Hava kalitesi ile meteorolojik parametreler arasındaki ilişkilerin istatistiksel analizi – Trabzon ili
Statistical analysis of the relationships between air quality and meteorological parameters – Trabzon
- Tez No: 998598
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BUĞRA KAAN TİRYAKİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Meteoroloji, İstatistik, Meteorology, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Trabzon ilinde 2015–2024 dönemine ait saatlik gözlemler kullanılarak hava kalitesi parametreleri (PM10, SO2, NO2, NOX, NO) ile meteorolojik değişkenler arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak incelenmiştir. Zaman serilerinin yapısı STL ayrıştırması, ACF–PACF analizi ve Mann–Kendall eğilim testiyle değerlendirilmiştir. Değişkenler arasındaki doğrusal olmayan bağımlılık yapısını ve özellikle uç değerlerde güçlenen kuyruk bağımlılığını ortaya koymak amacıyla copula tabanlı modeller kullanılmış; mevsimsel ölçekte ilişkilerin yönü ve şiddeti yorumlanmıştır. Tahmin aşamasında, meteorolojik değişkenlerden yararlanarak kirletici konsantrasyonlarının farklı tahmin ufuklarında öngörülmesi için makine öğrenmesi modelleri kurulmuş ve copula bilgisinin entegre edildiği hibrit yaklaşımların performans katkısı değerlendirilmiştir. Ayrıca, kısa süreli yüksek kirlilik epizotlarının risk boyutunu nicel olarak belirlemek üzere eşik aşımı yaklaşımına dayalı ekstrem değer analizi uygulanmış, Genelleştirilmiş Pareto Dağılımı ile kuyruk davranışı ve geri dönüş periyotları incelenmiştir. Bulgular, meteorolojik koşulların kirleticilerin birikim/dağılım süreçlerinde belirleyici olduğunu ve uç olayların mevsimsel dinamiklerle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study investigates the statistical relationships between air quality parameters (PM10, SO2, NO2, NOX, NO) and meteorological variables in Trabzon Province using hourly observations from the 2015–2024 period. The time-series structure was evaluated using STL decomposition, ACF–PACF analysis, and the Mann–Kendall trend test. Copula-based models were employed to reveal the nonlinear dependence structure and tail dependence that intensifies at extreme values, while the direction and strength of relationships were interpreted on a seasonal scale. In the forecasting phase, machine learning models were established to predict pollutant concentrations across different horizons using meteorological variables, and the performance contribution of copula-integrated hybrid approaches was assessed. Furthermore, an extreme value analysis based on the peaks-over-threshold approach was applied to quantify the risk of short-term high pollution episodes, examining tail behavior and return periods via the Generalized Pareto Distribution. Findings indicate that meteorological conditions are determinant in pollutant accumulation/dispersion processes and extreme events are directly linked to seasonal dynamics.
Benzer Tezler
- Kütahya'da hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik çözüm önerileri ve matematiksel modelleme
The Mathematical modeling and the suggestions to solve for decreasing air pollution in Kutahya
OĞUZHAN ERBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Makine MühendisliğiDumlupınar ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAMAZAN KÖSE
- Impacts of geothermal power plants on air quality, climate change and biodiversity
Jeotermal enerji santrallerinin hava kalitesi, iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri
MERVE DÖNDÜ AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURÇAK KAYNAK TEZEL
PROF. DR. MICHAEL LEUCHNER
- Statistical analysis of the effect of meteorological parameters on PM10
Meteorolojik parametrelerin PM10 üzerindeki etkisinin istatistiksel analizi
NECMİYE GÜLİN BİRİM
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Enerjiİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüEnerji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN GÖKÇEN AKKURT
DOÇ. DR. CİHAN TURHAN
- Biyoklimatik konfor düzeyleri ile SO2 ve PM10 'a dayalı hava kalitesi düzeyleri arasındaki ilişkinin iklim değişikliği kapsamında değerlendirilmesi: Şanlıurfa iliörneği
Evaluation of the relationship between bioclimatic comfort levels and air quality levels based on SO2 and PM10 in the scope of climate change: A case of Şanlıurfa province
İBRAHİM ETEM AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Çevre MühendisliğiHarran ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUBA RASTGELDİ DOĞAN
DOÇ. DR. CAN BÜLENT KARAKUŞ
- Yüzey kentsel ısı adası yoğunluğu ve kırılganlığının araştırılması: İstanbul metropoliten bölgesi için çok boyutlu bir yaklaşım
Investigating surface urban heat island intensity and vulnerability: a multidimensional approach for istanbul metropolitan area
YUSUF EMİNOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN MURAT ÇELİK