Ergen-anne etkileşimine yönelik katılım temelli eğitim programının etkilerinin karma yöntemle incelenmesi
Examining the effects of a participation-based education program on adolescent–mother interaction through a mixed-methods approach
- Tez No: 1003119
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN AVCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, ergen–anne etkileşimini güçlendirmeye yönelik katılım temelli bir müdahale programının, ergen–anne ilişkileri üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, gelişmiş karma yöntem desenlerinden müdahale deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, eğitim ve kontrol grubu için anne ve babası birlikte yaşayan 16–17 yaş grubundaki ergenler ile bu ergenlerin annelerinden oluşturulmuş olup, katılımcılar ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırmanın müdahale sürecinde, ergen–anne etkileşimini güçlendirmeyi hedefleyen ve temel psikolojik ihtiyaçlara duyarlı olarak yapılandırılan Katılım Temelli Ergen-Anne Etkileşimini Destek Eğitim Programı uygulanmıştır. Eğitim programı, ergenlere ve annelere ayrı ayrı uygulanmıştır. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak ergenlerin anne algıları ve annelerin ebeveynlik stillerinin etkileşimdeki rolünü belirlemek amacı ile Skinner, Johnson ve Snyder (2005) tarafından geliştirilen“Ebeveynlik Stillerini Değerlendirme Ölçeği”, araştırmacı tarafından Türk kültürüne uyarlanarak hem ergenlere hem annelerine uygulanmıştır. Ayrıca temel psikolojik ihtiyaçlar olan özerklik, yetkinlik ve ilişkiselliğin ergen ve annelerdeki doyumu ile etkileşimlerindeki rolüne ilişkin;“Temel Psikolojik İhtiyaç Memnuniyeti ve Hayal Kırıklığı Ölçeği”, yaşam doyumunun etkileşime etkisini belirlemek amacı ile“Aile Yaşam Doyumu Ölçeği”, algılanan sosyal desteğin etkileşimdeki rolünü belirlemek için“Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ergenler için) ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (Anneler için)”, öz yeterliğin etkileşime etkisini araştırmak amacıyla“Ergen Yetkinlik Beklentisi Ölçeği”kullanılmıştır. Nicel verilerin toplanması için eğitim grubuna ön test, son test ve kalıcılık testleri; kontrol grubuna ön test ve son test uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 programından yararlanılmıştır. Öntest ve son test puanlarının eğitim ve kontrol grubundaki değişimlerini değerlendirmek üzere Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Eğitim grubundaki zaman içerisinde öntest, sontest ve kalıcılık testindeki değişimi değerlendirmek amacıyla Friedman testi uygulanmış olup değişimin nerede olduğunu belirlemek amacıyla Dunn Bonferroni karşılaştırmaları gerçekleştirilmiştir. Nitel boyutta ise ihtiyaç belirleme formu, yarı yapılandırılmış görüşmeler ile araştırmacı günlüklerinden yararlanılmıştır. Nitel veriler MAXQDA Analytics Pro 24.5.1 programından yararlanılarak tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, temel psikolojik ihtiyaçlar değişkeni için Katılım Temelli Ergen-Anne Etkileşimini Destek Eğitim Programının ergenlerde özerklik ve ilişkisellik memnuniyeti boyutlarında eğitim grubu lehine anlamlı artışlar oluşturduğunu, annelerde ise özerklik ve ilişkisellik memnuniyeti ile temel psikolojik ihtiyaçlar toplam puanında öntest–sontest ve öntest–kalıcılık ölçümleri arasında anlamlı artışlar sağladığını göstermektedir. Ergen ve annelerin ebeveynlik stillerini değerlendirmelerine yönelik bulgular ergenlerin anneye yönelik algıladıkları ebeveynlik anlayışında özellikle sıcaklık boyutunda eğitim grubu lehine anlamlı artışlar oluşturduğunu, babaya yönelik algılarda ise toplam ebeveynlik puanında öntest–sontest ve öntest–kalıcılık ölçümleri arasında anlamlı değişimler sağladığını göstermektedir. Annelerin kendi ebeveynlik algılarında ise kural koyma boyutunda eğitim grubu lehine anlamlı artışlar gözlenmiş, diğer ebeveynlik boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Aile yaşam doyumu değişkenine yönelik bulgular ergenlerin aile yaşam doyumu düzeylerinde eğitim grubu lehine, öntest–sontest ve öntest–kalıcılık ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı artışlar sağladığını göstermektedir. Annelere ilişkin sonuçlar ise aile yaşam doyumu düzeylerinde gruplar arası anlamlı bir farklılık bulunmadığını, ancak eğitim grubunda zaman içerisinde aile yaşam doyumu puanlarının anlamlı biçimde arttığını ortaya koymaktadır. Algılanan sosyal destek değişkenine yönelik ergenlerin anneden algıladıkları sosyal destek düzeyinde kalıcılık ölçümünde anlamlı bir artış sağladığını, annelerin algıladıkları sosyal destek düzeylerinde ise aile, arkadaş ve özel bir kişi alt boyutları ile toplam puan