Dijital sağlık okuryazarlığı ve sosyoekonomik statü arasındaki ilişki: Çukurova bölgesi örneği
The relationship between digital health literacy and socioeconomic status: The case of Çukurova region
- Tez No: 995150
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA BANU BEYAZ SİPAHİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Dijital sağlık okuryazarlığı, e-sağlık okuryazarlığı, sosyoekonomik statü, probit model, Çukurova Bölgesi, Digital health literacy, e-health literacy, socioeconomic status, probit model, Çukurova Region, Socio-economic status
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tarsus Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital dönüşümün sağlık alanına hızla entegre olmasıyla birlikte, bireylerin dijital ortamlarda sağlık bilgisine erişme, bilgiyi değerlendirme ve kullanma becerilerini ifade eden dijital sağlık okuryazarlığı, sağlık sonuçları ve sağlık hizmetlerinin kullanım davranışları açısından kritik bir belirleyici haline gelmiştir. Dijital sağlık okuryazarlığı düzeylerindeki farklılıklar, özellikle sosyoekonomik eşitsizlikler bağlamında önemli bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendirilmektedir. Türkiye'de bu alandaki çalışmalar artmakla birlikte, dijital sağlık okuryazarlığının sosyoekonomik statü ve demografik faktörlerle birlikte, indeks temelli ve çok boyutlu bir yaklaşımla ele alındığı araştırmalar sınırlıdır. Bu çalışma, Çukurova Bölgesi'nde yaşayan yetişkin bireylerin dijital sağlık okuryazarlığı düzeylerini çok boyutlu bir indeks aracılığıyla değerlendirmeyi ve sosyoekonomik statü ile demografik özellikler arasındaki ilişkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, kesitsel ve nicel bir tasarımda yürütülmüş; veriler Adana, Mersin, Hatay ve Osmaniye illerinde yaşayan 18 yaş ve üzeri 486 katılımcıdan anket yöntemiyle toplanmıştır. Çalışmada, Van der Vaart ve Drossaert (2017) tarafından geliştirilen ve Çetin ve Gümüş (2023) tarafından Türkçeye uyarlanan Dijital Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin boyut yapısı Temel Bileşenler Analizi ile değerlendirilmiş ve elde edilen bileşenler kullanılarak dijital sağlık okuryazarlığı indeksi oluşturulmuştur. Dijital sağlık okuryazarlığı ile sosyoekonomik statü ve demografik değişkenler arasındaki ilişkiler probit regresyon modeli ve marjinal etki analizleriyle incelenmiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach alfa katsayısı ile test edilmiştir. Bulgular, eğitim düzeyi ve cinsiyetin dijital sağlık okuryazarlığını belirleyen en güçlü faktörler olduğunu göstermektedir. Kadın bireylerin erkeklere göre daha yüksek dijital sağlık okuryazarlığına sahip olduğu belirlenmiştir. Gelir düzeyinin artması dijital sağlık okuryazarlığını olumlu etkilerken, yaşın etkisi sınırlı bulunmuş; medeni durum ve çalışma durumunun etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, dijital sağlık okuryazarlığının bireysel bir beceri olmanın ötesinde, sosyoekonomik konumdan etkilenen yapısal bir eşitsizlik alanı olduğu görülmektedir. Çalışma, dijital sağlık okuryazarlığının çok boyutlu ve indeks temelli ölçümüne yönelik metodolojik bir çerçeve sunmakta ve politika yapıcılar için hedef grupların belirlenmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
With the rapid integration of digital transformation into the healthcare sector, digital health literacy has become a key determinant of health outcomes and healthcare utilization behaviors. Digital health literacy refers to individuals' ability to access, evaluate, and use health information in digital environments. Differences in digital health literacy levels are increasingly regarded as an important public health concern, particularly in context of socioeconomic inequalities. Although studies on digital health literacy in Türkiye have increased, research addressing this concept together with socioeconomic status and demographic factors using a multidimensional and index based approach remains limited. This study aims to assess the digital health literacy levels of adults living in the Çukurova Region and to examine their associations with socioeconomic status and demographic characteristics. A cross sectional and quantitative research design was employed. Data were collected through a questionnaire from 486 individuals aged 18 years and older residing in Adana, Mersin, Hatay, and Osmaniye. The Digital Health Literacy Scale developed by Van der Vaart and Drossaert (2017) and adapted into Turkish by Çetin and Gümüş (2023) was used. The dimensional structure of scale was evaluated using Principal Component Analysis, and a digital health literacy index was constructed. Associations between digital health literacy and explanatory variables were examined using probit regression analysis. The findings indicate education level and gender are the strongest determinants of digital health literacy. Females demonstrated higher digital health literacy levels than males. Higher income positively affected digital health literacy, while the effect of age was limited. Marital status and employment status were statistically insignificant. In conclusion, digital health literacy extends beyond an individual skill and represents a structural inequality shaped by socioeconomic position. This study provides a methodological framework for the multidimensional and index based measurement of digital health literacy and supports the identification of target groups for policymakers.
Benzer Tezler
- Tip 2 Diyabetes mellitus tanılı bireylerde e-sağlık okuryazarlığı ile diyabetle ilişkili güçlükler ve öz yönetim arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between e-health literacy, diabetes-related distress, and self-management in individuals diagnosed with type 2 Diabetes mellitus
TUĞBA ÇEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikAkdeniz ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİCRAN BEKTAŞ
- Sağlık iletişimi perspektifinden Türkiye'deki 65 yaş ve üstü bireyleri anlamak: Sağlık ve yaşlanmaya ilişkin algı, tutum ve davranışlar üzerine bir araştırma
Understanding people aged 65 and over in Türkiye from a health communication perspective: A Study on perceptions, attitudes, and behaviors regarding health and aging
YAŞAR ŞEKERCİ
Doktora
Türkçe
2024
Halkla İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GAYE ASLI SANCAR DEMREN
- Annelerin pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile dijital sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeylerinin çocukluk çağı obezitesi ile ilişkisi
The relationship between mothers' cooking and food preparation skills and their level of digital healthy eating literacy with childhood obesity
BÜŞRA DÜNDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikAkdeniz ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN SEREMET KÜRKLÜ
- Ankara il merkezinde sosyoekonomik düzeyi farklı iki ilçede aile sağlığı merkezine başvuran 18-64 yaş bireylerin siberkondri ciddiyeti ve ilişkili faktörler
Severity of cyberchondria and associated factors in individuals aged 18-64 years applying to family health centers in two districts with different socioeconomic levels in Ankara province centre
HASAN ALPARSLAN TOPÇU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıAnkara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ ODABAŞ
- Covid-19 pandemisinde uzaktan eğitimin dijital uçurum ve dijital okuryazarlık bakımından incelenmesi: Harran Üniversitesi örneği
Investigation of distance education in terms of digital divide and digital literacy in Covid-19 pandemic: The case of Harran University
ABDULHALİK PINAR