Afganistan yönetim yapılanmasında Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği'nin rolü (2001-2021 Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin çöküşü)
The role of the United States and the European Union in Afghanistan's governance structure (2001–2021: The collapse of the Islamic Republic of Afghanistan)
- Tez No: 997192
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AKTEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Siyasal Bilimler, Public Administration, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Afganistan, Devlet İnşası, Yönetim Yapılanması, ABD, Avrupa Birliği, Meşruiyet, Dış Bağımlılık, Elit Uzlaşması, Savaş Ekonomisi, Toplumsal Aidiyet, 2021 Çöküşü, Afghanistan, State-Building, Governance Architecture, United States, European Union, Legitimacy, External Dependence, Elite Settlement, War Economy, Social Belonging, 2021 Collapse
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Avrupa Birliği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Avrupa Birliği Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Afganistan'da 2001–2021 döneminde yönetim yapılanmasının hangi kurumsal tasarım tercihleri ve dış destek rejimleri üzerinden kurulduğunu ve 2021'de Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin neden kısa sürede çöktüğünü, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Avrupa Birliği'nin (AB) müdahale araçları ve kurumsal öncelikleri bağlamında tarihsel-kurumsalcı bir çerçevede açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışma, ABD ve AB'nin desteklediği kurumlaşma pratiklerinin hangi mekanizmalar üzerinden devlet kapasitesi ve kurumsal dayanıklılığı güçlendirdiği ya da zayıflattığı; bu etkileşimin 2021 çöküşünü hangi kanallar üzerinden hızlandırdığı sorusuna odaklanır. Tezin temel argümanı, 2021'deki çöküşün tekil bir karar veya yalnızca çekilme takvimiyle açıklanamayacağı; aksine 2001 sonrasında biriken kırılganlık kümelerinin kriz anında eşzamanlı biçimde devreye girerek çöküşü hızlandırdığıdır. Bu kırılganlıklar, merkezileşme tercihleri ile yerel meşruiyet ve toplumsal rıza üretimi arasındaki gerilimde; güvenlik kurumlarında lojistik, ikmal ve maaş sürekliliği gibi kritik işlevlerin dış desteğe ve dış sözleşmelere bağımlı kalmasında; kamu maliyesinin dış kaynaklara yüksek bağımlılığı nedeniyle gelir toplama kapasitesi ile bütçe sürdürülebilirliğinin zayıflamasında; siyasal uzlaşının seçmen iradesini kurallaştıran kapsayıcı ve hesap verebilir bir çerçeveye dönüşememesinde; savaş ekonomisi ve enformel ağların kurumsal işleyişi aşındırmasında ve nihayet devlet–toplum kopuşunu derinleştiren aidiyet zafiyetinde izlenmektedir. Yöntemsel olarak tez, nitel araştırma tasarımına dayalı tarihsel-kurumsalcı yaklaşımı benimsemekte ve süreç izleme yöntemiyle nedensellik zincirlerini görünür kılmaktadır. Bonn sonrası geçiş düzenlemeleri, 2004 Anayasası ve merkezi kurumlaşma tercihleri, seçim döngülerinin işleyişi, güvenlik sektörü düzenlemeleri ile yardım temelli mali yönetişim mimarisi, kurumsal patikayı belirleyen kritik eşikler olarak ele alınmaktadır. Analiz, uluslararası anlaşmalar ve çerçeve metinler, anayasal-yasal düzenlemeler, strateji belgeleri, resmi raporlar ve uluslararası örgütlerin veri setleri ile Afganistan literatürünün birlikte okunmasına dayanmakta; iddialar tekil bir anlatı yerine kesişen kanıt kümeleriyle temellendirilmektedir. Çalışma, ABD'nin güvenlik-merkezli kapasite üretimi yaklaşımı ile AB'nin yönetişim, hukuk devleti ve kamu yönetimi reformu odaklı araç setinin teorik olarak tamamlayıcı görünmesine karşın, pratikte stratejik uyumsuzluklar ve koordinasyon eksiklikleri nedeniyle beklenen kurumsal dönüşümü üretemediğini; böylece kurum kurma başarısının kurumsal dayanıklılık başarısına dönüşemediğini göstermektedir. Bu doğrultuda tez, dış destek koşullarında devlet inşasını tek faktörlü açıklamalar yerine mekanizma temelli bir yaklaşımla tartışmaya açarak 2021 çöküşünü bir çekilme anlatısından ziyade bir kurumsal dayanıklılık testi olarak kavramsallaştırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to explain, within a historical–institutionalist framework, how Afghanistan's governance architecture was constructed during 2001–2021 through specific institutional design choices and external support regimes, and why the Islamic Republic of Afghanistan collapsed in a short time in 2021, in the context