açısından gruplar arası ve zaman içi ölçümlerde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim oluşturmadığını göstermektedir. Ergenlerin özyeterliğine ilişkin algısına yönelik ergenlerin akademik yetkinlik inancı ve toplam yetkinlik inancı düzeylerinde eğitim grubu lehine anlamlı artışlar sağladığını ve bu artışların kalıcılık ölçümünde korunduğunu göstermektedir. Buna karşılık, annelerin ergen çocuklarının akademik, sosyal ve duygusal yetkinlik inançlarına ilişkin algılarında gruplar arası ya da zaman içi ölçümlerde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim saptanmamıştır. Ergen ve annelerle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler, beklentiler, yöntemler, etkinlikler, program geliştirme önerileri ile kazanımlar ve yaşama yansımaları olmak üzere altı tema çerçevesinde ele alınmıştır. Bu doğrultuda ergen ve annelerde bireysel farkındalık, özgüven, öz düzenleme ve aile içi iletişim becerilerinde olumlu değişimler yarattığını ve ergen-anne etkileşimini güçlendirdiğini göstermektedir. Ayrıca katılımcıların programdan yüksek düzeyde memnuniyet duydukları, programın yaşamlarına yansıyan kazanımlar sağladığı ve içeriğin geliştirilerek daha geniş kitlelere yaygınlaştırılmasına yönelik öneriler sundukları belirlenmiştir. Bununla birlikte bulgular, program kapsamında gerçekleştirilen ortak ve bireysel etkinliklerin ergen ve annelerin karşılıklı anlayışlarını artırarak iletişim ve etkileşim süreçlerini desteklediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu araştırma, temel psikolojik ihtiyaçlara duyarlı ve katılım temelli bir yaklaşımla yapılandırılan Ergen-Anne Etkileşimini Destek Eğitim Programı'nın, ergen–anne etkileşiminin farklı boyutlarında anlamlı ve kalıcılığı gözlenen değişimler oluşturduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine the effects of a participation-based intervention program designed to strengthen adolescent–mother interaction on adolescent–mother relationships. The research was conducted using an intervention design within advanced mixed-methods approaches. The study group consisted of adolescents aged 16–17 whose parents live together, along with their mothers, forming both the experimental and control groups. Participants were determined through criterion sampling. During the intervention process, the Participation-Based Adolescent–Mother Interaction Support Education Program, structured to strengthen adolescent–mother interaction and designed to be sensitive to basic psychological needs, was implemented. The program was administered separately to adolescents and mothers. As a quantitative data collection tool, the Parenting Styles Assessment Scale developed by Skinner, Johnson, and Snyder (2005) was adapted to Turkish culture by the researcher and administered to both adolescents and their mothers to determine adolescents' perceptions of their mothers and the role of parenting styles in interaction. Additionally, to examine the satisfaction of basic psychological needs autonomy, competence, and relatedness in adolescents and mothers and their role in interaction, the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale was used. To determine the effect of life satisfaction on interaction, the Family Life Satisfaction Scale was administered. To assess the role of perceived social support in interaction, the Perceived Social Support Scale (for adolescents) and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (for mothers) were used. Furthermore, to investigate the effect of competence—one of the basic psychological needs on interaction, the Adolescent Competence Expectation Scale was employed. For quantitative data collection, pre-test, post-test, and follow-up (retention) tests were administered to the experimental group, while pre-test and post-test measures were applied to the control group. Data were analyzed using SPSS 27. The Mann–Whitney U test was used to evaluate differences between the experimental and control groups in pre-test and post-test scores. To assess within-group changes in the experimental group across pre-test, post-test, and follow-up measurements over time, the Friedman test was conducted, and Dunn–Bonferroni post hoc comparisons were performed to determine the source of significant differences. In the qualitative dimension, a needs assessment form, semi-structured interviews, and researcher diaries were utilized. Qualitative data were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that, regarding the basic psychological needs variable, the Participation-Based Adolescent–Mother Interaction Support Education Program produced significant increases in autonomy