Okul yöneticilerinin eleştirel liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki ve bazı değişkenlere göre incelenmesi
The relationship between school administrators' critical leadership behaviors and teachers' organizational commitment based on certain variables
- Tez No: 998962
- Danışmanlar: PROF. DR. NECATİ CEMALOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eğitim örgütlerinde liderlik, öğretmenlerin örgütle kurdukları bağın niteliğini belirleyen temel unsurlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Özellikle eleştirel düşünme, sorgulama ve katılımcı karar alma süreçlerini önceleyen liderlik yaklaşımlarının, öğretmenlerin örgütsel bağlılık biçimleri üzerinde belirleyici bir rol oynadığı varsayılmaktadır. Ancak okul yöneticilerinin eleştirel liderlik davranışlarının, öğretmenlerin örgütsel bağlılıklarıyla nasıl bir ilişki içinde olduğu ve bu ilişkinin demografik değişkenlere göre nasıl farklılaştığına ilişkin ampirik bulgular sınırlıdır. Bu çalışmada, söz konusu boşluktan hareketle okul yöneticilerinin eleştirel liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki, demografik değişkenler bağlamında incelenmiştir. İlişkisel tarama deseninde yürütülen araştırmanın örneklemini, Ankara iline bağlı merkez ilçelerde görev yapan 400 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, Eleştirel Liderlik Stili Ölçeği ve Örgütsel Bağlılık Ölçeği aracılığıyla toplanmış; Bağımsız Örneklemler t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (One-way ANOVA) ile çoklu regresyon analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, öğretmen algılarına göre okul yöneticilerinin eleştirel liderlik davranışlarının genel olarak“orta”düzeyde olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları alt boyutlar düzeyinde incelendiğinde, içselleştirme boyutunun“çok”, özdeşleşme boyutunun“orta”ve uyum boyutunun“az”düzeyde olduğu saptanmıştır. Örgütsel bağlılığın alt boyutları arasında içselleştirmenin; eleştirel liderliğin alt boyutları arasında ise açık fikirlilik ve esnekliğin diğer boyutlara kıyasla daha yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Analiz sonuçları, eleştirel liderlik ile örgütsel bağlılığın alt boyutları arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Eleştirel liderlik ile özdeşleşme ve içselleştirme arasında pozitif yönlü; uyum arasında ise negatif yönlü anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Regresyon analizleri, eleştirel liderlik alt boyutlarının örgütsel bağlılığın alt boyutlarını anlamlı düzeyde yordadığını; açıklanan varyans oranlarının %17 ile %28 arasında değiştiğini ortaya koymuştur. Demografik değişkenler açısından, eleştirel liderlik algılarının cinsiyete göre açık fikirlilik ve esneklik, eleştirel karar alma ve eylemler, araştırmacılık ve iletişim alt boyutlarında erkek öğretmenler lehine anlamlı farklılık gösterdiği; kıdem, eğitim kademesi ve eğitim durumu değişkenlerine göre ise anlamlı bir farklılık bulunmadığı belirlenmiştir. Örgütsel bağlılığın alt boyutları incelendiğinde, cinsiyete göre özdeşleşme ve içselleştirme boyutlarında; eğitim kademesine göre ise uyum ve özdeşleşme boyutlarında anlamlı farklılıklar saptanmış, kıdem ve eğitim durumuna göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Özet (Çeviri)
Leadership within educational organizations is recognized as a fundamental determinant of the nature of teachers' relationships with their institutions. Specifically, leadership paradigms that emphasize critical thinking, systematic inquiry, and participatory decision-making are theorized to play a pivotal role in shaping teachers' organizational commitment. Despite its theoretical importance, empirical evidence concerning the relationship between school administrators' critical leadership behaviors and teachers' organizational commitment-particularly how this dynamic shifts across demographic variables-remains scarce. Addressing this gap, the present study examines the relationship between school administrators' critical leadership behaviors and teachers' organizational commitment within the context of demographic variables. The research was conducted using a correlational survey design with a sample of 400 teachers employed in the central districts of Ankara. Data were gathered through the Critical Leadership Style Scale and the Organizational Commitment Scale. The data were analyzed using Independent Samples t-tests, One-Way Analysis of Variance (One-way ANOVA), and Standard Multiple Linear Regression analyses. The findings indicated that, according to teachers' perceptions, school administrators' critical leadership behaviors were at a moderate level. When teachers' organizational commitment was examined at the sub-dimension level, internalization was found to be at a high level, identification at a moderate level, and compliance at a low level. Among the sub-dimensions of organizational commitment, internalization had the highest mean score, while among the sub-dimensions of critical leadership, open-mindedness and flexibility had the highest level compared to the other dimensions. The results revealed significant relationships between critical leadership and the sub-dimensions of organizational commitment. Critical leadership was positively and significantly related to identification and internalization, and negatively and significantly related to compliance. Regression analyses demonstrated that the sub-dimensions of critical leadership significantly predicted the sub-dimensions of organizational commitment, with explained variance ranging between 17% and 28%. In terms of demographic variables, critical leadership perceptions differed significantly by gender in the sub-dimensions of open-mindedness and flexibility, critical decision-making and actions, and inquiry and communication, in favor of male teachers, whereas no significant differences were found according to seniority, school level, or educational level. Regarding organizational commitment, significant differences were found by gender in the identification and internalization dimensions and by school level in the compliance and identification dimensions; however, no significant differences were found according to seniority or educational level.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışları ile öğretmenlerin örgütsel mutlulukları arasındaki ilişki
The relationship between school principals' social justice leadership behaviors and teachers' organizational happiness
VOLKAN SEVGİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimManisa Celal Bayar ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ METİN AŞCI
- Okul müdürlerinin 21. yüzyıl becerileri ile öğretmenlerin proaktif davranışları arasındaki ilişki
The relationship between school principals' 21st century skills and teachers' proactive behaviors
MEHMET AYHAN ÇAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET BAŞ
- İlköğretim okulu yöneticilerinin sosyal adalet liderliği davranışları ile örgütsel sinizm arasındaki ilişkinin incelenmesi
An analysis of the relationship between organizational synism and social justice leadership behavior of primary school managers
MERVE GÜREL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN KAHVECİ
- Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışları ile öğretmen performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between school principals' social justice leadership behaviors and teacher performance
MEHMET ÖZYİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET YAŞAR
- Sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı okullardaki okul yöneticilerinin sosyal adalet liderliği davranışlarının incelenmesi
Examining social justice leadership behaviors of school principles in socio-economically disadvantaged schools
SELİM GÜNAY
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜKERREM AKBULUT TAŞ