Mindfulness meditasyonu ve progresif kas gevşeme egzersizinin kaygı bozukluğu üzerindeki etkilerinin nöropsikolojik yöntemlerle incelenmesi
Investigation of the effects of mindfulness meditation and progressive muscle relaxation on anxiety disorders using neuropsychological methods
- Tez No: 999409
- Danışmanlar: PROF. DR. ERDAL BİNBOĞA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Biyofizik, Psychology, Biophysics
- Anahtar Kelimeler: Anxiety Disorder, Mindfulness, Progressive Muscle Relaxation, Beck Anxiety Inventory, Heart Rate Variability
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kaygı bozukluğu; aşırı endişe, stres, huzursuzluk ve panik belirtileriyle seyreden, bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal işlevlerini etkileyen yaygın bir psikiyatrik bozukluktur. Farmakolojik tedavinin her zaman tercih edilmediği veya uygulanamadığı durumlarda non-farmakolojik yöntemlerin kullanımı önem kazanmaktadır. Bu çalışma, Mindfulness meditasyonu, Progresif kas gevşeme (PKG) egzersizi ve psiko-eğitim müdahalelerinin, kaygı bozukluğu semptomları gösteren bireylerde kaygı ve depresyon düzeyleri üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemek ve bu müdahalelerin otonom sinir sistemi düzenlenmesi üzerindeki rolünü nesnel psikofizyolojik göstergeler aracılığıyla değerlendirmektir. Araştırma, mindfulness meditasyonu ve progresif kas gevşetme egzersizlerinin etkinliğini hem öz-bildirim temelli psikolojik ölçümler hem de objektif otonom sinir sistemi göstergeleri üzerinden değerlendirerek, kaygı bozukluklarında bu yöntemlerin göreli etkililiklerini bilimsel ve karşılaştırılabilir bir çerçevede açıklamayı amaçlamaktadır. Araştırmaya Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ile hafif–orta düzeyde kaygı semptomları olduğu belirlenen kaygı bozukluğu tanısı almış, yaşları 23 ile 53 arasında değişen (38.70 ± 6.30) toplam 27 hasta (3 erkek) dahil edilmiştir. Hastalar rastgele olarak Mindfulness (n=10), PKG (n=8) ve Kontrol-bilişsel eğitim (n=9) gruplarına atanmıştır. Müdahale gruplarına 6 hafta boyunca, haftada iki kez 20 dakikalık çevrim içi oturumlar uygulanmış; Kontrol-bilişsel eğitim grubuna ise herhangi bir uygulama yapılmamış, her çevirim içi oturumda psiko-eğitim niteliğinde psikolojik makalelerin dinletilmiştir. Tüm katılımcılara uygulama öncesinde ve sonrasında BAÖ ve BDÖ uygulanmış, ayrıca dinlenim ve laboratuvar temelli stres koşullarında 5'er dakikalık kayıtlarla Kalp Atım Hızı (KAH), Kalp Atım Hızı Değişkenliği (KAHD) ve Elektrodermal Aktivite (EDA) ölçümleri alınmıştır. Stres protokolü olarak 1000'den 7'şer çıkararak geriye doğru sayma görevi verilmiştir. Grup içi değişimler Wilcoxon testi, gruplar arası farklılıklar Kruskal–Wallis testi ile analiz edilmiştir. Mindfulness grubunda BAÖ puanlarında anlamlı değişim izlenmezken (p>0,05), BDÖ puanlarında anlamlı azalma saptanmıştır (p<0,05). PKG grubunda BAÖ puanları III anlamlı biçimde azalırken (p<0,05), BDÖ puanlarında anlamlı değişim görülmemiştir (p>0,05). Bilişsel-eğitim (Kontrol) grubunda ise hem BAÖ hem BDÖ puanlarında anlamlı azalmalar elde edilmiştir (p<0,05). KAH, KAHD ve EDA parametreleri grup içi ve gruplar arası karşılaştırmalarda istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemiştir (p>0,05). Genel olarak bu çalışma, Mindfulness ve PKG uygulamalarının klinik semptomlar düzeyinde farklı örüntüler oluşturduğunu, ancak psiko-eğitimle desteklenen aktif kontrol grubunun da anlamlı klinik iyileşme gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, hastalara yapılan müdahalelerin klinik etkilerini değerlendirirken kontrol grubunun niteliğinin belirleyici olduğunu ve psiko-eğitimin kaygı yönetiminde güçlü bir bileşen olduğunu göstermektedir. Psikofizyolojik göstergelerde anlamlı değişimin elde edilmemesi ise kısa müdahale süresi, stres protokolünün güçlülüğü ve örneklemin sınırlılığı ile ilişkili olabilir. Anahtar Kelimeler; Kaygı Bozukluğu; Mindfulness; Progresif Kas Gevşeme Egzersizi; Beck Anksiyete Ölçeği; Kalp atım hızı değişkenliği.
