İlkokullarda görev yapan lider öğretmenlerin incelenmesi: Bir gömülü kuram araştırması
An analysis of leader teachers working in primary schools: A grounded theory research
- Tez No: 994718
- Danışmanlar: PROF. DR. NECATİ CEMALOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Liderlik, Lider Öğretmen, Sürdürülebilir Lider Öğretmenlik, Gömülü Teori, Leadership, Teacher Leader, Sustainable Teacher Leadership, Grounded Theory
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ilkokullarda görev yapan ve lider olarak gösterilen öğretmenlerin karakteristik özelliklerini, mesleki yeterliklerini ve sergiledikleri liderlik tutum ve davranışlarını, okul kültürüne ve öğretime yönelik tutum ve davranışlarını, çevresine olan katkılarını incelemektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden Gömülü Teori Yöntemi (GTY) araştırma yöntemi olarak kullanılmıştır. Bu kapsamda, araştırmada kullanılan Gömülü Teori deseni ise Sistematik Gömülü Teori Deseni (Systematic Grounded Teory Design) olarak belirlenmiştir. Bu araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ankara İl Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı devlet (kamu) ilkokullarında görev yapan, okul yöneticisi ve okulundaki meslektaşları tarafından lider öğretmen olarak gösterilen 21 öğretmen oluşturmaktadır. Bu araştırmada katılımcıların çalışma konusu ile ilgili algılarını açığa çıkarmak amacı ile görüşme yöntemi benimsenmiştir. Veri toplamak amacı ile araştırmacı tarafından hazırlanan iki form kullanılmıştır. İlki okul yöneticilerinin görüşleri doğrultusunda lider öğretmeni belirlemek için öğretmenlere uygulanan bir anket, diğerinde ise belirlenen lider öğretmenlere uygulanan ve iki bölümden oluşan yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler araştırma deseni uyarınca tümevarımsal bir bakış açısıyla açık, eksen ve seçici kodlama aşamaları ile analiz edilmiştir. Bu araştırmada sistematik gömülü teori deseni bağlamında güven duyulabilirlik ve doğrulanabilirlik için literatürde önerilen adımlar takip edilmiştir. Ayrıca etik hususlara dikkat edilmiştir. Analizler sonucu elde edilen kodlar, kategoriler, temalar ve boyutlar sonucu“Türkiye'de Lider Öğretmenlik: Bireysel, Çevresel ve Sürdürülebilir Bir Süreç Modeli”ortaya konulmuştur. Ortaya çıkan modelde ilkokullarda görev yapan ve lider olarak gösterilen öğretmenlerin karakteristik özellikleri, mesleki yeterlikleri ve sergiledikleri liderlik tutum ve davranışları, okul kültürüne ve öğretime yönelik tutum ve davranışları, çevresine olan katkıları“bireysel boyut”,“çevresel boyut”ve“sürdürülebilir boyut”olarak sunulmuştur. Bu araştırmada, Türkiye'deki lider öğretmenlerin; liderlik bağlamında belirli karakteristik özelliklere, mesleki bilgi ve becerilere sahip olan, yakın ve uzak çevrelerine katkı sunan, bireysel, örgütsel ve toplumsal bağlamda desteklendiklerinde görev yaptıkları her okulda lider öğretmenlik davranış ve tutumlarını sürdürebilen öğretmenler olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Özetle, Türkiye'de liderlik özelliklerine sahip öğretmenlerin örgütsel ve çevresel etkileşimlerle lider öğretmen olarak ortaya çıkan sürdürülebilir bir süreç olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmanın alana ve gelecekteki araştırmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the characteristics, professional competencies, and leadership attitudes and behaviors of teachers working in primary schools who are identified as leaders, as well as their attitudes and practices related to school culture and instruction and their contributions to their surrounding environment. In this study, the Grounded Theory Method (GTM), one of the qualitative research methods, was employed as the research methodology. Within this framework, the Systematic Grounded Theory Design was adopted as the research design. The study group consists of 21 teachers working in public primary schools affiliated with the Ankara Provincial Directorate of National Education during the 2024–2025 academic year, who were identified as leader teachers by school administrators and their colleagues. To reveal the participants' perceptions regarding the research topic, the interview method was utilized. Two data collection instruments developed by the researcher were used: the first was a survey administered to teachers to identify leader teachers based on the views of school administrators, and the second was a semi-structured interview form consisting of two sections, applied to the identified leader teachers. The data obtained were analyzed inductively in accordance with the research design through the stages of open, axial, and selective coding. In the context of the systematic grounded theory design, the steps recommended in the literature to ensure trustworthiness and confirmability were followed. Ethical considerations were also carefully observed throughout the research process. As a result of the analyses, based on the codes, categories, themes, and dimensions obtained, a theory titled“Teacher Leadership in Türkiye: An Individual, Environmental, and Sustainable Process Model”was developed. In the proposed model, the characteristics, professional competencies, leadership attitudes and behaviors, attitudes and practices related to school culture and instruction, and environmental contributions of primary school teachers identified as leaders are presented under the dimensions of individual, environmental, and sustainable. The findings indicate that leader teachers in Türkiye possess specific leadership-related characteristics and professional knowledge and skills, contribute to both their immediate and broader environments, and are able to sustain leadership behaviors and attitudes in every school they work in when supported at individual, organizational, and societal levels. In summary, teacher leadership in Türkiye emerges as a sustainable process shaped by organizational and environmental interactions. It is believed that this study will contribute to the field and provide a foundation for future research.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin güçlendirici liderlik yeterliliklerine ilişkin öğretmen algılarının bireysel değişkenlere göre incelenmesi
Examination of teachers' perceptions of school principals' empowering leadership competencies according to individual variables
MEHMET YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Okan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İLKER GÜMÜŞELİ
- İlkokul müdürlerinin öğretimsel liderlik davranışlarının incelenmesi
Analysis of primary school pricipals' instructional leadership behaviours
MAHMUT SEVİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESERGÜL BALCI
- Özel okullarda görev yapan yöneticilerin liderlik tarzı davranışı ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between the leadership style behavior of the administrators working in the schools affiliated with Turkish Ministry of Education and the burnout levels of the teachers
UFUK TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NECİP ÇAPRAZ
- Eğitim örgütlerinde örgüt kültürü ve öğretmen liderliği: Lider-üye etkileşiminin aracılık rolü
Organizational culture and teacher leadership in educational organizations:Mediation role of leader-member exchange
NECATİ ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİLAY ŞAHİN
- Okul müdürlerinin algılanan güçlendirici liderlik davranışları ile beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin özyeterlik inançları, örgütsel vatandaşlık davranışları ve iş tatmini düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between school principals' perceived empowering leadership behaviors and physical education teachers' self-efficacy beliefs, organizational citizenship behaviors, and job satisfaction levels
İSMAİL KARATAŞ
Doktora
Türkçe
2025
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LATİF AYDOS