1838 Baltalimanı Antlaşmasından Gümrük Birliğine kapitülasyonlar özelinde gümrük
From the 1838 Treaty of Balta Limanı to the Customs Union: Customs in the context of capitulations
- Tez No: 1005032
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHİTTİN TATAROĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki kapitülasyon rejimi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin 1945 sonrası dış ticaret politikaları ve Avrupa Birliği ile yürürlüğe giren Gümrük Birliği uygulamaları arasında, gümrük egemenliği ve karar alma yetkisi bakımından işlevsel bir süreklilik olup olmadığını tarihsel-kurumsal bir perspektifle analiz etmektedir. Araştırmada, karşılaştırmalı tarihsel analiz ve nitel doküman incelemesi yöntemleri birlikte kullanılmış, kurumsal yapıların zaman içindeki dönüşümüne odaklanılmıştır. Analitik varsayımlar çerçevesinde, Osmanlı kapitülasyonlarının başlangıçta ticari teşvik mekanizması olarak kurgulandığı, ancak zamanla asimetrik ve kalıcı bir bağımlılık ilişkisine dönüştüğü ortaya konmuştur. Cumhuriyet dönemi dışa açılma süreçlerinde ise, özellikle Gümrük Birliği aracılığıyla benzer asimetrik kurumsal yapıların farklı biçimlerde yeniden üretildiği gözlemlenmiştir. Bulgular, egemenlik yetkisinin formel değil, kurumsal karar alma mekanizmaları düzeyinde aşındığını ve bu durumun yol bağımlılığı kavramı çerçevesinde açıklanabilir olduğunu göstermektedir. Çalışma, hem tarihsel-kurumsal çözümleme yöntemiyle literatüre katkı sunmakta hem de Türkiye'nin dış ticaret politikalarındaki yapısal kısıtları anlamak için yeni bir analitik çerçeve ticaret egemenliği teorisini önermektedir. Bu teori formel siyasal egemenliğin ötesine geçerek, bir devletin dış ticaret politikalarını bağımsız biçimde belirleyebilme kapasitesini analiz birimi olarak önermektedir. Tez, bu yaklaşımı kullanarak, Osmanlı kapitülasyonları ile AB Gümrük Birliği arasında biçimsel farklılıklara rağmen, karar alma süreçlerindeki asimetri ve dışsal belirlenim düzeyi bakımından yapısal bir benzerliğe işaret etmektedir. Kurumsal sürekliliğin işleyişine dair geliştirilen bu yaklaşım, AB ile ilişkiler başta olmak üzere, gelecekteki ticari entegrasyon süreçlerinin daha dengeli biçimde kurgulanmasına yönelik politika önerileri içermektedir.
Özet (Çeviri)
This study analyzes whether there exists a functional continuity between the Ottoman Empire's capitulatory trade regime and the post-1945 foreign trade policies of the Republic of Turkey, particularly under the Customs Union with the European Union, in terms of customs sovereignty and decision-making authority. Employing a historical institutionalist perspective, the research integrates comparative historical analysis and qualitative document review to trace the institutional transformations over time. The central contribution of this research lies in the development of an original theoretical framework: the theory of trade sovereignty. This concept transcends conventional definitions of political sovereignty by focusing on a state's autonomous capacity to formulate and execute external trade policies. Within this framework, it is argued that the Ottoman capitulations—initially designed as reciprocal trade incentives—gradually evolved into asymmetric and permanent institutional constraints. Similarly, in the post-republican era, the Customs Union has reproduced structurally comparable asymmetries, despite its formal status as a modern integration mechanism. Findings indicate that sovereignty erosion does not manifest primarily at the formal-legal level, but rather through embedded asymmetries in institutional decision-making processes. This continuity is best explained through mechanisms of path dependency and historical institutional reproduction. By operationalizing trade sovereignty as an analytical category, the study offers a novel lens through which to assess Turkey's structural constraints in external economic governance. Furthermore, it provides policy-oriented insights into the redesign of future integration frameworks, particularly regarding EU–Turkey relations.
Benzer Tezler
- The evolution and professionalization of economic thought from the late Ottoman Empire to the Turkish republic: The case of Ibrahim Fazıl Pelin
İbrahim Fazıl Pelin nezdinde geç Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türkiye Cumhuriyeti'ne iktisadi düşüncenin evrimi ve profesyonelleşmesi
BURAK ASLANMİRZA
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
TarihOrta Doğu Teknik ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEFİKA AKİLE ZORLU DURUKAN
- Türk Yurdu dergisinin Türk iktisat düşüncesindeki yeri (1911-1929)
The place of Türk Yurdu journal in Turkish economic thought (1911-1929)
MEHMET SELİM OKUYUCU
- Tanzimat dönemi Osmanlı ticaret politikaları ve 1861 tarihli Osmanlı-Fransız Ticaret Antlaşması
Ottoman trade policies in the Tanzimat Period and the Ottoman-French Trade Treaty of 1861
AHMET BAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Ekonomiİstanbul Üniversitesiİktisat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. COŞKUN ÇAKIR
- 24 Ocak Kararları sonrası Türkiyede liman işletmeciliği
Seaport management in Turkey after the 24 January Decisions
AKIN ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KORALTÜRK
- Osmanlı Devleti'nde Fransız sermayesi (1838-1914)
The french capi̇tal in The Ottoman Empire (1838-1914)
ONUR ÇAPAR