and relatedness satisfaction among adolescents in favor of the experimental group. For mothers, significant increases were observed in autonomy and relatedness satisfaction, as well as in total basic psychological needs scores, between pre-test–post-test and pre-test–follow-up measurements. Findings related to adolescents' and mothers' evaluations of parenting styles showed that adolescents' perceptions of maternal parenting, particularly in the warmth dimension, increased significantly in favor of the experimental group. Regarding perceptions of fathers, significant changes were found in total parenting scores between pre-test–post-test and pre-test–follow-up measurements. In mothers' self-evaluations of their parenting, a significant increase was observed in the rule-setting dimension in favor of the experimental group, while no statistically significant differences were found in other parenting dimensions. Findings related to family life satisfaction demonstrated statistically significant increases in adolescents' family life satisfaction levels in favor of the experimental group between pre-test–post-test and pre-test–follow-up measurements. For mothers, no significant differences were found between groups; however, family life satisfaction scores in the experimental group increased significantly over time. Regarding perceived social support, adolescents showed a significant increase in perceived social support from their mothers at the follow-up measurement. In contrast, mothers' perceived social support levels did not show statistically significant differences between groups or across time in the family, friends, special person subdimensions, or total scores. Concerning adolescents' self-efficacy perceptions, significant increases were observed in academic competence beliefs and total competence beliefs in favor of the experimental group, and these increases were maintained at follow-up. However, no statistically significant differences were found in mothers' perceptions of their adolescents' academic, social, and emotional competence beliefs across groups or over time. Themes derived from interviews with adolescents and mothers were examined under expectations, methods, activities, program development suggestions, gains, and reflections on daily life. Accordingly, the findings indicate that the program created positive changes in adolescents and mothers in terms of individual awareness, self-confidence, self-regulation, and family communication skills, and strengthened adolescent–mother interaction. In addition, it was determined that the participants reported high levels of satisfaction with the program, that the program produced gains reflected in their daily lives, and that participants offered suggestions for improving the content and disseminating it to wider audiences. Furthermore, the findings reveal that the joint and individual activities implemented within the program supported communication and interaction processes by increasing mutual understanding between adolescents and their mothers. In conclusion, this study demonstrates that the Participation-Based Adolescent–Mother Interaction Support Education Program, structured with sensitivity to basic psychological needs and grounded in a participation-based approach, produced significant and lasting changes across multiple dimensions of adolescent–mother interaction.
Benzer Tezler
- Erken çocukluk döneminde Fırsat Verici Ebeveynlik Programı'nın etkililiğinin incelenmesi
Investigation of the Effectiveness of the Parental Gateopening Program in early childhood
ÖZLEM DÖNMEZ
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OZANA URAL
- Ergenlerde ebeveyn kontrolünün sağlıklı beslenme takıntısıyla (ortoreksiya nervoza) ilişkisi
The relationship between parental control and healthy eating obsession (orthorexia nervosa) in adolescents
SEDA TÜRKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER AKGÜL
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların kardeşlerinde uyku bozukluğu bağlanma stili ve ebeveyn yaşam kalitesi arasındaki ilişki
The relationship between sleep disorder attachment style and parental quality of life in siblings of children with autism spectrum disorders
BERNA GÜNDÜZ ÇITIR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
PsikiyatriAydın Adnan Menderes ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE AKSU
- Beslenme problemi olan çocuklarda anne-bebek etkileşiminin değerlendirilmesi
Evaluation of mother-toddler interaction in children with feeding problems
HATİCE GÜLŞEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KORAY MEHMET ZEYNEL KARABEKİROĞLU