Lise öğrencilerinde kariyer karar verme güçlükleri ile stresle başa çıkma stratejileri ve duygusal öz-yeterlik becerileri arasındaki ilişki
The relationship between career decision-making difficulties, stress coping strategies, and emotional self-efficacy skills in high school students.
- Tez No: 998032
- Danışmanlar: PROF. DR. SAFİYE SARICI BULUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, lise öğrencilerinin duygusal ve kişilik ilişkili kariyer karar verme güçlükleri ile stresle başa çıkma becerileri ve duygusal öz-yeterlikleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu temel amaç doğrultusunda, öğrencilerin karşılaştıkları duygusal ve kişilik ilişkili kariyer karar verme güçlüklerinin türleri ve düzeyleri ile stresle başa çıkma stratejileri ve duygusal öz-yeterlik becerileri arasındaki ilişki ele alınmış; sınıf düzeyi, cinsiyet, sosyoekonomik düzey, anne-baba eğitim durumu gibi demografik değişkenlerin bu ilişki üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma, karma desende gerçekleştirilmiş olup hem nicel hem de nitel veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Çalışma grubu, Ankara ili genelinde Anadolu liselerinde 10. ve 12. sınıflarda öğrenim görmekte olan toplam 1049 öğrenci (577 kız ve 472 erkek olmak üzere)'den oluşturmaktadır. Çalışmanın nicel kısmında, veri toplama araçları olarak Duygusal ve Kişilik İlişkili Kariyer Karar Verme Güçlükleri Ölçeği (DKKKGÖ), Stresle Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği (SBSÖ) ve Duygusal Öz-Yeterlik Ölçeği (DÖÖ) kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile incelenmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ise 35 kişilik bir çalışma grubuyla yüz yüze yapılan görüşmeler aracılığıyla kariyer karar süreçlerinde öğrencilerin yaşadıkları güçlükler ve bu süreçlerde kullandıkları başa çıkma yöntemleri tematik olarak değerlendirilmiştir. Veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılarak yorumlanmıştır. Çalışmanın nicel bulguları, duygusal ve kişilik ilişkili kariyer karar verme güçlükleri ile stres yaşantılarında kullanılan başa çıkma stratejileri arasında anlamlı düzeyde ve negatif yönde ilişkiler bulunduğunu göstermektedir.“Kişisel kontrol”ve“mücadele”stratejilerini benimseyen öğrencilerin,“karamsar görüş”düzeylerinin azaldığı gözlemlenmiştir.“Çevreyle etkin temas”stratejisi ile“karamsar görüş”,“kaygı”ve“öz ve kimlik”alt boyutları arasında negatif yönde ve anlamlı düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır. Cinsiyet değişkeni bağlamında ise kız öğrencilerin duygusal öz-yeterlik düzeylerinin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Buna göre kız öğrenciler, erkek öğrencilere kıyasla daha fazla kariyer karar verme güçlüğü yaşamaktadır. Sınıf düzeyi açısından bakıldığında 12. sınıf öğrencilerinin, 10. sınıf öğrencilerine kıyasla duygusal öz-yeterlik düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Anne ve baba eğitim durumunun duygusal öz-yeterlik üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı anlaşılmıştır. Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan öğrencilerin, öz-yeterliklerinin de genel olarak yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın nitel bulgularında ise 10. sınıf öğrencilerinin alan/ders seçim sürecinde ailelerinin desteğini aldıkları, kendi görüşleri ve PDR biriminin sunmuş olduğu alternatif seçenekleri dikkate alarak tercih yaptıkları anlaşılmıştır. Ancak bu süreçte öğrencilerin PDR hizmetlerinden yararlanma durumlarının sınırlı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, özellikle 10. sınıf öğrencilerinin stres yönetimi, duygusal farkındalık ve duyguları düzenleme becerilerinin geliştirilmesine yönelik rehberlik ve psikolojik danışma programlarının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, kariyer karar verme sürecini destekleyici ve gelişimsel ihtiyaçlara duyarlı müdahalelerin erken sınıf düzeylerinde planlanmasının, öğrencilerin psikolojik ve kariyer gelişimlerine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Sonuçlar ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmış ve bulgularından yola çıkarak araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study investigated the relationships among emotional and personality-related career decision-making difficulties, stress-coping skills, and emotional self-efficacy among high school students. To this end, the study examined the types and levels of emotional and personality-related career decision-making difficulties encountered by students, and their relationships with stress-coping strategies and emotional self-efficacy skills. The effects of demographic variables, including grade level, gender, socioeconomic status, and parental education level, on this relationship were also evaluated. The study employed a