أثر البلاغة في توجيه المعنى التفسيري للقرآن (آيات الجهاد والمرأة نموذجًا)
Kur'an'ın tefsirî anlamını yönlendirmede belâgatın etkisi: Cihad ve kadın ayetleri örneği
- Tez No: 1003194
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAJMEDDIN İSA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Cihad, El-Cihad, Elmalı tefsiri, Fenni tefsir, İctimai tefsir, İşari tefsir, Jihad, Al-Jihad, Elmalı's commentary, Fenni commentary, Iqtimai exegesis, Implicit interpretation
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'ân metninin tefsirî anlamının belirlenmesi ve yönlendirilmesinde belâgatın etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle teşrîʿî ve ictimâʿî içerik taşıyan âyetlerde belâgatın anlamı ortaya koymadaki metodolojik rolü ele alınmış; bu çerçevede cihad ve kadınla ilgili seçilmiş âyetler üzerinden konu analiz edilmiştir. Araştırma, tefsirde belâgî tahlilin lafız ve terkiplerin içerdiği anlam katmanlarını açığa çıkardığı; buna karşılık bu yönün ihmal edilmesinin anlamın istikrarını zayıflattığı ve te'vîl alanını Kur'ân'ın maksatlarıyla örtüşmeyecek biçimde genişletebildiği problematiğinden hareket etmektedir. Bu bağlamda çalışma, Kur'ân metninde yer alan belâgî üslûpların tespiti ve bunların lugavî, tefsirî ve makāsıdî bağlamla ilişkilendirilmesine dayanan tasvîrî, tahlilî, tenkīdî ve mukayeseli yöntemi benimsemiştir. İnceleme sürecinde klasik ve modern müfessirlerin yanı sıra belâgat literatüründen de yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda, belâgatın tefsirde vazgeçilmez bir metodolojik zemin oluşturduğu; belâgî delâletlerin dikkate alınmasının tefsirî anlamın doğru biçimde yönlendirilmesi ve sınırlandırılmasında belirleyici rol oynadığı tespit edilmiştir. Mecâz, kinâye, takdîm-te'hîr, tezyîl ve te'kîd gibi belâgî üslûpların Kur'ânî anlamın inşasında kasdî ve işlevsel delâletler taşıdığı; bu yönüyle Kur'ân hitabının ahlâkî değerler ve şer'î makāsıd çerçevesindeki bütünlüğünü görünür kıldığı ortaya konulmuştur. Buna karşılık belâgatın ihmal edilmesinin metni literal veya ideolojik okumaya indirgeme riskini artırdığı ve eksik ya da seçmeci yorumlara zemin hazırladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the impact of rhetoric (Balāgha) in determining and directing the interpretative (tafsīrī) meaning of the Qur'anic text. It specifically highlights the methodological role of rhetoric in elucidating meaning within verses of legislative (tashrīʿī) and social (ijtimāʿī) significance. To this end, the study analyzes selected verses pertaining to Jihad and women as case studies. The research proceeds from the problematic that rhetorical analysis in exegesis (Tafsīr) contributes to uncovering the latent layers of meaning within words and structures. Conversely, neglecting this dimension often leads to interpretative instability and expands the scope of hermeneutics (ta'wīl) in a manner inconsistent with the higher objectives (Maqāṣid) of the Qur'anic text. In this context, the study adopts a descriptive, analytical, critical, and comparative methodology based on identifying rhetorical styles within the Qur'anic text and correlating them with linguistic, interpretative, and teleological (maqāṣidī) contexts. The study draws upon the contributions of classical and modern commentators, as well as rhetorical literature. The study concludes that rhetoric constitutes an indispensable methodological foundation for exegesis. It establishes that recognizing rhetorical significance plays a decisive role in accurately directing and delimiting interpretative meaning. Rhetorical devices—such as metaphor (majāz), metonymy (kināya), hyperbaton (taqdīm wa-ta'khīr), epiphonema (tezyīl), and emphasis (ta'kīd) carry intentional and functional significations in the construction of Qur'anic meaning. Consequently, these devices manifest the integrity of the Qur'anic discourse within the framework of ethical values and Sharia objectives. Furthermore, the study concludes that the neglect of rhetoric increases the risk of reducing the text to literalist or ideological readings, paving the way for deficient or selective interpretations.
Benzer Tezler
- أثر البلاغة القرآنية في علاج النفس البشري
Kur'ân belagatının insan psikolojisinin iyileşmesine etkisi
FATIMA ZAHRAE ELMADANI
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN KAYA
- أثر علوم البلاغة في التفسير الإشاري(دراسة موضوعية)
İşari tefsirde belagat ilminin etkisi (Konu çalışması)
ALI MAHMOOD JASIM ALJAMO
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTefsir Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAİBA FARHAT
- المحسّنات اللفظيّة فِي دِيوانِ ابن عبد ربّه الأندلسيّ
Ibn Abdirabbih el-Endelusî'nin Divanındaki söz sanatları / Verbal improvements in the Diwan of Ibn Abd Rabbo al-Andalusi
AHMET KAYS HARPUTLU
Yüksek Lisans
Arapça
2023
Dinİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ TÜRKMEN
- اﻟﺸِّﻌﺮُ اﻟﻌ َﺮﺑ ِﻲﱡ وَ أَﺛَﺮُه ُ ﻓﻲ اﻟﺨُﻄَﺐِ اﻟﺪِّﯾ ْﻨ ِﯿﱠﺔ
Eş-şi'ru'l-'Arabiyyu ve Eseruhu Fi'l-Hutabi'd-Diniyye
NATIQ FAWZI IBRAHIM AL-AZZAWI
Doktora
Arapça
2024
DilbilimUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
- أثر الفكر البلاغي في النقد العربي القديم حتى نهاية القرن الرابع الهجري
Hicri 14. Asra kadar kadim eleştiride belagat düşüncesinin etkisi
HÜSEYİN ESVED
Yüksek Lisans
Arapça
2006
DilbilimSam UnıversıtesıArap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED ŞEFİK ALBİTAR