Karanlık liderlik, toksik liderlik ve çalışan sonuçları: Kültürel değerler bağlamında bir araştırma
Dark leadership, toxic leadership, and employee outcomes: A studyin the context of cultural values
- Tez No: 999291
- Danışmanlar: PROF. DR. MERT AKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Toros Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, eğitim yöneticilerinin karanlık kişilik özellikleri kapsamında değerlendirilen makyavelizm, narsisizm ve psikopati eğilimlerinin; liderlerin kontrol odağı yönelimleriyle birlikte toksik liderlik davranışlarının ortaya çıkışını nasıl şekillendirdiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca, ortaya konan bu liderlik biçiminin çalışanların iş doyumu ile psikolojik iyi oluş düzeyleri üzerindeki etkilerini bütüncül bir kuramsal model çerçevesinde açıklığa kavuşturmak hedeflenmiştir. Bunun yanı sıra, kültürel değer yönelimlerinin (toplulukçuluk, güç mesafesi, belirsizlikten kaçınma ve erillik/dişillik) toksik liderlik ile çalışan sonuçları arasındaki ilişkide düzenleyici bir işlev üstlenip üstlenmediği de incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini Mersin ilinde görev yapan 1.098 eğitim çalışanı oluşturmuştur. Araştırmada kullanılan ölçeklerin yapı geçerliliği doğrulayıcı faktör analizleriyle test edilmiş, güvenilirlik Cronbach's Alpha katsayılarıyla doğrulanmıştır. Regresyon analizleri makyavelizm ve psikopatinin toksik liderliği anlamlı ve pozitif yönde yordadığını; narsisizmin ise modele dâhil edildiğinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığını göstermiştir. İç kontrol odağının toksik liderlik düzeyini azalttığı, şans kontrol odağının ise artırdığı belirlenmiştir. Toksik liderlik hem iş doyumunu hem de psikolojik iyi oluşu anlamlı biçimde azaltmaktadır. Aracılık analizleri, toksik liderliğin karanlık kişilik özellikleri ile çalışan çıktıları arasında kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Moderasyon analizlerinde kültürün toplulukçuluk boyutunun toksik liderlik–iş doyumu ilişkisini anlamlı biçimde düzenlediği, toplulukçuluk düzeyi yüksek çalışanlarda toksik liderlik arttıkça iş doyumunun daha hızlı düştüğü ortaya konmuştur. Sonuçlar, lider kişiliği, kontrol odağı ve kültürel bağlamın birlikte ele alınmasının örgütsel davranış literatürü ve eğitim yönetimi uygulamaları açısından önemli katkılar sunduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This research explores how school administrators' tendencies associated with the dark personality constellation—specifically Machiavellianism, narcissism, and psychopathy—combine with their locus of control orientations to influence the emergence of toxic leadership behaviors. Rather than examining these variables in isolation, the study proposes an integrative framework to understand how such leadership patterns are reflected in employees' job satisfaction and psychological well-being. It further investigates whether cultural value orientations, including collectivism, power distance, uncertainty avoidance, and masculinity/femininity, alter the strength or direction of these relationships. The study draws on data obtained from 1,098 education personnel employed in schools across Mersin Province. Measurement validity was examined through confirmatory factor analyses, while internal consistency was supported by acceptable Cronbach's alpha values. Findings from the regression analyses indicate that Machiavellian and psychopathic tendencies serve as meaningful predictors of toxic leadership, whereas narcissism loses its explanatory power when evaluated within the full model. Internal locus of control was associated with lower levels of toxic leadership, whereas chance locus of control corresponded to higher levels. Toxic leadership, in turn, was found to diminish both job satisfaction and psychological well-being. Mediation analyses demonstrated that toxic leadership partially transmits the effects of dark personality traits onto employee outcomes. Moreover, moderation tests revealed that collectivism significantly shapes the association between toxic leadership and job satisfaction; employees with stronger collectivist orientations experienced a steeper decline in job satisfaction as toxic leadership intensified. Overall, the results emphasize the necessity of considering leader personality characteristics, control orientations, and cultural value patterns jointly to grasp how toxic leadership develops and influences key organizational outcomes within educational settings.
Benzer Tezler
- Çalışanlardaki toksik liderlik algısının örgütsel sessizlik ve iş motivasyonu üzerindeki etkisi: Pozitif psikolojik sermayenin düzenleyici rolü
The effect of toxic leadership perception in employee on organizational silence and work motivation: Regulatory role of positive psychological capital
MURAT YALÇIN KIRCA
Doktora
Türkçe
2021
İşletmeİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR KÖKALAN
- Toksik liderliğin çalışanların mobbing algıları ve iş performansları üzerindeki etkisi: Kütahya ili sağlık çalışanları örneği
The effect of toxıc leadershıp on employees mobbıng perception and the effect of this leadership on healthcare personel performance ın Kütahya
MUZAFFER TAMAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
İşletmeKütahya Dumlupınar Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ DURAN
- Toksik ve yıkıcı liderliğin çalışan performansı üzerindeki etkileri
The effects of destructive and toxic leadeship on employee performance
MURAT GÜNSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İşletmeBeykent Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERKUT ALTINDAĞ
- Liderliğin karanlık yüzü, toksik liderlik davranışının çalışanlar üzerine etkisi
Dark side of leadership, the effect of toxic leadership behavior on employees
CİHAN KARA
- Toxic workplaces, toxic leaders and effect on organizational commitment and employee performance
Toksik işyerleri, toksik liderlerin örgütsel bağlılık ve çalışan performansı üzerindeki etkileri
FADİME MELİS MADEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
İşletmeBahçeşehir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜLKÜ UZUNÇARŞILI