Ebeveyn ve ergenlere yönelik psikoeğitim programlarının dijital ebeveynlik öz yeterliği ve ergenlerin problemli internet kullanımı üzerindeki etkisi
The effect of psychoeducation programs for parents and adolescents on digital parenting self-efficacy and adolescents' problematic internet use
- Tez No: 1006090
- Danışmanlar: PROF. DR. FULYA CENKSEVEN ÖNDER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dijital ebeveynlik, problemli internet kullanımı, dijital ebeveyn öz yeterliği, ergenlik, psikoeğitim programı, Digital parenting, problematic internet use, parental self-efficacy, adolescence, psychoeducational program
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, problemli internet kullanımı olan ergenlerin ebeveynlerine yönelik geliştirilen Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlik Psikoeğitim Programı (DEÖY-PEP) ile ergenler için geliştirilen Problemli İnternet Kullanımını Azaltma Psikoeğitim Programı (PİKA-PEP)'nın etkililiğini incelemektir. Araştırma kapsamında; ebeveyn ve ergenin eş zamanlı eğitim aldığı model (Deney-1) ile yalnızca ebeveynin eğitim aldığı modelin (Deney-2) sonuçları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda, uygulanan programların ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterlik düzeyleri ve ergenlerin problemli internet kullanım düzeyleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen psikoeğitim programları, CASEL Sosyal-Duygusal Öğrenme Modeli çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ebeveynlere yönelik hazırlanan yedi oturumluk DEÖY-PEP; dijital dünyada ebeveyn rolleri, bilinçli internet kullanımı, aile içi iletişim, öz-yönetim stratejileri, zaman yönetimi ve güvenli dijital dünya temalarını kapsamaktadır. Ergenlere yönelik hazırlanan sekiz oturumluk PİKA-PEP ise; internetin çift yönlü doğası, sosyal ilişkiler ve aile dinamikleri, duygusal farkındalık, zaman yönetimi ve dijital risklerden korunma gibi temalar etrafında şekillendirilmiştir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı“iç içe karma desen”benimsenmiştir. Nicel boyutta, ön test-son test ve izleme ölçümlü yarı deneysel desen (3x3) kullanılmıştır. Çalışma grubu, Eskişehir ilinde bir devlet lisesinde öğrenim gören, problemli internet kullanımı olan ergenler ve onların ebeveynlerinden oluşmaktadır. Katılımcılar; ebeveyn ve ergenin eş zamanlı eğitim aldığı Deney-1 Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen), sadece ebeveynin eğitim aldığı Deney-2 Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen) ve Kontrol Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen) olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Veri toplama aracı olarak“Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlik Ölçeği (DEÖYÖ)”,“Problemli İnternet Kullanımı Ölçeği-Ergen Formu (PİKÖ-E)”, odak grup görüşmeleri ve program etkililiğini izleme anketleri kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, Deney-1 grubundaki ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterlik düzeylerinde deney sonrasında istatistiksel olarak anlamlı ve geniş etki büyüklüğüne sahip bir artış sağlanmış (η^2=.30) ve bu artış beş haftalık izleme ölçümlerinde korunmuştur. Benzer şekilde, alt boyutlar olan dijital okuryazarlık (η^2=.40), dijital güvenlik (η^2=.17) ve dijital iletişim (η^2= .23) puanlarında da anlamlı ve geniş etki büyüklüğüne sahip artışlar görülmüştür. Sadece ebeveynlerin eğitim aldığı Deney-2 grubunda ise kazanımların izleme sürecinde kalıcı olmadığı saptanmıştır. Ergenlere ilişkin bulgularda; ebeveynleriyle eş zamanlı eğitim alan (Deney-1) ergenlerin problemli internet kullanımı puanlarında anlamlı, kalıcı ve geniş etki büyüklüğüne sahip düşüşler belirlenmiştir (η^2=.51). Nitel veriler, Deney-1 eş zamanlı eğitim uygulamasının ebeveynlerde“yasaklayıcı”rolden“eşlik edici”role geçişi sağladığını; ergenlerde ise“kontrol bende”algısını güçlendirdiğini ortaya koymuştur. Araştırma sonuçları, ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerini geliştirmede ve ergenlerde problemli internet kullanımıyla mücadelede ebeveyn ve ergenin birlikte ele alındığı çift yönlü ve eş zamanlı müdahale modelinin, tek taraflı ebeveyn eğitimine kıyasla istatistiksel olarak daha güçlü, kapsamlı ve sürdürülebilir etkiler yarattığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The primary objective of this study is to examine the effectiveness of the Digital Parenting Self-Efficacy Psychoeducation Program (DEÖY-PEP) developed for parents of adolescents with problematic internet use and the Problem Internet Use Reduction Psychoeducation Program (PİKA-PEP) developed for adolescents. Within the scope of the research, the results of the model in which both parents and adolescents received training simultaneously (Experiment-1) were compared with the results of the model in which only parents received training (Experiment-2). In this regard, the aim was to examine the effects of the implemented programs on parents' digital parenting self-efficacy