of the intervention instruments and institutional priorities of the United States (US) and the European Union (EU). The study focuses on the question of through which mechanisms the institutionalization practices supported by the US and the EU strengthened or weakened state capacity and institutional resilience, and through which channels this interaction accelerated the 2021 collapse. The core argument is that the 2021 collapse cannot be explained by a single decision or solely by the withdrawal timetable; rather, it was accelerated by clusters of vulnerabilities accumulated after 2001 that became simultaneously operative in a moment of crisis. These vulnerabilities are observable in the tension between preferences for centralization and the production of local legitimacy and societal consent; in the continued dependence of security institutions on external support and external contracting for critical functions such as logistics, resupply, and salary continuity; in the weakening of revenue-raising capacity and fiscal sustainability due to the high dependence of public finance on external resources; in the failure of political settlement to evolve into an inclusive and accountable framework that institutionalizes voter preferences; in the erosion of institutional functioning by the war economy and informal networks; and finally in deficits of belonging that deepened the state–society rupture. Methodologically, the dissertation adopts a historical–institutionalist approach grounded in qualitative research design and renders causal chains visible through process tracing. Post-Bonn transitional arrangements, the 2004 Constitution and central institutionalization preferences, the functioning of electoral cycles, security-sector arrangements, and the aid-based fiscal governance architecture are treated as critical junctures shaping the institutional trajectory. The analysis draws on a joint reading of international agreements and framework texts, constitutional and legal regulations, strategy documents, official reports, datasets produced by international organizations, and the Afghanistan literature; claims are substantiated not through a single narrative but through converging clusters of evidence. The study shows that although the US's security-centered capacity-building approach and the EU's governance-, rule-of-law-, and public-administration-reform-oriented toolkit appear theoretically complementary, in practice they often failed to generate the expected institutional transformation due to strategic misalignments and coordination deficits; consequently, success in institution-building did not translate into success in institutional resilience. Accordingly, the dissertation conceptualizes the 2021 collapse not as a withdrawal narrative but as an institutional resilience test, and opens state-building under conditions of external support to a mechanism-based discussion in place of single-factor explanations.
Benzer Tezler
- Bir dini terörizm sorunsalı: IŞİD örneği
A problem of religious terrorism: The case of ISIS
SADULLAH UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Siyasal BilimlerKapadokya ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. ÇAĞDAŞ SÜMER
- Afganistan'da yerel yönetimlerin yapılanma sorunu üzerine bir araştırma
A study on the problem of structuring local governments in Afghanistan
BASHİR AHMAD HAİDARİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Kamu YönetimiNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAVA TAHTALIOĞLU
- Turkey's role in Afghanistan in the post 9/11 era
11 Eylül'den günümüze Türkiye'nin Afganistan'daki rolü
CANAN BAYRAM ÇUBUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. IŞIL ANIL
- The role of foreign aids in state building the case of Somalia
Devlet inşasında yabancı yardımların rolü Somali örneği
MOHAMED AHMED
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Siyasal BilimlerAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Prof. Dr. MURAT ÖNDER
- The impact of training and development on employee performance in Afghanistan's public sector organizations
Afganistan'ın kamu sektörünün organizasyonlarında eğitim ve gelişimin çalışanın performans etkisi
YAHYA KHALID SHAHIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Kamu Yönetimiİstanbul Aydın Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEKİR EMRE KURTULMUŞ