mixed-methods design, collecting both quantitative and qualitative data. The study group consisted of 1049 students (577 girls and 472 boys) in the 10th and 12th grades attending Anatolian high schools across Ankara province. The quantitative part of the study utilized the Emotional and Personality-Related Career Decision-Making Difficulties Scale (EDCDDS), the Stress Coping Strategies Scale (SCCS), and the Emotional Self-Efficacy Scale (ESES). Statistical analyses were performed using t-tests and one-way analysis of variance (ANOVA). Relationships between variables were examined using Pearson correlation analysis. In the qualitative part of the study, the difficulties students experience in career decision-making processes, and the coping methods they use, were thematically analyzed through face-to-face interviews with a study group of 35 participants. Data were interpreted using descriptive analysis and content analysis techniques. The quantitative findings of the study show significant negative correlations between emotional and personality-related career decision-making difficulties and the coping strategies used in stressful experiences. It was observed that students who adopted“personal control”and“fighting”strategies had reduced levels of“pessimistic views”. A negative and significant correlation was found between the“effective contact with the environment”strategy and the sub-dimensions of“pessimistic views”,“anxiety”, and“self and identity”. Regarding the gender variable, female students had higher emotional self-efficacy than male students. Accordingly, female students experience greater difficulties in career decision-making than male students. From a grade-level perspective, 12th-grade students had higher emotional self-efficacy than 10th-grade students. Parental education level was not found to affect emotional self-efficacy. It was concluded that students with higher socioeconomic status generally had higher self-efficacy. In the study's qualitative findings, it was found that 10th-grade students received support from their families during the field/course selection process and made their choices based on their own opinions and the alternative options offered by the Guidance and Counseling unit. However, it was observed that students' utilization of Guidance and Counseling services was limited during this process. These results highlight the importance of guidance and psychological counseling programs that develop stress management, emotional awareness, and emotion regulation skills, especially for 10th-grade students. Furthermore, it is considered that planning interventions that support the career decision-making process and are sensitive to developmental needs at the early grade levels will contribute to the psychological and career development of students. The results were discussed within the framework of the relevant literature, and suggestions were made for researchers and practitioners based on the findings.
Benzer Tezler
- Lise öğrencilerinde kariyer kararı verme güçlüğü ile kariyere ilişkin ebeveynden algılanan destek, yeterlik algısı, gelecek beklentisi arasındaki ilişkilerin yapısal eşitlik modeliyle incelenmesi
Investigating relationships between career decision-making difficulties, perceived parental career related support, perceived competence, and future expectation with structural equation modeling on high school students
AYŞEGÜL KARAMENDERES
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİĞDEM MÜGE SİYEZ
- Lise öğrencilerinde kariyer kararı verme güçlükleri
High school students' career decision-making difficulties
TANSU MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİDAN KORKUT OWEN
- Lise öğrencilerinde kaygı ve stresin yordayıcısı olarak kariyer kararı yetkinlik beklentisi
Career decision competence expectancy of prediction of anxiety and stress in high school students
SELİN ATILGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiSelçuk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN BARBAROS YALÇIN
- Lise öğrencilerinin kariyer karar verme güçlükleri ve ego kimlik statülerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi
Analysis of high school students career decision making difficulties and ego identity statuses according to some variables
ZEKERİYA GÖKCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZELİHA TRAŞ
- Lise öğrencilerinin mesleki olgunlukları, kariyer kararı verme güçlükleri ve kariyer kararı verme öz yetkinlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationship between high school students career maturity, career decision making difficulties and career decision making self efficacy
HAZEL DURU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiBursa Uludağ ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ GÜLTEKİN