İdare hukuku perspektifinden kamu yararına ifşa
Public interest disclosures from the perspective of administrative law
- Tez No: 1002626
- Danışmanlar: PROF. DR. CEMİL KAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: İfşa, kamu yararı, ifade özgürlüğü, bilme hakkı, idarenin hesap verebilirliği, açıklık/şeffaflık, çalışan hakları, Whistleblowing, public interest, freedom of expression/speech, public's right to know, government accountability, transparency, employee rights
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kamu gücünün sınırlandırılması ve denetlenmesi ihtiyacı, özellikle demokratik idarelerde yeni hukukî araçların geliştirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede, kamu görevlilerinin görevleri gereği öğrendikleri kural dışılıkları ortaya çıkarmaları anlamına gelen ifşa (whistleblowing) kurumu, Türkiye'de henüz sistematik biçimde yerleşmemiş olmakla birlikte, hızla önem kazanan bir alan olarak dikkat çekmektedir. İfşanın kamu yararına hizmet etme potansiyeli, bireyin ifade özgürlüğü ile kurumsal sadakat ve itaat yükümlülüğü arasındaki çatışmalı zeminde ortaya çıkmaktadır. Bu durum, Türk idare hukukunun temel kavramlarından olan hiyerarşi, ast-üst ilişkileri ve kanunsuz emir gibi kavramlarla ifşanın nasıl bir arada var olabileceği sorusunu gündeme taşımaktadır. Bu çalışmada, ifşa müessesesi kavramsal ve tarihsel çerçevede ele alınmış; multidisipliner perspektifte ve karşılaştırmalı hukuk yöntemiyle başta Anglo-Amerikan ve Avrupa Birliği olmak üzere çeşitli ülke örnekleri ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yaklaşımı incelenmiştir. Ardından, Türkiye'deki anayasal çerçeve, mevzuat ve yargı kararları üzerinden mevcut durum analiz edilmiştir. Bu analiz ışığında, Türk idare ve idari yargılama hukukunun kavram ve kabullerini gözeten, şartlı koruma esasına dayalı bir model önerisi sunulmuştur. Çalışma, Türkiye'de ifşa kavramına ilişkin açık ve sistematik bir yasal çerçevenin henüz oluşturulmadığını; mevcut düzenlemelerin parçalı ve uygulama bakımından yetersiz kaldığını göstermektedir. Ayrıca, ifşanın kurumsal sadakatle çatışan niteliği ve kötüye kullanıma açık yapısı nedeniyle, yalnızca belirli usul ve esaslara uygun ifşaatın hukuki korumadan yararlanabilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu çerçevede, kamu yararının korunması temelinde inşa edilen bir mevzuatın, ifşacıya güvenli bir alan sunarken idareye karşı sorumlulukları da gözetecek dengeli bir yaklaşım sergilemesi önerilmiştir. İfşa müessesesi, yalnızca kamu görevlilerinin vicdanî kararlarıyla sınırlı bir etik davranış biçimi değil, aynı zamanda kamu yönetiminde açıklık, hesap verebilirlik ve hukuka bağlılık ilkelerinin hayata geçirilmesinde işlevsel bir araçtır. Ayrıca, ifşa, içeriden edinilen bilgilerin kamuoyuyla paylaşılması yoluyla toplumun karanlıkta kalmış olaylara dair bilgi edinme ve haber alma hakkının somut biçimde kullanılabilmesini sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışma, teorik düzeyde birey-devlet ilişkisini kamu yararı ekseninde yeniden yorumlamakta; pratik düzeyde ise Türk idare hukukunun geleneksel yapısını ifşa kurumuyla bağdaştıracak bir normatif tasarım sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The increasing complexity of modern administrative structures has necessitated the development of new legal instruments to ensure the accountability and limitation of public power. In this context, the concept of whistleblowing, defined as the act of public officials disclosing irregularities encountered in the course of their duties, has rapidly emerged as a significant concept in Turkey, despite the lack of a systematic legal framework. The potential of whistleblowing to serve the public interest manifests itself within the delicate balance between an individual's freedom of expression and institutional duties of loyalty and obedience. This dynamic brings into focus the compatibility of whistleblowing with foundational principles of Turkish administrative law, such as hierarchy, superior-subordinate relationships, and the doctrine of unlawful orders. This study addresses the concept of whistleblowing through a conceptual and historical lens, examining various legal systems including Anglo-American jurisdictions, the European Union, and the jurisprudence of the European Court of Human Rights through the method of comparative law. It then analyzes the current situation in Turkey by evaluating constitutional provisions, statutory regulations, and judicial decisions. Based on these findings, the study proposes a conditional protection model that aligns with the fundamental tenets of Turkish administrative and administrative procedural law. The research reveals that Turkey lacks a clear and systematic legal framework for whistleblowing, and that the existing regulations are fragmented and operationally ineffective. Moreover, given the inherent tension between whistleblowing and institutional loyalty, as well as the potential for abuse, it is asserted that only disclosures meeting specific procedural and substantive criteria should be legally protected. The proposed legal design, therefore, calls for a balanced approach that safeguards whistleblowers while upholding the responsibilities of public administration. Whistleblowing is not merely a matter of individual ethical conviction; it is a functional instrument for embedding transparency, accountability, and adherence to the rule of law within public governance. Furthermore, by enabling the controlled disclosure of insider information, whistleblowing facilitates public access to concealed events, thereby strengthening the practical realization of the right to information and the public's right to know. In this regard, the study offers a normative framework that reinterprets the state–citizen relationship through the lens of public interest and seeks to harmonize the traditional structure of Turkish administrative law with the evolving institution of whistleblowing.
Benzer Tezler
- Contribution a la recherche d'un cadre juridique pour un droit international de laconcurrence plus efficace
Daha etkin bir uluslararası rekabet için hukuki çerçeve arayışı
ALİ CENK KESKİN
Doktora
Fransızca
2009
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. JEAN MARC SOREL
PROF. DR. HALİL ERCÜMENT ERDEM
- İdare hukuku açısından su kaynaklarının korunması ve yönetimi
The protection and management of water resources from the perspective of administrative law
BUKET DENİZ
- Mülki idare amirlerinin kolluk yetkilerinin Türk İdare Hukuku açısından değerlendirilmesi
Evaluation of law enforcement authorities of civil administrative chiefs in terms of Turkish Administrative Law
AŞIR SAKİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukAkdeniz ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KÜRŞAT ERSÖZ
- Üniversitelerde disiplin rejimi
Disciplinary system in universities
EGEMEN KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ SANCAKDAR
- Mülki idare amirlerinin Mahalli idareler üzerindeki idari vesayet yetkileri
The powers of administrative tutalege of the Local authorities on Local administrations
YUNUS CAN İNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Kamu YönetimiPamukkale ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÖZGÜR