Sağlığın metalaşması kapsamında pre-perinatal dönemde sunulan sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of health services provided in the pre-perinatal period within the scope of the commodification of health
- Tez No: 1000832
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık sistemlerinin son yıllarda geçirdiği dönüşüm, yalnızca hizmet sunum modellerini değil; aynı zamanda sağlık kavramının içeriğini, bireylerin sağlıkla kurduğu ilişkiyi ve bu ilişkiler etrafında şekillenen toplumsal yapıları da kapsamlı biçimde etkilemektedir. Bu dönüşümün temelini, neoliberal politikaların etkisiyle sağlık hizmetlerinin kamusal bir hak olmaktan çıkarılıp piyasa dinamiklerine tâbi hale getirilmesi oluşturmaktadır. Günümüzde sağlık, giderek daha fazla ölçülebilir, paketlenebilir ve pazarlanabilir bir meta olarak tanımlanmakta; bireyler ise yalnızca sağlık hizmetlerinden yararlanan özneler olmaktan çıkarılıp sistemin pasif tüketicileri haline getirilmektedir. Pre-perinatal dönem gibi biyolojik ve duygusal olarak oldukça hassas bir evrede sunulan sağlık hizmetleri, bu dönüşümden en çok etkilenen alanlardan biridir. Kadın bedenine yönelik medikal müdahalelerin artması, doğum süreçlerinin tıbbileştirilmesi, farmasötikalizasyonun yaygınlaşması ve sağlık hizmetlerinin aşırı düzenlenmiş protokollere dayanması, hem hizmet sunucuları hem de kullanıcılar açısından çeşitli sorunları beraberinde getirmektedir. Bu araştırma, pre-perinatal dönemde sunulan sağlık hizmetlerinin; sağlığın metalaşması ve tıbbileştirme süreçleri bağlamında, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi, özerk karar alma süreçleri ve sağlık hizmetlerinin yarattığı ekonomik yük algısı üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, gebelerin gebelik deneyimlerinden başlayarak hekim ve hastane seçiminde etkili olan faktörler, prenatal ve perinatal dönemlerde sunulan sağlık hizmetlerinin kapsamı ve sosyo-ekonomik yansımaları incelenmiştir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Veri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunu, gebeliğinin üzerinden en fazla üç yıl geçmiş, pre-perinatal dönemde sunulan sağlık hizmetlerinden en az birini almış, en az bir kez gebelik tecrübesi yaşamış ve en az lisans mezunu olan kadınlar oluşturmaktadır. Katılımcılar toplam 26 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada katılımcılara ulaşmak için amaçlı örnekleme yöntemlerinden kartopu ve ölçüt örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Çalışma, yorumlayıcı fenomenolojik analiz yaklaşımıyla planlanmış ve veriler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Görüşmeler sonucunda 296 sayfalık bir veri seti elde edilmiş ve ortalama görüşme süresi 45 dakika olarak belirlenmiştir. Çalışmada, kadınların gebelik, doğum ve doğum sonrası deneyimlerinin ideolojik, ekonomik ve toplumsal bağlamlarda nasıl şekillendiği ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, kadınların doğurganlık süreçlerinde medikal otoritenin ve piyasa temelli yapıların etkisi altında kaldığını; hizmetlere erişim, tercih hakkı ve bilgiye ulaşım gibi temel unsurlarda ciddi eşitsizlikler yaşandığını göstermektedir. Kadınların“hasta”ya da“anne adayı”olmanın ötesinde, sağlık sisteminin birer müşterisi olarak algılanması; hem beden özerkliğini zedelemekte hem de toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklerin yeniden üretilmesine yol açmaktadır. Tıbbileştirme ve piyasalaşma, kadın sağlığını iyileştirmekten çok, kadın bedenini denetim altına alan bir mekanizma haline dönüşmektedir.
Özet (Çeviri)
The transformation that healthcare systems have undergone in recent years has significantly affected not only service delivery models but also the very definition of health, individuals' relationship with health, and the social structures shaped around these relationships. At the core of this transformation lies the impact of neoliberal policies, through which healthcare services have been shifted from being a public right to being subjected to market dynamics. Today, health is increasingly defined as a measurable, packageable, and marketable commodity, while individuals are no longer regarded as active subjects benefiting from healthcare services, but rather as passive consumers within the system. Healthcare services delivered during the pre-perinatal period a biologically and emotionally sensitive phase are among the areas most affected by this transformation. The increasing medical interventions on women's bodies, the medicalization of childbirth processes, the widespread use of pharmaceuticals, and the reliance on overly standardized protocols in healthcare provision bring about various problems for both service providers and users. This study aims to reveal how healthcare services provided during the pre-perinatal period affect individuals' access to health services, their autonomous decision-making processes, and their perception of the economic burden of healthcare, within the context of the commodification and medicalization of health. The study adopts a qualitative research design, specifically a phenomenological approach. In-depth interviews were conducted using a semi-structured interview form to collect data. The participant group consisted of 26 women who had experienced at least one pregnancy, had received at least one healthcare service during the pre-perinatal period, had given birth within the past three years, and held at least an undergraduate degree. Participants were recruited using purposive sampling methods, specifically criterion and snowball sampling. The study was designed using an interpretative phenomenological analysis (IPA) approach, and the data were analyzed using thematic analysis. The interviews yielded a dataset of 296 pages, with an average interview duration of 45 minutes. The study presents how women's experiences during pregnancy, childbirth, and the postpartum period are shaped by ideological, economic, and social contexts. The findings indicate that women are significantly influenced by medical authority and market-based structures throughout their reproductive processes and face considerable inequalities in terms of access to services, the right to choose, and access to information. Perceiving women not merely as“patients”or“expectant mothers,”but as customers within the healthcare system, undermines bodily autonomy and contributes to the reproduction of gender-based inequalities. Rather than improving women's health, medicalization and marketization function as mechanisms that exert control over women's bodies.
Benzer Tezler
- Gıda hakkı temelli agroekolojik hukuk
Agroecological law based on the right to food
DOLUNAY ÇÖREK AKYILDIZ
Doktora
Türkçe
2026
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP ÖZLEM ÜSKÜL ENGİN
- Sağlığın ekonomi politiği: Farklı refah devletlerinde sağlık sistemlerinin karşılaştırılması
Political economy of health: Comparison of health systems in different welfare states
TUĞÇE GÖRMÜŞ
- Socio-economic impact analysis of air pollution reduction scenarios with benmap-ce program: Dilovasi example
Hava kirliliği azaltma senaryolarının benmap-ce programı ile sosyo-ekonomık etki analizi: Dilovası örneği
ZEYNEP FERİHA ÜNAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Meteorolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMeteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN TOROS
- Dijital vitrinde sağlığın metalaşması: 2023 yönetmeliği sonrası özel hastanelerin Instagram söylemleri üzerine eleştirel bir analiz
The commodification of health on the digital stage: A critical analysis of private hospital narratives on Instagram post-2023 regulation
ABDULLAH KELEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriÜsküdar ÜniversitesiYeni Medya ve Gazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜL ESRA ATALAY
- Neoliberal governmentality of health in Turkey, a case study of constitution of“Healthy woman”as a subject
Türkiye'de sağlığın neoliberal yönetimselliği, 'Sağlıklı kadın' öznesinin oluşumu üzerine bir vaka çalışması
DENİZ BİLGE ÜLKER
Doktora
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HEDİYE SİBEL KALAYCIOĞLU