Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ailelerinin alternatif destekleyici iletişim sistemlerine olan farkındalıklarının ve bakış açılarının incelenmesi
Examining the awareness and perspectives of families of children with autism spectrum disorders on augmentative and alternative communication systems
- Tez No: 998262
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT KORKMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dil ve Konuşma Terapisi, Language and Speech Therapy
- Anahtar Kelimeler: Alternatif ve Destekleyici İletişim Sistemleri, Otizm Spektrum Bozukluğu, İletişim, Dil ve Konuşma Terapisi, Augmentative and Alternative Communication Systems, Autism Spectrum Disorder, Communication, Speech and Language Therapy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÇINAR TERLEMEZ, Elif. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Ailelerinin Alternatif Destekleyici İletişim Sistemlerine Olan Farkındalıklarının ve Bakış Açılarının İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir, 2025. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bireylerin sosyal iletişim ve etkileşim becerilerinde belirgin güçlükler yaşamasına yol açan nörogelişimsel bir bozukluk olup, iletişim alanındaki sınırlılıkları nedeniyle ailelerin ve çocukların yaşamlarını doğrudan etkilemektedir. OSB olan çocukların önemli bir bölümünün işlevsel konuşma dili geliştirememesi veya sınırlı iletişim becerilerine sahip olması, Alternatif ve Destekleyici İletişim Sistemleri'ni (ADİS) kritik bir müdahale aracı haline getirmektedir. ADİS, bireyin mevcut iletişim becerilerini destekleyen ve iletişim fırsatlarını artıran çok yönlü bir yaklaşım olmasına rağmen, Türkiye'de ailelerin bu sistemlere ilişkin farkındalık düzeyi ve bakış açılarının ne ölçüde geliştiğine dair çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu araştırma, hem OSB alanındaki uygulama ihtiyaçlarına hem de alanyazındaki önemli bir boşluğa cevap vermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, OSB tanısı almış çocukların ailelerinin ADİS'e yönelik farkındalık düzeyi ve bakış açılarını bütüncül bir bakışla incelemeyi hedefleyen betimsel tarama modeliyle desenlenmiştir. Araştırmanın örneklemini Gaziantep'te yaşayan 85 ebeveyn oluşturmuş; veriler çevrim içi anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Anket formu; ayrıntılı demografik bilgiler, ailelerin ADİS'i bilme ve kullanma durumlarını ortaya koyan çoktan seçmeli sorular ile ADİS'e yönelik bakış açılarını değerlendiren beşli Likert tipi ölçekten oluşmuştur. Veriler, tanımlayıcı istatistikler, normallik testleri, bağımsız örneklemler için t-testi ve tek yönlü ANOVA ile analiz edilmiştir. Normallik sonuçlarının çarpıklık ve basıklık değerlerinin kabul edilebilir aralıkta olması, bulguların parametrik olarak yorumlanmasını sağlamıştır. Araştırmanın bulguları, ailelerin ADİS'e karşı yüksek oranda olumlu bir bakış açısına sahip olduğunu, ancak bu durumun farkındalık düzeyine aynı ölçüde yansımadığını göstermiştir. Katılımcıların yaklaşık yarısı ADİS'i yalnızca isim düzeyinde duyduğunu, üçte birinden fazlası ise bu sistemleri daha önce hiç duymadığını ifade etmiştir. Dikkat çekici biçimde, ailelerin %60'ı terapi aldıkları uzmanların kendilerine ADİS hakkında bilgi vermediğini belirtmiş, bu durum profesyonel bilgilendirme süreçlerindeki önemli bir eksikliğe işaret etmiştir. Bununla birlikte,“ADİS çocuğumun kendini ifade etmesini kolaylaştırır”,“İletişim becerilerini artırabilir”ve“Konuşma gelişimini destekleyebilir”ifadelerine verilen yüksek düzeyde katılım oranları, ailelerin ADİS'i tanımak istediğini ve sisteme yönelik umutlarının olduğunu göstermektedir. ADİS'i deneyimleyen küçük bir grup, sistemin iletişim girişimlerini artırdığını belirtmiştir. Demografik değişkenlere göre yapılan analizlerde anlamlı farklılık görülmemesi, ADİS farkındalığının ve bilgi eksikliğinin eğitim düzeyi, yaş ya da cinsiyetten bağımsız olduğunu göstermiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde, bu çalışma ADİS'e yönelik bakış açısı Gaziantep'te oldukça güçlü olduğunu, ancak sistemin ayrıntılı anlatım ve kullanımının profesyonel yönlendirme eksikliği nedeniyle sınırlı kaldığını göstermektedir. Ailelerin ADİS'e yönelik yüksek olumlu yaklaşımı; doğru bilgilendirme, eğitim ve danışmanlık süreçleri oluşturulduğunda sistemin kısa sürede yaygınlaşabileceğini göstermesi açısından önemli bir bulgudur. Bu bağlamda, dil ve konuşma terapistlerinin, özel eğitim uzmanlarının ve sağlık-eğitim politikası geliştiren kurumların ADİS farkındalığını artırmaya yönelik yapılandırılmış aile eğitim programları geliştirmesi gerektiği söylenebilir. Bu araştırma; hem uygulamacılara hem politika üreticilerine hem de araştırmacılara, ADİS'in Türkiye'de etkin biçimde kullanılabilmesi için güçlü bir yol haritası sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