levels and adolescents' problematic internet use levels. The psychoeducational programs developed as part of the research are structured within the framework of the CASEL Social-Emotional Learning Model. The seven-session DEÖY-PEP program designed for parents covers topics such as parental roles in the digital world, conscious internet use, family communication, self-management strategies, time management, and the safe digital world. The eight-session PİKA-PEP program designed for adolescents is structured around themes such as the dual nature of the internet, social relationships and family dynamics, emotional awareness, time management, and protection from digital risks. The study adopted a“mixed-methods design”combining quantitative and qualitative methods. In the quantitative dimension, a pre-test-post-test and follow-up measurement quasi-experimental design (3x3) was used. The study group consisted of adolescents with problematic internet use and their parents, who were enrolled at a public high school in Eskişehir province. Participants were divided into three groups: the Experiment-1 Group (n=12 parents, 12 adolescents), where both parents and adolescents received training simultaneously; Experiment-2 Group, where only parents received training (n=12 parents, 12 adolescents), and Control Group (n=12 parents, 12 adolescents). The data collection tools used were the“Digital Parenting Self-Efficacy Scale (DEÖYÖ)”, the“Problematic Internet Use Scale-Adolescent Form (PİKÖ-E)”, focus group interviews, and program effectiveness monitoring surveys. According to the research findings, parents in the Experiment-1 group showed a statistically significant increase in their digital parenting self-efficacy levels after the experiment, with a large effect size (η^2=.30), and this increase was maintained in the five-week follow-up measurements. Similarly, significant increases with large effect sizes were observed in the subdimensions of digital literacy (η^2=.40), digital safety (η^2=.17), and digital communication (η^2=.23). In the Experiment-2 group, where only parents received training, the gains were found not to be sustained during the follow-up period. Regarding adolescents, adolescents who received simultaneous training with their parents (Experiment-1) showed significant, lasting, and large effect size decreases in problematic internet use scores (η^2=.51). Qualitative data revealed that the Experiment-1 simultaneous training program facilitated a shift in parents from a“prohibitive”role to a 'supportive' role, while strengthening adolescents' perception of“control is in my hands.”Research findings indicate that a two-way, simultaneous intervention model involving both parents and adolescents in developing parental digital parenting self-efficacy and combating problematic internet use among adolescents produces statistically stronger, more comprehensive, and more sustainable effects compared to unilateral parent education.
Benzer Tezler
- Takım sporcularında bilişsel odaklı psikoeğitim programının performans kaygısı, zihinsel dayanıklılık ve bilişsel esneklik ile etkileşiminin incelenmesi
Exploring the effects of a cognitive-focused psychoeducational program on performance anxiety, mental resilience, and cognitive flexibility in team athletes
FATMA EDA AĞKÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURHAN NAZ
- Suça sürüklenen çocuklarda üstbilişler, başa çıkma becerileri, bağlanma ve sosyal desteğin duygusal ve davranışsal sorunlar üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of metacognitions, coping skills, attachment, and social support on emotional and behavioral problems in juvenile delinquents
EMRE ERTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSüleyman Demirel ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EVRİM AKTEPE
- Ergenlerde görülen saldırgan davranışlarda ebeveyn ve ergenlere uygulanan psikoeğitim programının etkisinin incelenmesi
Investigating of the effects of psycho-educational programme that is applied to parents and adolescents towards reduction of aggressive behavior in adolescents
SUAT KILIÇARSLAN
- Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin anne-baba stresi, aile psikolojik sağlamlık ve umut düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between parental stress, family resilience, and hope levels among parents of children with special needs
SELVİ KABLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık Eğitimiİstanbul Ticaret ÜniversitesiAile Danışmanlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ BERRA KEÇECİ
- Yabancı uyruklu öğrenciler ile ev sahibi öğrencilerin sosyal uyumlarında göç travması önleyici psiko-eğitim programlarının etkisi
The effect of migration trauma preventive psycho-education programs on social adaptation of foreign students and host students
CESUR ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimÇankırı Karatekin ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURAY ZAN