Okul yöneticilerinin mesleki kimlik algısı: Karma bir çalışma
Professional identity perception of school principals: A mixed-methods study
- Tez No: 997362
- Danışmanlar: PROF. DR. TEMEL ÇALIK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye bağlamında okul yöneticilerinin mesleki kimlik algı düzeylerini belirlemek ve bu algıyı oluşturan yapıyı nicel ve nitel verilerle birlikte derinlemesine incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada, karma araştırma desenlerinden eş zamanlı karma araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırmaya, Ankara ili merkez ilçelerindeki resmî ortaokullarda çalışan ve tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilmiş 155 okul müdürü ve 167 müdür yardımcısı olmak üzere toplam 322 okul yöneticisi katılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu ise, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesine göre seçilmiş 9 okul müdürü ve 5 müdür yardımcısı olmak üzere toplam 14 okul yöneticisiyle görüşmeler gerçekleştirilerek yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verileri araştırmacı tarafından geliştirilen,“Okul Yöneticilerinin Mesleki Kimlik Algısı Ölçeği”(OYMKAÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler ise, yine araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin çözümlenmesinde iki gruplu değişkenlerde ANOVA analizi kullanılırken; nitel verilerin çözümlenmesinde MAXQDA nitel veri analizi programından faydalanılmış ve tematik analizle birlikte betimsel analiz uygulanmıştır. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin mesleki kimlik algısı düzeyinin oldukça yüksek olduğunu ve mesleki kimliklerinin çok boyutlu-dinamik bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur (X̄=4.08). Katılımcıların %83,2'sinin yüksek düzeyde algıya sahip olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizlerde cinsiyet, görev, yaş ve eğitim durumu değişkenlerine göre anlamlı bir fark saptanmazken (p>.05); mesleki kıdem [F(3, 318)=2.69; p<.05] ve yöneticilik süresi [F(3, 318)=3.10; p<.05] değişkenlerinde anlamlı farklar tespit edilmiştir. Özellikle 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip yöneticilerin kimlik algılarının, 0-10 yıl arası kıdeme sahip olanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Diğer yandan, geliştirilen ölçek ile alana özel, kültürel açıdan uyumlu ve güvenilir bir ölçme aracı alan yazına kazandırılmıştır. Faktör analizi ile nitel bulguların örtüşmesi sonucunda, okul yöneticilerinin mesleki kimlik algısının; (i) kişisel, (ii) kurumsal-ortamsal ve (iii) sosyal-kültürel olmak üzere üç boyutta şekillendiği belirlenmiştir. Ölçeğin açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin kurumsal açıdan iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Araştırmanın en önemli bulgularından biri, mesleki kıdemin okul yöneticilerinin mesleki kimlik algısını anlamlı düzeyde güçlendirmesi ve kurumsal-ortamsal faktörlerle güçlü bir özdeşleşme sağlamasıdır. Bir diğer öne çıkan sonuç ise, okul yöneticilerinin yaşadıkları zorlukları gelişim ve dönüşüm fırsatı olarak algılamasıdır. Bu araştırma sonucunda, okul yöneticilerinin mesleki kimliğinin; bireysel değerler, kurumsal-ortamsal koşullar ve sosyal-kültürel beklentiler ile etkileşime girmesiyle sürekli yeniden inşa edilebilen esnek bir yapıda olduğu tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen sertifikasyon süreçlerinin ve profesyonelleşme politikalarının eğitim içeriklerinin belirlenmesinde, okul yöneticilerinin sosyal-kültürel ve kurumsal-ortamsal boyutlardaki gelişim ihtiyaçlarına özel olarak odaklanılması gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda araştırma, yalnızca teorik değil aynı zamanda pratik anlamda da alana özgü katkı sunmaktadır. Araştırmanın sonunda, okul yöneticilerinin mesleki kimlik algısına yönelik politika yapıcılara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of this research is to determine the level of professional identity perception among school principals in Türkiye and to examine in depth the structure that shapes this perception through both quantitative and qualitative data. For this purpose, a concurrent mixed research design is adopted among mixed-methods approaches. The quantitative dimension of the study consists of 322 school administrators—155 school principals and 167 assistant principals—working in public lower secondary schools located in the central districts of Ankara, selected through stratified sampling. The qualitative dimension is carried out through interviews with 14 school administrators (9 school principals and 5 assistant principals) selected via maximum variation sampling, one of the purposeful sampling methods. The quantitative data are gathered via the“School Principals' Professional Identity Perception Scale”developed by the researcher, while the qualitative data are collected through a semi-structured interview form, also developed by the researcher. Independent samples t-test and ANOVA were used for the analysis of quantitative data, and qualitative data are analyzed through both thematic and descriptive analysis using the MAXQDA qualitative data analysis program The results point out that school principals have a considerably high level of professional identity perception and that their professional identities possess a multidimensional and dynamic structure (X̄=4.08). Findings reveal that 83.2% of the participants have a high level of perception. While no significant differences were found based on gender, role, age, or educational background (p>.05), significant differences were identified in terms of professional seniority [F(3, 318)=2.69; p<.05] and years of administrative experience [F(3, 318)=3.10; p<.05]. Notably, administrators with 21 or more years of seniority exhibited significantly higher levels of identity perception compared to those with 0-10 years of seniority. Furthermore, the scale developed within the scope of the research contributes to the literature as a field-specific, culturally coherent, and reliable measurement tool. Furthermore, the scale developed within the scope of the research contributes to the literature as a field-specific, culturally coherent, and reliable measurement tool. The convergence between factor analysis results and qualitative findings indicates that school principals' professional identity perceptions are shaped across three dimensions: (i) personal, (ii) institutional-environmental, and (iii) social-cultural. The results of the exploratory and confirmatory factor analyses show that the scale demonstrates strong institutional and construct validity. One of the most significant results points out that professional seniority strengthens school principals' professional identity perceptions and supports strong identification with institutional-environmental factors. Another notable result is that school principals tend to perceive the challenges they experience as opportunities for development and transformation. Overall, the study shows that school principals' professional identity is a flexible structure that is continuously reconstructed through the interaction of individual values, institutional-environmental conditions, and social-cultural expectations. The findings further indicate that the certification processes and professionalization policies implemented by the Ministry of National Education need to focus specifically on the developmental needs of school principals within the social-cultural and institutional-environmental dimensions when determining training content. In this regard, the research provides contributions to the field not only theoretically but also practically. Finally, recommendations are offered to policymakers and researchers regarding school principals' professional identity perceptions.
Benzer Tezler
- Ortaöğretim kurumlarında kurumsal itibarın incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması
An investigation of corporate reputation in high schools: A mixed method research
EMRAH DÖNMEZ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABBAS ERTÜRK
- Eğitim örgütlerinde kadın yöneticilerin kariyer engellerinin incelenmesi: Ankara ili örneği
A study on career barriers for women administrators in educational organizations: Example of Ankara city
EMEL TÜZEL
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEMEL ÇALIK
- Okul yöneticilerinin öğretmen liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel kimlik algısına ve işle bütünleşmesine etkisi
The effect of school principals' teacher leadership behaviors on teachers' perception of organizational identity and work integration
ALİ AYDIN
- Okul yöneticilerinin mesleki kimlik algıları
Professional identity perceptions of school administrators
AYŞE BÜŞRA ÇELTEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCER BÜLBÜL
- Okul yöneticilerinin yaşadığı örgütsel stres ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Relationship between organizational stress experienced by school administrators and their organizational commitment
BELDA BERTAN KAZAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET BOYACI