverty, and high living costs. In recent decades, rapid urbanization and uncontrolled migration processes that deviate from planning projections have contributed to the emergence of insecure urban areas. As a result, the perception of safety in urban spaces has become a pressing issue. Darkness and desolation are defined as specific characteristics that alter the perceptual qualities of urban spaces and intensify safety concerns. At this point, urban lighting stands out as one of the most influential physical factors affecting the perception of safety. By enhancing spatial legibility, extending visual range, and enabling environmental control, lighting plays a crucial role in reducing fear of crime and improving the perception of safety (Painter, 1996; Boyce ve ark., 2000). In the context of perceived urban safety, lighting strengthens spatial perception, encourages nighttime use of public spaces, and reduces crime opportunities by limiting the anonymity of potential offenders (Farrington & Welsh, 2002a). Studies in the literature demonstrate that spatial design plays a significant role in preventing or deterring crime. Accordingly, theories of urban safety emphasize elements such as natural surveillance, natural access control, and visibility. Urban lighting is regarded as a critical component that directly influences visibility and perceived safety in public spaces. This study conducts a comparative case analysis of public squares within the Fatih district, where lighting interventions were implemented by the municipality in areas identified as having low perceived safety. The analysis takes into account the constraints imposed by the UNESCO World Heritage status. A longitudinal research design is employed, comparing data collected five years prior with current data. Data collection involves structured surveys and direct observations to evaluate the effectiveness of lighting interventions on the perception of safety. This quasi-experimental design enables statistical comparison of pre- and post-intervention conditions, aiming to reveal the causal relationship between urban lighting and perceived safety in public spaces. The findings of the study indicate positive relationships between lighting quality components (such as uniform distribution, facial recognition distance, and glare control) and overall perception of safety; however, the hypothesis is more strongly supported when variables related to frequency of use and social context are incorporated into the model. This suggests that the perception of safety is shaped not solely by physical environmental conditions, but also through human activity and social surveillance. The lighting simulation conducted within the study demonstrates that the observed five-year changes are sufficient to assess the impact of lighting interventions in the physical environment. In parallel, the survey data reveal both the five-year evolution and the current state of safety perception. Overall, the results provide evidence consistent with previous studies and recent experimental research emphasizing that the effect of lighting on fear-of-crime–related safety perception is context-sensitive.
Benzer Tezler
- Kentsel mekan aydınlatmasının bireylerin güvenliği üzerine etkisi: İzmir Alsancak ve Etiler Mahalleleri örneği
The effect of urban space lighting on the safety of individuals: The example of Izmir Alsancak and Etiler Neighborhoods
TÜLİN DEMİRCİ
Doktora
Türkçe
2025
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM GÜRAY YONTAR
- Kentsel kamusal alanlar olarak parkların güvenliğinde ışık kirliliği algısının Kocaeli Üniversitesi Umuttepe yerleşkesindeki kadın öğrenciler üzerinden incelenmesi
Investigation of the perception of light pollution in parking safety as a urban public places on women students in the Umuttepe campus of Kocaeli University
DUYGU IRMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiKocaeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖRGEN UĞURLU
- Analyzing safety toward a walkable campus: a case-study of Middle East Technical University (METU)
Yürünebilir bir kampüse yönelık güvenlik analizi: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) örneği
SOGHRA RASHIDI
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜBEYDE MÜGE AKKAR ERCAN
- İstanbul Tarihi Yarımada kentsel değerlerinin aydınlatma yöünden incelenmesi
The Examination of the values of İstanbul Historical Peninsula in tems of lighting and relevant suggestions
ZEYNEB ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RENGİN ÜNVER
- Tarihi kent merkezi için kentsel aydınlatma tasarımı önerisi: Adana örneği
Urban lighting design proposal for historical city center: The case of Adana
NURSEL AYDİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkÇukurova ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KASIM ÇELİK