Fâtımîler döneminde Mısır'da Kıptîler (358-567/969-1171)
The Copts in Egypt in the Fatimid era (358-567/969-1171)
- Tez No: 999750
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER SABUNCU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Fâtımî Devleti (358-567/969-1171) döneminde Mısır'ın yerli Hristiyan unsuru olan Kıptî topluluğun siyasî, sosyal, dinî ve ekonomik konumu incelenmektedir. Fâtımîler genellikle Şiî-İsmâilî bir hanedan olarak Abbâsî Hilâfeti'ne karşı yürüttükleri siyasî ve ideolojik mücadele çerçevesinde ele alınmış; devlet bünyesindeki gayrimüslim unsurlar ise genellikle ikincil bir konu olarak değerlendirilmiştir. Tez, söz konusu yaklaşımı dengelemek üzere, Fâtımî dönemini Kıptîler merkezinde yeniden okumayı ve bu topluluğun devlet-toplum ilişkilerindeki yerini bütüncül bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Kıptîlerin Fâtımî idaresi altındaki hukuki statüleri, vergi yükümlülükleri, idarî ve malî yapıda üstlendikleri roller, devlet yönetimiyle kurdukları müzakere ve pazarlık biçimleri, Kıptîlerin kilise hiyerarşisi ve dinî hayatla ilişkileri ile gündelik sosyal hayattaki görünürlükleri de ele alınmaktadır. Bu bağlamda Fâtımî idaresinin Kıptîlere yönelik politikalarının süreklilik ve dönüşüm yönleriyle birlikte, Kıptîlerin bu politikalara karşı geliştirdikleri uyum, direnç ve uyarlama stratejileri değerlendirilmektedir. Araştırmanın temel kaynaklarını, Arapça tarih eserleri, Kıptî müelliflere ait tarihler, seyahatnameler ve coğrafya türü eserler ile modern telifler oluşturmaktadır. Birincil ve ikincil kaynaklar karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiş; Fâtımî dönemine dair anlatıların, müelliflerin mezhebî aidiyetleri, siyasî konumları yazar kimlikleri ve yazım amaçları doğrultusunda nasıl şekillendiği tartışılmıştır. Çalışmada tarihsel- nitel araştırma metodu çerçevesinde metin merkezli analiz, kavramsal çözümleme ve dönemler arası karşılaştırma yöntemleri birlikte uygulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the political, social, religious, and economic position of the Coptic community-the indigenous Christian population of Egypt-during the period of the Faṭimid State (358-567/969-1171). The Faṭimids have generally been studied within the framework of their political and ideological struggle against the Abbasid Caliphate as a Shi'i–Ismaili dynasty, while non-Muslim communities within the state have often been treated as a secondary subject. To balance this prevailing approach, the present thesis aims to re-examine the Fatimid period through a Coptic-centered perspective and to situate the Coptic community within a holistic framework of state- society relations. The study addresses the legal status of the Copts under Fatimid rule, their tax obligations, the roles they assumed within the administrative and financial structures, the forms of negotiation and bargaining they developed with the ruling authorities, their relationship with church hierarchy and religious life, as well as their visibility in everyday social life. In this context, Fatimid policies toward the Copts are analyzed in terms of both continuity and change, together with the strategies of adaptation, resistance, and accommodation developed by the Coptic community in response to these policies. The primary sources of the research consist of Arabic historical works, chronicles authored by Coptic writers, travel accounts, geographical literature, and modern scholarly studies. Primary and secondary sources are examined through a comparative approach, and particular attention is given to how narratives of the Fatimid period were shaped by the authors' sectarian affiliations, political positions, authorial identities, and writing purposes. Within the framework of historical- qualitative research methodology, the study employs text-centered analysis, conceptual examination, and cross-period comparison in an integrated manner.
Benzer Tezler
- Fâtımîler ve Eyyûbîler döneminde Mısır'ın Yemen üzerindeki hâkimiyet mücadeleleri (358-648/969-1250)
The struggle for Egyptian domination over Yemen during the Fāṭimid and Ayyūbid periods (358–648/969–1250)
MUSTAFA GÜNEŞ
- Mısır'da hadis çalışmaları (Fâtımîler dönemi)
Hadith studies in Egypt (the Fatimid period)
ORHAN ÇİNİCİ
Doktora
Türkçe
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEYİT ALİ GÜŞEN
- Fâtımîler döneminde Sicilya (297-444/910-1052)
Sicily during the Fātimīd period (297-444/910-1052)
BURAK ARSLAN
Doktora
Türkçe
2025
TarihAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İRFAN AYCAN
PROF. DR. MEHMET ÖZDEMİR
- Mısır Fâtimî Halifesi el-Âmir bi-Ahkâmillah ve dönemi
Başlık çevirisi yok
YUNUS EMRE AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN USTA
- Tripoli and Barqa in the Fatimid Era from the third century to the beginning of the sixth century AH in the period from 297 - 515 / 909 - 1121
Fatımi Döneminde Trablus ve Barka üçüncü yüzyıldan altıncı yüzyılın başına 297 - 515 / 909 - 1121 döneminde
ABDALBASET ABDARABBA MOHAMMED IDRIS
