Türk halk bilimi araştırmalarının kurumsallaşma tarihi üzerine bir inceleme
The institutionalization of Turkish folklore studies: A historical analysis
- Tez No: 996113
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA GÜLTEKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Halk bilimi, Kurumsallaşma, Kurumsallaşmama, Türk folkloru, Folklore, Institutionalization, Establishment clause, Turkish folklore
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Bilimi (folklor) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk halk bilimi araştırmalarının II. Meşrutiyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte nasıl kurumsallaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türk halk biliminin gelişimi, yalnızca kültürel unsurların derlenmesiyle sınırlı kalmamış dönemin ideolojik yaklaşımları, kültür politikaları, toplumsal dönüşümleri ve bilimsel yönelimleriyle birlikte şekillenmiştir. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'de halk biliminin kurumsal kimliğinin oluşumuna katkı sağlayan sivil toplum yapıları, devlet kurumları ve akademik birimler tarihsel bütünlük içinde incelenmiştir. Araştırmada, Osmanlı'nın son döneminde kurulan Türk Derneği, Türk Yurdu Derneği, Türk Ocakları, Âsâr-ı İslâmiye ve Milliye Tedkik Encümeni, Darülelhan ve Musiki Muallim Mektebi gibi kurumların halk bilimine sağladığı erken dönem katkılar değerlendirilmiş; bu yapıların derleme ve yayın faaliyetleriyle halk bilimi için önemli bir kültürel arşiv oluşturduğu tespit edilmiştir. Cumhuriyet döneminde ise Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Ankara Etnografya Müzesi ve Halkevleri gibi kurumların, devlet destekli kültür politikaları doğrultusunda halk bilimi çalışmalarına yeni bir yön verdiği görülmüştür. Çalışmanın bir diğer odağı, 1960 sonrasında halk biliminin üniversitelerde akademik bir disiplin olarak kurumsallaşmasıdır. Ankara Üniversitesi DTCF başta olmak üzere çeşitli üniversitelerde kurulan kürsü ve anabilim dalları, halk biliminin kuramsal ve yöntemsel çerçevesinin belirginleşmesini sağlamış; lisans ve lisansüstü çalışmalarla akademik literatür genişlemiştir. Ayrıca Millî Folklor Araştırma Enstitüsü ve Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü gibi kuruluşların, disiplinin kurumsal altyapısını güçlendirmedeki rolleri ele alınmıştır. Araştırma, nitel yöntemle yürütülmüş; tarihsel inceleme, belge analizi ve literatür taraması yoluyla halk bilimi çalışmalarının kurumsallaşma süreci ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, Türkiye'de halk biliminin sivil girişimlerle başlayan, Cumhuriyet döneminde devlet politikalarıyla güçlenen ve 1960 sonrası akademik yapılaşmayla bilimsel bir nitelik kazanan çok boyutlu bir gelişim süreci izlediğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the institutionalization of Turkish folklore studies from the proclamation of the Second Constitutional Era to the present day. The development of folklore in Turkey has not been limited to the collection of cultural materials but has evolved in close relation to ideological approaches, cultural policies, social transformations, and scientific orientations of different periods. In this context, the study analyzes the roles of civil society organizations, state-supported cultural institutions, and academic structures in shaping the institutional identity of folklore as a scientific discipline. The research evaluates the contributions of late Ottoman institutions such as Türk Derneği, Türk Yurdu Association, Türk Ocakları, the Âsâr-ı İslâmiye ve Milliye Tedkik Encümeni, Darülelhan, and the Musiki Muallim Mektebi, highlighting their roles in early documentation and publication activities. In the Republican period, institutions including the Turkish Historical Society, the Turkish Language Society, the Ankara Ethnography Museum, and Halkevleri expanded folklore studies in line with national cultural policies and integrated them into nation-building processes through archival, publishing, and compilation activities. A major focus of the study is the academic institutionalization of folklore after the 1960s. The establishment of departments and research centers at several universities contributed to the clarification of the theoretical and methodological framework of the discipline, while graduate research expanded its academic literature. In addition, the study examines the roles of research institutes in strengthening the institutional foundations of folklore studies. The findings indicate that Turkish folklore has followed a multi-layered institutionalization process, shaped by civil initiatives, state cultural policies, and academic structures, ultimately developing into a well-established scientific field in Turkey.
Benzer Tezler
- Türk folklor çalışmalarının doğuşunun arka planı
Background of the birth of Turkish folklore studies
NİSANUR ERDOĞMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÜRŞAT ÖNCÜL
- Janos Sipos'un Türk dünyası halk müziği ile ilgili çalışmalarının analizi
The analysis of Janos Sipos' studies on folk music in Turkish world
TUBA DERİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. METİN ARIKAN
- Ignác Kúnos. Türk folklor araştırmalarında bir öncü
Başlık çevirisi yok
SZİLÁRD SZİLÁGYİ
Doktora
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ÖZDEMİR
- Aleksandr Nikolayeviç Samoyloviç ve Türkoloji
Alexandr Nikolayevich Samoylovich and Turkology
SERDAR KARACA
Doktora
Türkçe
2022
DilbilimBalıkesir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM ŞAHİN
- Hatay yöresi Arap Alevileri folkloru
Hatay regi̇on Arab Alevi̇s folklore
HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
Doktora
Türkçe
2015
Halk Bilimi (Folklor)Süleyman Demirel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL ALTAY GÖDE