Azerbaycan masalları külliyatında sınama/deneme, ödül ve ceza motifleri
Trial, reward, and punishment motifs in the Azerbaijan tale collection
- Tez No: 999113
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALTUĞ ORTAKCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Geleneksel anlatı, Traditional narrative
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tezin temel amacı, Azerbaycan halk masallarında yoğun biçimde yer alan sınama/deneme, ödül ve ceza motiflerinin ne ölçüde işlendiğini belirlemek ve bu anlatı yapılarını Stith Thompson'un geliştirdiği uluslararası motif sınıflandırması (Motif-Index of Folk Literature) çerçevesinde değerlendirmektir. Azerbaycan halk kültürünün sözlü geleneği içerisinde önemli bir yere sahip olan masalların toplumsal işlevlerini incelemek, çalışmayı ilgilendiren konulardandır. Bu yönüyle çalışma, Azerbaycan masallarının uluslararası motif sistemleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmesine ve halk masallarındaki kültürel çeşitliliğin anlaşılmasına yönelik yeni sayılabilecek bir bakış açısı geliştireceği düşünülmektedir. Araştırmanın kapsamı, XIX. ve XX. yüzyıllarda derlenerek yazıya geçirilmiş beş ciltlik Azerbaycan Halk Masalları Külliyatı üzerine odaklanmıştır. Bu Masal Külliyatı içerisinde olan 165 masaldan toplam 125 masal seçilmiş olup, çalışma bu metinlerin motif analizine dayanmaktadır. Yöntem olarak, metin merkezli bir yaklaşım benimsenmiş ve çözümlemelerde Stith Thompson'un motif temelli sistemi esas alınmıştır. Seçilen masalların özetleri hazırlanmış ve motifler İngilizceden Türkiye Türkçesine aktarılıp sınıflandırılmıştır. Bu sayede çalışma, önceki araştırmalardaki genel masal çözümlemelerinden farklı olarak belirli motif gruplarına odaklanması bakımından özgün bir nitelik taşımaktadır. Varılan sonuçlar, uluslararası katalogdaki birçok motifin Azerbaycan masallarında da bulunduğunu göstermekle birlikte, Azerbaycan masallarına özgü olup katalogda yer almadığı düşünülen özgün motif örneklerinin de gözlemlendiğini göstermektedir. Bu farklılaşmanın temelinde, yerel kültürel kimlik, inanç sistemine özgü unsurlar bulunmaktadır. Özellikle, Q grubu (Ödül ve Ceza) motifleri incelendiğinde, 125 masalda toplam 118 adet motif tespit edilmiş, bunlardan 15'inin yeni motifler olarak değerlendirilebileceği kanısına varılmıştır. Motiflerin kullanım sıklığı; kahramanlık, sınama ve beceriyi kanıtlama süreçlerinin, toplumsal değerler, sadakat ve ahlaki sınavlar üzerinden şekillendiğini göstermektedir. Q grubu motifleri, Azerbaycan sözlü kültüründe“iyiliğin karşılığı – kötülüğün karşılığı”ekseninde şekillenen bir dünya tasavvurunu yansıtmaktadır. Ödüllerin; krallık, zenginlik ve evlilik yoluyla statü kazanımı şeklinde (Q112.0.1, Q111, Q193-1), cezaların ise çoğunlukla ölüm, sürgün veya taşa dönüştürme gibi nihai yaptırımlar şeklinde (Q411, Q421, Q551.3.4) sunulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, İslamiyet'in etkisiyle Allah'a isyan edip kaderini yeterli bulmayanların cezalandırıldığı masallar da ödül ve ceza sisteminin bir parçası hâline gelmiştir. Bu bulgular, motiflerin kültürel davranış modelleri ve değerler sistemi doğrultusunda yerel olarak yeniden biçimlendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The main objective of this thesis is to determine the extent to which the motifs of trial/trial, reward, and punishment, which are frequently present in Azerbaijani folk tales, are used, and to evaluate these narrative structures within the framework of Stith Thompson's international motif classification (Motif-Index of Folk Literature). Examining the social functions of fairy tales, which hold an important place in the oral tradition of Azerbaijani folk culture, is among the topics of this study. In this respect, it is thought that the study will develop a relatively new perspective on the comparative examination of Azerbaijani fairy tales with international motif systems and the understanding of cultural diversity in folk tales. The scope of the research focuses on the five-volume Collection of Azerbaijani Folk Tales, compiled and written down in the 19th and 20th centuries. A total of 125 fairy tales were selected from the 165 tales in this Collection, and the study is based on the motif analysis of these texts. As a method, a text-centered approach was adopted, and Stith Thompson's motif-based system was used as the basis for the analyses. Summaries of the selected fairy tales were prepared, and the motifs were translated from English to Turkish and classified. Thus, this study is unique in that it focuses on specific groups of motifs, differing from general fairy tale analyses in previous research. The results show that many motifs in the international catalog are also found in Azerbaijani fairy tales, and that unique motifs, thought to be specific to Azerbaijani fairy tales but not included in the catalog, have also been identified. This differentiation is based on local cultural identity and elements specific to the belief system. In particular, when the Q group (Reward and Punishment) motifs were examined, a total of 118 motifs were identified in 125 fairy tales, and it was concluded that 15 of these could be considered new motifs. The frequency of use of the motifs shows that heroism, testing, and proving skills are shaped through social values, loyalty, and moral tests. Q group motifs reflect a worldview shaped around the“reward for good - reward for evil”axis in Azerbaijani oral culture. The rewards; It has been found that rewards are presented in the form of gaining status through kingship, wealth, and marriage (Q112.0.1, Q111, Q193-1), while punishments are mostly presented as ultimate sanctions such as death, exile, or turning to stone (Q411, Q421, Q551.3.4). Furthermore, under the influence of Islam, tales depicting those who rebel against God and find their fate insufficient, and who are punished, have also become part of the reward and punishment system. These findings indicate that motifs are locally reshaped in accordance with cultural behavioral patterns and value systems
Benzer Tezler
- Azerbaycan masalları üzerine bir araştırma: Masalların Propp metoduyla incelenmesi
A study of Azerian tales: Analyzing the tales with Propp method
ELİF BERRAK HAFIZOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE SEYİDOĞLU
- Azerbaycan masalları - 2 -üzerine bir araştırma (masalların propp metoduyla incelenmesi)
A study on Azerian tales-2 (analyzing the tales with propp method)
ALİYE AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜLHAN ATNUR
- Kuzey Azerbaycan masalları üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
ALİKADİR BİRDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE SEYİDOĞLU
- Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarma sorunları -Azerbaycan masalları üzerine bir çalışma- (3.cilt/ 132-226. sayfalar arası)
Turkey the Turkish transmission problems of transfer to Turkish Turkish in Azerbaijan Turkish -a study on the Azerbaijani times-(3rd volume / pages 132-226)
TUĞBA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET DURSUN ERDEM
- Güney Azerbaycan Erdebil bölgesindeki Türk halk masalları (metin-inceleme)
Turkish folk tales in south Azerbaijan Erdebil region (text-study)
GÜLCAN GÜLMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. MUVAFFAK DURANLI