Ömer bin Mezîd'in Mecmûatü'n-Nezâir'indeki ilk 20 gazel zemin şiirle nazire gazellerin karşılaştırılması
A comparative analysis of the first 20 gazels in Mecmûatü'n-Nezâir by Omer bin Mezîd: Prototypes and nazires
- Tez No: 1001426
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA UYSAL BOZASLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Klasik Türk edebiyatı hem nazım şekilleri hem de türleri bakımından zengin bir içeriğe sahiptir. Daha çok divan edebiyatı adıyla anılmasından dolayı divanlardan müteşekkil bir edebiyatmış gibi değerlendirilen bu alanda derlendiği dönemin edebî zevkini yansıtacak şiirlerin bir araya getirildiği mecmuaların hacmi de yadsınamaz. Mecmualar, çoğunlukla yazarları belli olmayan, içinde seçme yazılar bulunan eserlerin toplandığı defterler olarak tanımlanır. Mecmualar içeriklerine göre Mecmûatü'n-Nezâir, Mecmûa-i Eş'âr, Mecmûa-i Devâvîn vb. şeklinde adlandırılabilirler. Nazire mecmualarının içinde zemin şiirler ve zemin şiirlere yazılmış nazireler mevcuttur. Zemin şiir ile kastedilen bir şairin kendi hayal dünyasıyla yazdığı örnek kabul edilebilecek nitelikte beğenilen ve takdir edilen farklı nazım biçimlerindeki şiirlerdir. Nazirelerin ise zemin şiir ile aynı vezin ve kafiyede, benzer hayallerle kurulan şiirler olduğu söylenebilir. Nazirelerin yazılma amaçlarının zemin şiirlerden daha başarılı şiirler yazmak ve nazire yazarak kendi şairliğini geliştirmek olduğu söylenebilir. Bu çalışmada, Türk edebiyatının tespit edilebilen ilk nazire mecmuası olan Ömer Bin Mezid'in Mecmûatü'n-Nezâir'inde bulunan nazire ve zemin şiirler karşılaştırmalı olarak ele alınarak nazirelerle zemin şiirler incelenmiştir. Bu incelemede şairlerin kelime tercihleri, biçim özellikleri (vezin ve kafiye kusurlarının durumu, söz sanatlarının kullanımı ve söz sanatlarında görülen orijinallik), üslupları ve hayalleri edebî ölçütler olarak belirlenmiştir. Nazım biçimleri arasındaki farklar gözetilerek sadece nazire gazeller çalışmaya dâhil edilmiştir. Sonuç kısmında karşılaştırmanın neticesinde elde edilen tespitler değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, yirmi zemin şiir, yetmiş dört nazire gazel olmak üzere toplamda doksan dört gazel incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Classical Turkish literature has a rich content both in terms of poetic forms and genres. Due to being mostly referred to as“divan literature,”this field is evaluated as if it were a literature composed solely of poems from the era it was compiled and the volume of anthologies in which poems that reflect the literary taste of the period in which they are compiled are undeniable. These anthologies, often referred to as 'mecmuas', are notebooks where selected writings, mostly authored by unidentified writers, are gathered. Anthologies can be named according to their contents such as Mecmûatü'n-Nezâir, Mecmûa-i Eş'âr, Mecmûa-i Devâvîn, and so forth. Within the nazire anthologies, there are prototypes as well as nazires written in response to these prototypes. The term“prototype”refers to poems written by a poet in their own imaginative world, which are considered exemplary and appreciated in various poetic forms. Nazires, on the other hand, can be described as poems composed with similar imaginations, prosody, and rhyme scheme as the prototype. It can be said that the purpose of writing nazires is to write more successful poems than the prototypes and to develop one's own poetry skills by writing nazires. In this study, the nazires and prototypes found in Ömer Bin Mezid's Mecmûatü'n-Nezâir, the first known collection of nazires in Turkish literature, are examined comparatively. In this study, the poets' word choices, form characteristics (status of prosody and rhyme flaws, use of literary devices, and originality in literary devices), styles, and imagery were determined as literary criteria. Taking into account the differences between poetic forms, only nazire ghazals were included in the study. The findings obtained as a result of the comparison were evaluated in the conclusion section. In this study, a total of ninety-four gazels, comprising twenty prototypes and seventy-four nazire gazels, were examined.
Benzer Tezler
- Ömer Bin Mezid'in“ Mecmûʿâtüʾn-Nezâʾir”kitabının bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü.
A concordance and functional glossary on ''Mecmü'atü'n-Nezā'i̇r" by Ömer Bin Mezid
HABİBE BAYSAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıSüleyman Demirel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KADİR ALPER
- Mecmuatü'n-Nezair'in yeni bir nüshası
A new copy of Mecmuatü'n-Nezair
HAYRİYE DURKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT KARABEY
- Mecmuatül Eşar(inceleme metin)
Mecmuatül Eşar(inceleme metin)
SEBAHAT ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıCelal Bayar ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. YASEMİN ERTEK MORKOÇ
- Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi Y-29 numarada kayıtlı 18. yüzyıla ait bir mecmûa(yk. 100b- 160a) çeviriyazılı metin-inceleme
Yapi Kredi Sermet Çifter Library Y-29 number registered belongs to 18th century a mecmûa(yk. 100b- 160a) the transcription text-analyze
GÜLPINAR ZENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜJGAN ÇAKIR
- Atatürk kitaplığı bel_yz_k.0700 numarada kayıtlı bir şiir mecmuası: Transkripsiyonlu metin-inceleme (I. bölüm 1a-60a)
A poetry mecmua in atatürk library registered as bel_yz_k.0700: Transliteration-analysis (section 1-60a)
NURETTİN FIRAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıÇankırı Karatekin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH SONA