Özel gereksinimli çocukların eğitiminde baba katılımı: Zorluklar fırsatlar ve öneriler
Fathers' participation in the education of students with special needs: Challenges, opportunities and recommendations
- Tez No: 994774
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİS SAKIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma özel gereksinimli çocukların eğitiminde baba katılımını ve bu katılımı şekillendiren bireysel, ailesel, kültürel ve sosyoekonomik etkenleri incelemeyi amaçlamaktadır. Baba katılımı ebeveynlik rolleri, toplumsal cinsiyet normları, aile içi iş bölümü, ekonomik koşullar, çalışma yaşamı ve okulun babayı sürece dâhil etme düzeyi gibi birçok değişkenin etkileşimiyle oluşan karmaşık bir olgu olarak ele alınmış, bu katılımın çocukların akademik, sosyal ve duygusal gelişimleri ile aile içi ilişkiler ve eğitim sisteminin yapısal özellikleri bağlamında nasıl biçimlendiği derinlemesine incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma desenine uygun olarak amaçlı örnekleme yoluyla Bingöl ilinden seçilen toplam 32 katılımcı ile gerçekleştirilmiş; öğretmenler, okul yöneticileri, anneler ve babalar ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz süreci sonucunda sekiz ana tema, otuz sekiz alt tema ve yüz yirmi dört kod ortaya çıkarılmış olup bu temalar baba katılımını açıklamada hem bireysel hem ilişkisel hem de yapısal boyutlara ışık tutmuştur. Araştırmanın bulguları baba katılımının düzeyinin büyük ölçüde iş yükü, çalışma saatleri, ekonomik yeterlilik, ebeveynlik farkındalığı, kültürel beklentiler ve okulun yönlendirici uygulamaları tarafından belirlendiğini göstermektedir. Bulgular aktif baba katılımının çocukların akademik motivasyonunu, sosyalleşme becerilerini ve duygusal güvenlik duygusunu güçlendirdiğini; sınırlı ya da düzensiz katılımın ise akademik başarısızlık, davranışsal sorunlar ve duygusal kırılganlıkla ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte toplumsal cinsiyet temelli rollerin hâkim olduğu ailelerde baba katılımının düşük seyrettiği; eğitimsel sermayesi yüksek babalarda ise katılımın daha bilinçli, sürdürülebilir ve bütüncül olduğu görülmüştür. Okulların rehberlik çalışmaları baba odaklı etkinlikler ve iletişim stratejileri katılım düzeyini artıran önemli unsurlar olarak belirlenmiş ancak mevcut eğitim politikalarının babaları sürece yeterince dâhil etmede sınırlı kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma baba katılımını artırmak için hem mikro düzeyde (ebeveyn destek programları, aile içi iş bölümünün yeniden düzenlenmesi) hem de makro düzeyde (çalışma koşullarının iyileştirilmesi, aile odaklı eğitim politikaları, toplumsal farkındalık çalışmaları) bütüncül müdahalelere ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the multidimensional nature of father involvement in the education of children with special needs and to analyze the individual, familial, cultural, and socioeconomic factors shaping this involvement. Father involvement is conceptualized as a complex phenomenon emerging from the interaction of multiple variables, including parenting roles, gender norms, intra-family division of labor, economic conditions, working life, and schools' capacity to engage fathers in the educational process. Within this framework, the study explores in depth how father involvement is shaped in relation to children's academic, social, and emotional development, as well as within the context of family relationships and the structural characteristics of the education system. Employing a qualitative research design, the study was conducted with a total of 32 participants selected through purposive sampling from the province of Bingöl. Data were collected through semi-structured interviews with teachers, school administrators, mothers, and fathers, and analyzed using thematic analysis. The analysis yielded eight main themes, thirty-eight subthemes, and one hundred and twenty-four codes, illuminating the individual, relational, and structural dimensions of father involvement. The findings indicate that the level of father involvement is largely determined by workload, working hours, economic adequacy, parental awareness, cultural expectations, and schools' guiding practices. Active father involvement was found to enhance children's academic motivation, socialization skills, and sense of emotional security, whereas limited or irregular involvement was associated with academic underachievement, behavioral problems, and emotional vulnerability. Moreover, father involvement tended to be lower in families dominated by gender-based role expectations, while fathers with higher levels of educational capital demonstrated more conscious, sustainable, and holistic involvement. School guidance services, father-focused activities, and communication strategies were identified as key factors in increasing father involvement; however, the findings also suggest that current educational policies remain limited in effectively engaging fathers in the educational process. The study highlights the need for comprehensive interventions at both the micro level (e.g., parent support programs and the reorganization of intra-family division of labor) and the macro level (e.g., improvements in working conditions, familyoriented educational policies, and social awareness initiatives).
Benzer Tezler
- İlköğretimde okul-aile iletişim etkinlikleri: Öğretmen ve veli görüşleri
School-family communication activities in elemantary education: Teacher and family's opinions
GAMZE BİNİCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Eğitim ve ÖğretimAnadolu Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. EMİNE AYSIN KÜÇÜKYILMAZ
- Okul öncesi dönemdeki özel gereksinimli ve normal gelişim gösteren çocukların ebeveynlerinin eğitimden beklentileri ile beklentilerinin karşılanma düzeylerinin incelenmesi
Examination of the educational expectations of the parents of the children with special needs and normal development in preschool period, and the levels of meeting the expectations from education
NESRİN GİRGİN AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSA KAYA
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE ŞENGÜL ERDEM
- Özel gereksinimli çocuğu olan ailelere sunulan İhmal ve İstismardan Korunma Aile Eğitim Programının etkililiği
Effectiveness of the Family Education Program on Protection from Abuse and Neglect offered to families with special needed children
SEVGİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA ATBAŞI
- Annelerin zihinsel yetersizliği olan çocuğunun eğitimine katılım düzeyinin aile yaşam kalitesi algısı üzerine etkisi
The effect of the level of involvement in the education of children of the mothers who have children with intellectual disabilities on the perception of family quality of life
İPEK GÜLSÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATİLLA CAVKAYTAR
- Okul öncesi eğitim kurumlarında uygulanan programlara ailelerin ilgi ve katılımları ile okulöncesi eğitim kurumlarının aile eğitimine katkısı konusunda anne-baba görüşleri
Family interest and contribution to the programs applied in pre-school education institutions and the opinions of parents about the contribution of pre-school education institutions to the parents education
ÖZLEM MELEK KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Eğitim ve ÖğretimAnadolu Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET GÜLTEKİN