Ali el-Kârî'nin hadislerdeki inşâî yapılara yaklaşımı (Mirkâtü'l-Mefâtîh örneği)
Ali el-Kârî's approach to constructional structures in hadiths (Mirkâtü'l-Mefâtîh example)
- Tez No: 996858
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TURAN BAHŞİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgatı, Mecâz, İnşâ Kipleri, Ali el-Kârî, Mirkâtü'l-Mefâtîh, Arapça, Belagat, Hadis, Mecaz, Arabic Language and Rhetoric, Metaphor, Performative Modes, ʿAlî al-Qârî, Mirkât al-Mafâtîh, Arabic, Eloquence, Hadith
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hadislerde yer alan lafızların doğru anlaşılmasına yönelik çalışmalar, sahâbe devrinden itibaren başlamış; ilerleyen dönemlerde hadislerin kitaplara kaydedilmesi, Arap dilinin tedvini, dil ilimlerinin teşekkülü ile birlikte daha düzenli ve sistemli bir hale kavuşmuştur. Belâgatın müstakil bir disiplin haline gelmesiyle birlikte de söz konusu ilme dair verilerin, hadislerin izahında yoğun bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. Bu yönüyle bazı hadis şerhleri, İslâm düşünce tarihinde köprü vazifesi üstlenerek dil ilimlerine dair mevcut birikimlerin aktarıldığı eserler olma özelliği kazanmıştır. Sözü edilen niteliğe sahip eserlerden biri de Molla Ali el-Kârî'nin (ö. 1014/1605), Hatîb et-Tebrîzî'ye (ö. 741/1340) ait Mişkâtü'l-Mesâbîh'i şerh etmek üzere kaleme aldığı Mirkâtü'l-Mefâtîh adlı kitabıdır. Ali el-Kârî, Mirkâtü'l-Mefâtîh'te hadisleri hem lafız hem de mana bakımından ayrıntılı biçimde tahlil ederken belâgî izahlara da yoğun biçimde yer vermektedir. Bu tezde, haber–inşâ ayrımı çerçevesinde Ali el-Kârî'nin hadis şerhlerinde yer verdiği belâgat içerikli izahlar incelenmektedir. Çalışmada Ali el-Kârî'nin, hadislerdeki inşâî anlatımlara dair değerlendirmeleri; emir, nehiy, istifham, temennî ve nidâ gibi başlıklar altında tasnif edilmektedir. Ayrıca söz konusu unsurlara ilişkin müellifin, hakikî mananın yanı sıra mecâzî anlamlara ilişkin yorumları tespit ve analiz edilmektedir. Doküman analizi yöntemi kullanılan bu çalışma, inşâ yapıları özelinde hadislerin doğru anlaşılmasında belâgat ilminin taşıdığı anlam ve değeri ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Söz konusu araştırmanın, belâgat ile hadis alanlarında yapılacak disiplinler arası diğer çalışmalara katkı sunması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Studies aimed at the correct understanding of the wordings found in hadiths began from the period of the Companions; in later periods, with the recording of hadiths into books, the codification of the Arabic language, and the formation of linguistic sciences, they together assumed a more regular and systematic form. With rhetoric becoming an independent discipline, it is also seen that the data related to this science were used intensively in the explanation of hadiths. In this respect, some hadith commentaries gained the characteristic of being works in which the existing accumulations related to linguistic sciences were transmitted, by assuming a bridging function in the history of Islamic thought. One of the works possessing the aforementioned quality is the book titled Mirkâtü'l-Mefâtîh, written by Mollâ 'Alî al-Kârî (d. 1014/1605) in order to comment on Mishkâtü'l-Mesâbîh belonging to Hatîb al-Tabrîzî (d. 741/1340). 'Alî al-Kârî, in Mirkâtü'l-Mefâtîh, while analyzing the hadiths in detail in terms of both wording and meaning, also gives extensive place to rhetorical explanations. In this thesis, the rhetoric-related explanations included in 'Alî al-Kârî's hadith commentaries are examined within the framework of the distinction between khabar and inshâʾ. In the study, 'Alî al-Kârî's evaluations regarding the inshāʾī expressions in hadiths are classified under headings such as command, prohibition, interrogation, wish, and vocative. In addition, the author's interpretations concerning metaphorical meanings, alongside the literal meaning, with respect to the aforementioned elements are identified and analyzed. This study, which employs the document analysis method, is important in that it reveals the meaning and value that the science of rhetoric carries in the correct understanding of hadiths, specifically with regard to inshāʾ structures. It is expected that the present research will contribute to other interdisciplinary studies to be conducted in the fields of rhetoric and hadith.
Benzer Tezler
- Mevkifül-İmâm Mollâ Aliyyü'l-Kârî mine'l-ehâdîsi'l-müşkilefi's-sıfâti'l-haberiyye fî kitabihî Mirkâti'l-Mefâtîh
İmam Molla Ali el-Kârî'nin Mirkatü'l-Mefâtîh kitabı çerçevesinde haberî sıfatlarla iilgili müşkil hadislere yaklaşımı
YOUSEF JIJEH
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAJMEDDIN ALLISSA
- عِنَايَةُ المُحدثين بالقِرَاءَات القرآنية“عُمْدَةُ القَاري شرحُ صحيح البُخاري”للإمام العيني أُنْمُوذَجًا
İmam El-Aynî'nin Buhari şerhi“Umdetu'l-kari”bağlamında kıraat-hadis ilişkisi
ISRAA MAHMOOD EID
Doktora
Arapça
2022
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ATİLLA AKDEMİR
- المقارنة بين منهجي العيني والكشميري في شرحهما لصحيح البخاري في كتاب الزكاة والحج والصوم
Aynî ve Keşmirî'nin Sahih-i Buhari şerhlerindeki metodlarının karşılaştırılması (Zekat, oruç ve hacc bölümleri örneği)
ZAIDAN ARIF NOAMAN AL-ZEBARI
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞULE YÜKSEL UYSAL
- Ali el-Kari`nin Şemü`l-Avarız fi Zemmü`r-Revafız adlı eserinin edisyon kritiği
Başlık çevirisi yok
YUSUF KARAPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. NASRULLAH HACIMÜFTÜOĞLU