Sebep-sonuç ilişkisi bağlamında kötülük problemi (Gazzâlî-İbn Rüşd örneği)
The problem of evil in the context of cause-effect relationship Tthe example of Ghazali-Ibn Rushd)
- Tez No: 1001859
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN TANRIVERDİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Felsefe, Religion, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Gazali, Kudret, Kötülük, Mucizeler, Nedensellik, İbn Rüşd, İlahi hürriyet, Power, Evil, Miracles, Causality, İbn Rüşd, Divine freedom
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ordu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslam düşüncesinde derin izler bırakmış iki önemli filozof olan Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün nedensellik teorilerini ve bu teorilerin kötülük problemine yansımalarını analitik bir yöntemle incelemeyi hedeflemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde, felsefe tarihinin önemli tartışmaları arasında yerini alan nedensellik ilkesinin epistemolojik ve ontolojik temelleri irdelenmiş; akabinde Gazzâlî'nin nedensellik anlayışı ve Aristotelesci nedensellik anlayışına yönelttiği eleştiriler, daha sonra da İbn Rüşd'ün bu eleştiriler doğrultusunda Aristotelesci nedensellik anlayışını savunması ele alınmış ve mukayeseli bir analize tabi tutulmuştur. Bu bağlamda Gazzâlî, tabiatta a priori nedensellik bağı bulunduğu fikrini reddederek, sebep-sonuç ilişkisinin ancak ilahî iradenin sürekli yaratımıyla mümkün olduğunu öne sürmüştür. Buna karşılık İbn Rüşd, nedenselliğin empirik ve akli verilerle temellendirilebileceğini iddia etmekte ve doğadaki düzenliliğin zorunlu bir yapıya sahip olduğunu savunmaktadır. İkinci bölümde ise kötülük problemi felsefi ve kelâmî tartışmalar çerçevesinde ele alınmıştır.“Kötülüğün mahiyeti ve kaynağı”sorusuna dair geliştirilen argümanlar ekseninde, Gazzâlî'nin kötülüğü âdem (yokluk) kavramıyla açıklayan ve ilahî kudretin mutlaklığını merkeze alan teolojik yaklaşımı ile İbn Rüşd'ün kötülüğü kozmolojik düzenin kaçınılmaz bir bileşeni olarak yorumlayan teodise anlayışı karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Her iki düşünürün, Tanrı'nın adaleti ve hikmeti ile âlemdeki kötülük olgusunu uzlaştırmak için geliştirdikleri teoriler, varlık, nedensellik ve ahlak arasındaki ilişkiyi aydınlatmaktadır. Bu çalışmada, nedensellik ve kötülük problemi arasındaki bağı ontolojik ve teolojik düzlemde sorgulayarak, İslam felsefesindeki Tanrı-âlem-insan üçgenine dair temel gerilim alanlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün felsefî sistemleri üzerinden yapılan bu analiz, yalnızca klasik bir tartışmanın yeniden değerlendirilmesini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda çağdaş metafizik ve teodise tartışmaları için de yeni perspektifler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to systematically examine the theories of causality in two influential philosophers of Islamic thought, Al-Ghazālī and Ibn Rushd, and how their respective approaches reflect on the problem of evil. The first section explores the epistemological and ontological foundations of the principle of causality, a central topic in the history of philosophy. Subsequently, it analyzes Al-Ghazālī's critique of the Aristotelian understanding of causality, followed by Ibn Rushd's defense of Aristotelian causality in response to these criticisms, conducting a comparative assessment of their positions. In this context, Al-Ghazālī rejects the notion of an a priori causal necessity in nature, arguing instead that cause-effect relationships are contingent upon divine will and continuous creation. In contrast, Ibn Rushd maintains that causality can be empirically and rationally justified, asserting that natural order possesses an inherent necessity. The second section addresses the problem of evil within the framework of philosophical and theological debates. By examining the arguments concerning the nature and origin of evil, the study comparatively analyzes Al-Ghazālī's theodicy—which defines evil as ʿadam (non-existence) and emphasizes divine omnipotence—and Ibn Rushd's teleological approach, which interprets evil as an inevitable component of the cosmological order. Both thinkers develop theories reconciling divine justice and wisdom with the existence of evil, thereby illuminating the relationship between existence, causality, and ethics. This study seeks to investigate the connection between causality and the problem of evil on ontological and theological levels, revealing key points of tension in Islamic philosophy concerning the God-world-human triad. The analysis of Al-Ghazālī's and Ibn Rushd's philosophical systems not only provides a reevaluation of a classical debate but also offers new perspectives for contemporary discussions in metaphysics and theodicy.
Benzer Tezler
- Câhiliyye kavramının hayata yansımaları
Reflections of jahiliyya concept into life
MERYEM KAĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMİN GÜNEL
- Klasik felsefede ve İslam felsefesinde inâyet: İbn Sînâ örneği
Providence in classical philosophy and Islamic philosophy: The case of avicenna
EMİNE TAŞÇİ YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2017
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
- La problématique de la volonté chez Leibniz
Leibniz'de irade sorunsalı
RİZA HAKAN KILIÇCIOĞLU
Yüksek Lisans
Fransızca
2020
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİYE KOVANLIKAYA
- Merkez-çevre ilişkisi bağlamında Türkiye'de sekülerleşme eğilimleri (2000-2020 yılları arası nitel bir araştırma)
Secularization trends in Turkey in the context of centre-periphery relationship (A qualitative research between 2000-2020)
FATİH BAŞ
Doktora
Türkçe
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TEKİN
- Dil-tarih ilişkisi bağlamında Osmanlı Türklerinde Arapça tarih yazıcılığı (XVI. ve XVII. yüzyıl örnekleriyle)
History-writing in Arabic in the contex of language-history relationship in the Ottoman Turks (with special reference to 16 th and 17 th century examples)
EYÜP BAŞ
Doktora
Türkçe
2002
TarihAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İRFAN AYCAN