ÇINAR TERLEMEZ, Elif. Examining the Awareness and Perspectives of Families of Children with Autism Spectrum Disorders on Augmentative and Alternative Communication Systems. Master's Thesis, Nevşehir, 2025. Autism Spectrum Disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder that causes individuals to experience significant difficulties in social communication and interaction skills, directly affecting the lives of families and children due to limitations in communication. The fact that a significant proportion of children with ASD are unable to develop functional spoken language or have limited communication skills makes Alternative and Augmentative Communication Systems (AAC) a critical intervention tool. Although AAC is a multifaceted approach that supports an individual's existing communication skills and increases communication opportunities, studies on families' awareness levels and perspectives regarding these systems are limited. This research was conducted to address both the practical needs in the field of ASD and an important gap in the literature. This study was designed as a descriptive survey model aiming to examine the awareness and perspectives of families of children diagnosed with ASD towards ADIS from a holistic perspective. The sample of the study consisted of 85 parents living in Gaziantep; data were collected via an online questionnaire. The questionnaire consisted of detailed demographic information, multiple-choice questions revealing families' knowledge and use of ADIS, and a five-point Likert-type scale assessing attitudes toward ADIS. Data were analyzed using descriptive statistics, normality tests, t-tests for independent samples, and one-way ANOVA. The normality results showed that the skewness and kurtosis values were within acceptable ranges, allowing the findings to be interpreted parametrically. The research findings showed that families had a highly positive view of ADIS, but this was not reflected to the same extent in their level of awareness. Approximately half of the participants stated that they had only heard of ADIS by name, while more than one-third stated that they had never heard of these systems before. Notably, 60% of families stated that the specialists providing therapy did not inform them about ADIS, indicating a significant gap in professional information provision. However, high levels of agreement with the statements“ADIS makes it easier for my child to express themselves,”“It can improve communication skills,”and“It can support speech development”indicate that families want to learn about ADIS and have hopes for the system. A small group who had experienced ADIS stated that the system increased communication attempts. The lack of significant differences in analyses based on demographic variables indicates that awareness of ADIS and lack of knowledge are independent of education level, age, or gender. Overall, this study shows that attitudes toward ADIS are strong in Turkey, but the detailed explanation and use of the system remain limited due to a lack of professional guidance. Families' positive approach to ADIS indicates that the system could become widespread in a short time if proper information, education, and counseling processes are established. In this context, it can be said that experts need to develop structured family education programs to increase awareness of ADIS. This research provides a strong roadmap for practitioners, policymakers, and researchers alike on how ADIS can be used effectively in Turkey.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı bireylerin ailelerinin alternatif ve destekleyici iletişim sistemleri (ADİS) hakkındaki farkındalıklarının ADİS kullanımına yönelik görüşlerine etkisi
The impact of awareness of alternative and augmentative communication systems (AAC) on the perspectives of families of individuals diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) regarding AAC use
ARAS YAHŞİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dil ve Konuşma Terapisiİstinye ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLCE ALEV SAVTAK
- Aile uygulamasına derin bir bakış: Alternatif ve destekleyici iletişim sisteminin aile tarafından evde uygulanma sürecinin incelenmesi
A deep look at family practice: Investigation of the process of implementing the alternative and augmentative communication system by the family at home
ASLI AVCIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERTAN GÖRGÜ
- Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocuğa sahip ebeveynlerin çocukları için geleneksel ve tamamlayıcı tedavi kullanım durumları ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Examination of traditional and complementary therapy use cases and affecting factors for children of parents with children with autism spectrum disorder diagnosis
EDİBE ECE ONUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
DOÇ. DR. GONCA KARAYAĞIZ MUSLU
- Otizm spektum bozukluğu tanılı çocuğa sahip ebeveynlerin COVİD-19 salgın sürecinde yaşadıkları güçlüklerin belirlenmesi
Determining the difficulties experienced by parents with children diagnosed with autism spectrum disorder during the COVID-19 outbreak
EDA GÖKLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimÜsküdar ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN
- OSB olan çocuklara kaybolduklarında yardım isteme becerilerinin öğretiminde video animasyon temelli öğretim sürecinin etkililiği
Effectiveness of video animation based teaching procedure to teach help-seeking response when lost to children with ASD
ÇETİN TOPUZ
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURCU ÜLKE KÜRKÇÜOĞLU