Serbest nakit akış uygulamalarına göre temsil maliyetleri ve firma performanslarının karşılaştırması: Borsa İstanbul'da bir uygulama
Agency costs and firm performance in the context of free cash flow: Evidence from Borsa Istanbul
- Tez No: 1005411
- Danışmanlar: PROF. DR. TURHAN KORKMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, Borsa İstanbul'da işlem gören firmaların yaşam döngüsü evrelerine göre oluşturulan işletme profilleri kapsamında, serbest nakit akışları, temsil maliyetleri ve firma performansları arasındaki ilişkileri çok boyutlu panel veri analizleri ile incelemektir. Çalışmada, firmalar girişim, büyüme, olgunluk, gerileme ve likidasyon olarak beş temel yaşam döngüsü evresine ayrılmış; her evrede serbest nakit akışının düzeyi, temsil maliyetleri ve performans göstergeleri (ROA, ROE, Tobin Q, piyasa değeri/defter değeri) ayrı ayrı analiz edilmiştir. Veriler, 2004-2023 yılları arasında Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren ve BİST 100 endeksine giren firmaların finansal tablolarından ve ilgili veri tabanlarından derlenmiş; analizlerde Eviews paket programı kullanılarak panel veri regresyonları, sabit ve rasgele etkiler modelleri, dinamik panel modeller ve Granger nedensellik testleri uygulanmıştır. Ayrıca, tanımlayıcı istatistikler ve sektör bazında alt grup analizleriyle bulgular çeşitlendirilmiştir. Bu çalışma, BİST 100 endeksinde yer alan reel sektör firmalarında 2004–2023 dönemi boyunca temsil maliyetleri ile firma performansı arasındaki ilişkiyi, nakit akışı temelli yaşam döngüsü yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Bulgular, temsil maliyetleri–performans ilişkisinin statistik değil; firma yaşam döngüsü evresi ve makroekonomik konjonktüre bağlı olarak değişen dinamik bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Temsil maliyetlerinin özellikle borç bileşeni üzerinden yoğunlaştığı ve finansman kompozisyonunun belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Performans göstergeleri ekonomik dalgalanmalara duyarlı seyretmiş; kriz dönemlerinde kârlılık oranlarında düşüşler, genişleme dönemlerinde ise özellikle 2020 sonrası süreçte belirgin artışlar gözlenmiştir. Nakit akışı temelli yaşam döngüsü analizine göre firmalar ağırlıklı olarak“Büyüyen”ve“Başarılı (Olgunluk)”evrelerinde yoğunlaşmakta; ancak kriz dönemlerinde evreler arası geçişler hızlanmaktadır. Bu çalışmada, BİST 100 endeksinde yer alan reel sektör firmaları 2004–2023 dönemi boyunca temsil maliyetleri–firma performansı ilişkisi ve nakit akışı temelli yaşam döngüsü yaklaşımı çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmada temsil maliyetleri, performans ve yaşam döngüsü evrelerinin makroekonomik koşullara duyarlı ve dinamik bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Sonuçlar, borç bileşenine dayalı temsil maliyetlerinin (H/B oranı) diğer göstergelere kıyasla daha belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Muhasebe temelli performans ölçütlerinin (ROA ve ROE) temsil maliyeti göstergelerine daha duyarlı olduğu; piyasa temelli göstergelerde (Tobin's Q ve PD/DD) ise özellikle YBTM değişkeninin öne çıktığı tespit edilmiştir. Başarılı işletmelerde temsil maliyetlerinin kârlılık üzerinde pozitif ve anlamlı etkileri bulunurken, büyüyen işletmelerde bu ilişkinin daha heterojen olduğu belirlenmiştir. Araştırma, temsil maliyetleri, serbest nakit akışları ve firma performansı arasındaki ilişkinin çok boyutlu ve dinamik bir yapı arz ettiğini ortaya koymakta; bu ilişkinin sağlıklı biçimde analiz edilebilmesi için finansal yapı, yaşam döngüsü evresi ve makroekonomik koşulların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu yönüyle çalışma, literatüre hem metodolojik hem de ampirik açıdan katkı sunmaktadır. Araştırma sonuçlarından hareketle firmaların temsil maliyetlerini azaltmaya yönelik kurumsal yönetişim mekanizmalarını güçlendirmeleri, optimal sermaye yapısını gözeten dengeli finansman politikaları geliştirmeleri ve yaşam döngüsü evrelerine uygun stratejik kararlar almaları önerilmektedir. Ayrıca, yatırımcıların karar süreçlerinde temsil maliyetleri ve nakit akışı göstergelerini dikkate almaları; politika yapıcıların ise finansal piyasaların etkinliğini artırmaya yönelik düzenlemeleri güçlendirmeleri önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
The main objective of this research is to examine, through multidimensional panel data analyses, the relationships between free cash flows, agency costs, and firm performance within the scope of business profiles constructed according to the life cycle stages of firms traded on Borsa Istanbul. In the study, firms were classified into five fundamental life cycle stages as introduction, growth, maturity, decline, and liquidation; and for each stage, the levels of free cash flow, agency costs, and performance indicators (ROA, ROE, Tobin's Q, market-to-book ratio) were analyzed separately. The data were compiled from the financial statements and relevant databases of BIST 100 firms operating in Borsa Istanbul between 2004 and 2023. In the analyses, panel data regressions, fixed and random effects models, dynamic panel models, and Granger causality tests were applied using the EViews istatistikal package. In addition, findings were diversified through descriptive istatistiks and sector-based subgroup analyses. This study examines the relationship between agency costs and firm performance in non-financial firms listed in the BIST 100 index over the period 2004–2023, within the framework of the cash flow–based life cycle approach. The findings reveal that the relationship between agency costs and firm performance is not static; rather, it exhibits a dynamic structure that varies depending on the firm's life cycle stage and macroeconomic conditions. Agency costs are found to be particularly concentrated in the debt component, indicating that the financing composition is a key determinant. Performance indicators display sensitivity to economic fluctuations; profitability ratios decline during crisis periods, whereas significant increases are observed during expansionary periods, particularly in the post-2020 era. According to the cash flow–based life cycle analysis, firms are predominantly concentrated in the“Growth”and“Successful (Maturity)”stages; however, transitions between stages accelerate during crisis periods. In this study, non-financial firms listed in the BIST 100 index were analyzed over the 2004–2023 period within the framework of the agency costs–firm performance relationship and the cash flow–based life cycle approach. The results indicate that agency costs, performance, and life cycle stages exhibit a dynamic structure that is sensitive to macroeconomic conditions. The findings further demonstrate that debt-based agency costs (Debt-to-Assets ratio) are more decisive compared to other indicators. Accounting-based performance measures (ROA and ROE) are more sensitive to agency cost indicators, while among market-based measures (Tobin's Q and Market-to-Book ratio), the YBTM Değişken stands out as particularly influential. Agency costs have a positive and istatistikally significant effect on profitability in successful firms, whereas this relationship appears more heterogeneous in growing firms. The study reveals that the relationship between agency costs, free cash flows, and firm performance exhibits a multidimensional and dynamic structure, emphasizing that financial structure, life cycle stage, and macroeconomic conditions should be evaluated jointly in order to analyze this relationship accurately. In this respect, the study contributes to the literature both methodologically and empirically. Based on the findings, it is recommended that firms strengthen their corporate governance mechanisms to reduce agency costs, develop balanced and sustainable financing policies by considering optimal capital structure, and make strategic decisions in line with their life cycle stages. Furthermore, it is important for investors to consider agency cost indicators and cash flow structures in their decision-making processes, while policymakers should enhance regulatory frameworks to improve the efficiency of financial markets.
Benzer Tezler
- Valuation of holding companies listed on Borsa Istanbul
Borsa İstanbul'da yer alan holdinglerin değerlemesi
SENA NUR GÜVEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CUMHUR EKİNCİ
- İskontolu nakit akışı yöntemine göre firma değerinin tespiti
Determination of company value using the discounted cash flow method
ALABBAS AZADOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İşletmeBursa Uludağ Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAİT YÜKSEL KAYGUSUZ
- Serbest nakit akışının şirket etkinliği üzerindeki etkisi ve BİST 100'de bir uygulama
The effect of free cash flow on the company's efficiency and an application in ISE 100
MUSTAFA RIMAZ
- Türkiye finansal raporlama standartlarına göre hazırlanmış nakit akış tablosu ve analizi
Compilation and analysis of cash flow statement according to Turkish financial reporting standards
FATMA ZEHRA AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İşletmeIşık Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAİT SAYGIN EYÜPGİLLER
- Dividend announcement effect on the volue of the firm
Temettü duyurularının şirketin değeri üzerindeki etkisi
BÜLENT KARAAĞAÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
1997
İşletmeİhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. AYŞE YÜCE