Özet (Çeviri)
Anxiety disorder is a prevalent psychiatric condition characterized by excessive worry, stress, restlessness, and panic symptoms, which adversely affect individuals' cognitive, emotional, and behavioral functioning. In circumstances where pharmacological treatment is not preferred or cannot be implemented, non-pharmacological interventions gain particular importance. The present study aims to comparatively examine the effects of mindfulness meditation, Progressive Muscle Relaxation (PMR), and psychoeducational interventions on anxiety and depression levels in individuals exhibiting symptoms of anxiety disorders, as well as to evaluate the role of these interventions in autonomic nervous system regulation using objective psychophysiological indicators. The study seeks to elucidate the relative efficacy of mindfulness meditation and progressive muscle relaxation in anxiety disorders within a scientific and comparative framework by assessing outcomes through both self-report–based psychological measures and objective indices of autonomic nervous system functioning. A total of 27 patients (3 males) diagnosed with an anxiety disorder, aged between 23 and 53 years (mean age: 38.70 ± 6.30), who were identified as having mild to moderate anxiety symptoms based on the Beck Anxiety Inventory (BAI) and the Beck Depression Inventory (BDI), were included in the study. Participants were randomly assigned to the Mindfulness (n = 10), PMR (n = 8), and Control–cognitive education (n = 9) groups. The intervention groups received online sessions lasting 20 minutes, twice weekly for six weeks. No active intervention was administered to the Control–cognitive education group; instead, psychoeducational psychological articles were presented in audio format during each online session. All participants completed the BAI and BDI before and after the intervention. Additionally, Heart Rate (HR), Heart Rate Variability (HRV), and Electrodermal Activity (EDA) were recorded under resting conditions and laboratory-based stress conditions, with 5-minute recordings obtained for each condition. The stress protocol consisted of a backward counting task, in which participants subtracted sevens from 1000. Within-group changes were analyzed using the Wilcoxon signed-rank test, and between-group differences were examined using the Kruskal–Wallis test. In the Mindfulness group, no statistically significant change was observed in BAI scores (p > 0.05), whereas a significant reduction was detected in BDI scores (p < 0.05). In the PMR group, BAI scores decreased significantly (p < 0.05), while no significant change was observed in BDI scores (p > 0.05). In the Control–cognitive education group, statistically significant reductions were found in both BAI and BDI scores (p < 0.05). No statistically significant differences were observed in HR, HRV, or EDA parameters in either within-group or between-group comparisons (p > 0.05). Overall, the findings indicate that mindfulness and PMR interventions yield distinct patterns of clinical symptom change, while the psychoeducation-supported active control group also demonstrated significant clinical improvement. Furthermore, the results underscore the critical role of control group characteristics in evaluating intervention outcomes and highlight psychoeducation as a robust component of anxiety management. The lack of significant changes in psychophysiological indicators may be attributable to the short duration of the intervention, the intensity of the stress protocol, and the limited sample size.
Benzer Tezler
- Romantic relationship experiences and emotion regulation strategies of regular mindfulness meditation practitioners: A qualitative study
Düzenli bilinçli farkındalık meditasyonu uygulayıcılarının duygu regülasyonu stratejileri ve romantik ilişki deneyimleri: Nitel bir çalışma
ITIR ERKAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
PsikolojiÖzyeğin ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FEHİME SENEM ZEYTİNOĞLU SAYDAM
- İnsan Bakım Kuramı'na temellendirilmiş kısa dönem mindfulness meditasyonu ile sanal gerçekliğin laparoskopik kolesistektomi planlanan hastalar üzerine etkilerinin karşılaştırılması
Comparison of the effects of Theory of Human Caring based short-term mindfulness meditation and virtual reality on patients scheduled for laparoscopic cholecystectomy
SEÇKİN KARAKUŞ
Doktora
Türkçe
2024
HemşirelikAtatürk ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NADİYE ÖZER
- Farkındalık meditasyonu sırasında beynin elektriksel aktivitesinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of the brain electrical activity in various variables during mindfulness meditation
ELA KÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Psikolojiİstinye ÜniversitesiSinir Bilim Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇER ESKİKURT
- Sağlığın geliştirilmesi kapsamında farkındalık becerisinin sağlık çalışanlarında psikolojik risk faktörlerine göre incelenmesi, MIHP: sağlık uzmanları için farkındalığa dayalı müdahale programının uygulanması
Examination of awareness skills in health improvement according to psychological risk factors in healthcare professionals, MIHP: implementation of mindfulness-based intervention program for health professionals
CEREN CANAN ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İletişim BilimleriGiresun ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECDET EKİNCİ
- Farkındalık Temelli Psikoeğitim Programının yabancı uyruklu öğrencilerle çalışan öğretmenlerin psikolojik sağlamlık, tükenmişlik ve eşduyum yorgunlukları üzerindeki etkisi
The effect of Mindfulness-Based Psychoeducation Program on psychological resilience, burnout and empathy fatigue of teachers working with foreign students
AYLİN TUFAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiAile Eğitimi ve Danışmanlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURHAN ÇAPRİ