Para vakıflarının meşruiyeti ve tarihi uygulamaları
Legitimacy and historical practices of cash waqfs
- Tez No: 997664
- Danışmanlar: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Vakıf, İslâm dinine has özelliklerden biri sayılmaktadır. İbadet, eğitim, terbiye, sağlık ve benzeri kurumların vakıf çatısı altında işletilmesi ile bu kurumların giderlerini de karşılayacak mekanizmalar kurması bakımından müslümanların hayatında büyük bir öneme sahip olmuştur. Osmanlılar, vakıf anlayışının gelişmesinde özel bir yere sahip bulunmaktadır. Bu yüzden Osmanlı Medeniyeti,“Vakıf Medeniyeti”olarak adlandırılmıştır. Özellikle para vakıflarına işlerlik kazandırılması Osmanlı iktisâdî ve sosyal sisteminin gelişmesinde büyük öneme sahiptir. Bir takım teberru şekilleri geçici olup faydaları onların tüketilmesiyle sona ererken, para vakıflarının faydası devamlılık arz etmiştir. Genel olarak vakıflar tek bir toplumsal veya hizmet alanını gözetirken, para vakıfları çeşitli şekilleriyle aynı anda çeşitli alanları gözetmiştir. Faydası sadece vakfedilen şeyle sınırlı kalmayıp bir bütün olarak toplumu ve vakıf kurumunu kapsayacak şekilde çeşitlidir. Ancak şer'î ve kanunî engeller, bu tür vakıfların işleyişinde bazı aksamalara sebep olmuştur. Günümüzde de meselenin özellikle hukukî yönden bir açıklığa kavuşturulamamış olması para vakıflarını kaybolma ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya getirmiştir. İslâm tarihi boyunca para vakıflarının şekilleri ve biçimleri, bazen örfün gereklerine ve bazen de insanların teamülüne ve çağdaş ihtiyaçlarına bağlı olarak gelişmiştir. Bu çalışma, para vakıflarının ortaya çıktığı ilk dönemden itibaren gelişimini incelemektedir. İlk olarak, mezhep fakihlerinin farazî sorulara verdikleri cevaplar şeklinde ortaya çıkan para vakıfları, zamanla yeni şartlar, şekiller ve amaçlar kazanmıştır. Çağın ihtiyaç ve zorunlulukları, para vakıflarını ilmî bir gerçeklik olarak kabul ettirmiştir. Bu yeni durum, Osmanlılar döneminde ülke sınırlarının genişlemesiyle birlikte hem maslahatın hem de örfün para vakıflarını uygulamayı gerektirmesinden sonra ortaya çıkmıştır. Osmanlı para vakıfları da ele alınarak vakfedenlerin amaçları, toplumun ve çağın ihtiyaçlarına göre para vakıflarının amaçlarına dikkat çekilmiştir. Ayrıca çalışma, para vakıflarının şekillerini, Osmanlı vakıflarındaki yenilenme noktalarını ve o dönemde Osmanlı Devleti'ne bağlı, içerisinde Arap coğrafyalarının da bulunduğu muhtelif beldelerde yayıldığı yerleri incelemiştir. Yine Osmanlı Devleti sonrasındaki para vakıflarını etkileyen gelişmelere de yer verilmiştir. Para vakıflarının mahiyetine uygun olarak risklerin azaltılması, idare şekil ve yöntemleri, yeniden canlanmaları ve faydalarının artırılması amacıyla modern idarî uygulamaların etkinleştirilmesine değinilmiştir. Ele alınan tüm konulara ilişkin uygulamalı örnekler verilerek meselenin hem teorik hem de pratik yönüne dikkat çekilmiştir. Bu tür vakıfların Araplar'ın ağırlıkta bulunduğu bölgelerde, özellikle Filistin coğrafyası'nda yayılmasına yol açan en önemli sebepler açıklanmıştır. Tüm bunların yanı sıra, sermayeden veya kâr getirisinden yararlanan, yani kendilerine vakfedilen taraflar da göz ardı edilmemiştir.
Özet (Çeviri)
Waqf is considered one of the distinguishing features of our religion, Islâm. This is because waqf is of great importance in the life of a Muslim because it is a form of worship and charity on the one hand, and on the other hand, it realizes social, economic, etc. purposes and benefits. Especially when it comes to endowment of cash, one of the characteristics of endowment of cash is that its benefits are permanent, whereas other forms of endowment are temporary and their benefits end when they are consumed. Again, while waqf in general pursues the same social or service aspect, today's cash waqf, in its various forms, pursues several aspects at the same time, and its benefits are diverse, encompassing not only the endower but also society as a whole and the institution of waqf. However, numerous Shari'ah-based and legal obstacles have prevented and continue to prevent this type of waqf and put the foundation of waqf in danger of loss and extinction. In order to overcome these obstacles, the forms and types of cash waqf have developed throughout Islâmîc history, sometimes in accordance with the requirements of custom and sometimes in accordance with people's transactions and contemporary needs. This study deals with the cash waqf from its inception, when it emerged in the form of hypothetical questions answered by the jurists of the sect, until the needs and necessities of the age made it a practical reality with new conditions, forms and purposes. This new situation emerged during the Ottoman caliphate after the expansion of the country and the necessity of implementing it due to the necessity and custom. This study will focus on the Ottoman cash waqfs, highlighting the objectives of the endower and their purposes according to the needs of society and the era. It will also discuss the forms of cash waqfs, the points of renewal in the Ottoman waqfs, and the places where they spread in various towns of the Ottoman state at that time, including the Arab countries. The study does not ignore the developments that affected the cash waqfs after the Ottoman Empire, and even addresses the forms and methods of administration of the cash waqfs by reducing the risks in accordance with the nature of the cash waqfs, and the aspect of activating modern administrative practices that will contribute to the revival of the cash waqf and increase its benefits. Practical examples have been given on all the topics mentioned, drawing attention to both the theoretical and practical aspects of the subject. The most important reasons for the spread of this type of endowment in the Arab countries, especially in Palestine, are also mentioned. At the same time, the beneficiaries of the endowment of cash, whether from capital or profit, i.e. the parties to whom it was endowed, were not neglected.
Benzer Tezler
- İslam hukukunda para vakıfları ve günümüz uygulamaları
Cash waqfs in Islamic law and their contemporary applications
TAAZA TURHAN
Doktora
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECMEDDİN GÜNEY
- دور الخبير والأدلة العلمية الحديثة في الإثبات الجنائي د ا رسة في بعض المسائلالفقهية والقانونية
İslam hukuku cezasından bilirkişi ve bilimsel kanıtların yargısal ispattaki rolü
ABDULLA SULAİMAN ABDULLA
Doktora
Arapça
2022
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAHİP BEROJE
- Osmanlı'da para vakıflarının işleyişi ve muhasebe uygulamaları: Davudpaşa Mahkemesi Para Vakıfları
Functioning of the cash waqfs and accounting practices in the Ottoman Empire: Cash Waqfs of Davudpaşa Court
ÇİĞDEM GÜRSOY
- Yoksulluğun azaltılmasında para vakıflarının rolu ve Cibuti'de uygulanabilirliği
The role of money foundation in reducing poverty and applicability in Djibouty
ADEN ILTIREH
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeGazi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER TANJU DURUSOY