Aile Sağlığı Merkezine başvuran gebelerin aşı okuryazarlığının, aşı tereddüdü ve aşı karşıtlığına etkisi
The effect of vaccine literacy on vaccine hesitancy and vaccine opposition among pregnant women attending Family Health Centers
- Tez No: 1000344
- Danışmanlar: PROF. DR. KAMER GÜR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Hemşirelik, Aile Hekimliği, Public Health, Nursing, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Gebe, aşı okuryazarlığı, aşı tutumu, aşı tereddüdü, aşı karşıtlığı, Pregnancy, vaccine literacy, vaccination attitudes, vaccine hesitancy, vaccine opposition
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Aşılar, bulaşıcı hastalıkların önlenmesinde en etkili yöntemlerdendir ancak artan aşı karşıtlığı ve tereddüdü önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu araştırmanın amacı, gebelerde aşı okuryazarlığı, aşı tereddüdü ve karşıtlığı durumunu ve arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, İstanbul ili Küçükçekmece ilçesindeki tüm aile sağlığı merkezlerine başvuran gebelerle Temmuz 2024–Mart 2025 tarihleri arasında tanımlayıcı tipte yürütüldü. Evreni 4500 gebe oluşturdu ve çalışma 414 katılımcı ile tamamlandı. Veriler; Sosyodemografik Bilgi Formu, Aşı Okuryazarlığı Ölçeği, Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği ve Aşı Karşıtlığı Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 29,8±4,7'dir. Gebelerin %66,9'unda aşı tereddüdü, %50,5'inde yüksek düzeyde aşı karşıtlığı saptandı. Aşı okuryazarlığı alt boyut ortalamaları iletişimsel 2,78±0,66, işlevsel 2,74±0,86 ve eleştirel 2,75±0,84'tür. Çocukluk çağı aşılarına yönelik ebeveyn tutum puanı 39,28±15,87, aşı karşıtlığı puanı 49,62±18,99'dır. Aşı tereddüdü ile karşıtlığı arasında güçlü (r=0,891; p<0,01), eleştirel okuryazarlık ile tereddüt arasında zayıf pozitif ilişki vardır (r=0,179; p<0,001). İleri gebelik haftası, düzensiz kontroller ve olumsuz medya etkisi gibi durumlarda tereddüt ve karşıtlık puanları daha yüksektir (p<0,05). Sonuç: Aşı okuryazarlığı işlevsel boyutta düşük ve iletişimsel ve eleştirel boyutta düşük düzeyde olup aşı tereddüdü ve karşıtlığı gebeler arasında yaygınlığını sürdürmektedir. Eleştirel aşı okuryazarlığı ile aşı tereddüdü arasında zayıf pozitif bir ilişki bulunmuş; aşı etkinliğine yönelik inanç her iki durumun da en güçlü yordayıcısı olarak saptanmıştır Aşı tereddüdü arttıkça aşı karşıtlığı da artmaktadır. Son bir yılda aşılara yönelik güveninin azaldığını ifade edenlerin oranı az değildir (%35,5). Aşılar hakkında en güvenilir bilgi kaynağı olarak hala sağlık personeli (ebe/hemşire) olması ümit vericidir.
Özet (Çeviri)
Objective: Vaccines are highly effective in preventing infectious diseases; however, vaccine hesitancy and opposition pose major public health challenges. This study aimed to assess vaccine literacy, hesitancy, and opposition among pregnant women and their interrelationships. Materials and Methods: This descriptive study was conducted between July 2024 and March 2025 among pregnant women attending all family health centers in Küçükçekmece, Istanbul. The study population consisted of 4,500 pregnant women, and the sample included 414 participants. Data were collected through face-to-face interviews using the Vaccine Literacy Scale, Parent Attitudes About Childhood Vaccines Scale, and Vaccine Opposition Scale. Results: The mean age of participants was 29.8 ± 4.7 years. Vaccine hesitancy was observed in 66.9% of pregnant women, while 50.5% showed high vaccine opposition. Mean vaccine literacy subscale scores were 2.78 ± 0.66 (communicative), 2.74 ± 0.86 (functional), and 2.75 ± 0.84 (critical). The mean parental attitudes toward childhood vaccines score was 39.28 ± 15.87, and the mean vaccine opposition score was 49.62 ± 18.99. A strong correlation was found between vaccine hesitancy and opposition (r = 0.891; p < 0.01), whereas critical literacy showed a weak positive correlation with hesitancy (r = 0.179; p < 0.001). Higher hesitancy and opposition levels were associated with advanced gestational age, irregular antenatal follow-up, and negative media influence (p < 0.05). Conclusion: Despite low functional vaccine literacy and limited communicative and critical vaccine literacy, vaccine hesitancy and opposition remain prevalent among pregnant women. Belief in vaccine effectiveness was the strongest predictor of both outcomes, and increased hesitancy was associated with greater opposition. Notably, 35.5% reported reduced trust in vaccines over the past year, although healthcare professionals (midwives/nurses) remain the most trusted information source.
Benzer Tezler
- Son trimesterdeki gebe ve lohusaların fiziksel aktivite ve beslenmelerinin bebek doğum kilosuna etkisi
The effect of physical activity and nutrition in the last trimester of pregnancy on the birth weight of babies
NİLAY ERYİĞİT ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLŞAD SAVE
- İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Bornova 27 no'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastalarda periyodik sağlık muayenesi bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
The evaluation of level of knowledge, attitude and behavior of periodic health examination in patients who applicant to İzmir Tepecik Education and Research Hospital Bornova No 27 Education Family Health Center
ŞEYMA CUNİER BABÜRŞAH
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK MERGEN
- Gebelerin doğum öncesi bakım memnuniyetlerinin ve çocukluk çağı aşıları hakkındaki tutumlarının değerlendirilmesi
Assessment of pregnant women's satisfaction with prenatal care and their attitudes about childhood vaccines
ŞEYMA AKÇALIOĞLU ER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiÇukurova ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESRA SAATÇI
- Gebelere tetanoz+difteri aşısı sırasında uygulanan“Shotblocker'ın”ağrı ve hasta memnuniyeti üzerine etkisinin incelenmesi
Examination of“Shotblocker”effect on pain and patient satisfaction applied to tetanus+diphtheria vaccination in pregnant women
MERVE İNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikEge ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEYLA KHORSHTD
- Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 18-65 yaş arası hastalarda osteoporoz farkındalık düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the osteoporosis awareness level inpatients between the age of 18-65 who apply to the familymedicine polyclinic
GAMZE AKIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU KORKUT
DOÇ. DR. HABİBE İNCİ