Erken Cumhuriyet Dönemi edebiyatında Darwinizm
Darwinism in Early Republican literature
- Tez No: 1006336
- Danışmanlar: PROF. DR. ATİLA DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Aydın, Darwinizm, Erken Cumhuriyet Dönemi, Materyalizm, Roman, Aydın, Darwinizm, Early Republican Period, Materialism, Novel
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Darwinizm'in yalnızca biyoloji disiplininde değil, modern düşünce, edebiyat ve kültürel dönüşümler üzerindeki belirleyici rolünü Erken Cumhuriyet Dönemi bağlamında incelemektedir. 19. yüzyılda ortaya çıkan evrim kuramı, insanın kendisine, topluma ve doğaya ilişkin algısını köklü biçimde dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, farklı disiplinlerde olduğu gibi edebi üretimde de etkili olmuştur. Bu doğrultuda çalışma, Darwinci düşüncenin tarihsel ve düşünsel arka planını dikkate alarak edebiyatla kurduğu ilişkiyi disiplinler arası bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, Darwinci düşüncenin Erken Cumhuriyet dönemi entelektüel atmosferinde edebi temsiller aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini ve dönüştürüldüğünü ortaya koymaktır. Bu kapsamda, dönemin aydın kimliğini temsil eden beş yazarın romanları incelenerek evrimci düşüncenin metinlerdeki işlevleri analiz edilmektedir. İncelemede, Darwinci kavramların karakter inşası, anlatı teknikleri ve ideolojik yapı içindeki kullanımı değerlendirilmekte; bu kavramların modernleşme, ulus inşası, toplumsal hiyerarşi ve ahlaki normların yeniden tanımlanmasındaki rolü ortaya konulmaktadır. Analizler, metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı edebiyat yöntemi çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışmanın karşılaştırmalı boyutunda, Batı dünyasından seçilmiş romanlar eşlik ederek, yerel metinlerle küresel entelektüel akımlar arasındaki benzerlikler ve farklılaşmalar sistematik olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede, çalışma 1923–1945 döneminde Darwinci fikirlerin hem fikri kaynaklar aracılığıyla aktarımını hem de edebi temsillerin kurumsal ve toplumsal koşullarını bütüncül bir perspektifle değerlendirmektir. Erken Cumhuriyet Dönemi Türk romanında Darwinci düşünce, insanı doğanın bir parçası olarak ele alıp birey, toplum ve kimliği sürekli değişim, mücadele ve uyum süreçleri içinde açıklayan bir çerçeve sunmuştur. Ancak bu yaklaşım, çoğunlukla etik bir süzgeçten geçirilerek güçlü olanın üstünlüğü eleştirilmiş ve insanın ahlaki sorumluluğu vurgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the decisive role of Darwinism not only within the discipline of biology but also in modern thought, literature and cultural transformations, within the context of the Early Republican Period. The theory of evolution, which emerged in the 19th century, fundamentally transformed human perceptions of oneself, society and nature. This transformation has had an impact on literary production, just as it has in other disciplines. Accordingly, this study adopts an interdisciplinary approach to examine the relationship between literature and Darwinian thought, taking into account its historical and intellectual background. The primary aim of the study is to reveal how Darwinian thought was reproduced and transformed through literary representations within the intellectual atmosphere of the Early Republican period. In this context, the novels of five authors representing the intellectual identity of the period are examined to analyse the functions of evolutionary thought within the texts. The study evaluates the use of Darwinian concepts in character construction, narrative techniques and ideological structure; it highlights the role of these concepts in modernisation, nation-building, social hierarchy and the redefinition of moral norms. The analyses were conducted within the framework of textual analysis and comparative literature. In the comparative dimension of the study, selected novels from the Western world are used to systematically examine the similarities and differences between local texts and global intellectual currents. Within this framework, the study aims to evaluate, from a holistic perspective, both the transmission of Darwinian ideas through intellectual sources and the institutional and social conditions of their literary representations during the period 1923–1945. In early Republican-era Turkish fiction, Darwinian thought provided a framework that viewed humanity as part of nature, explaining the individual, society and identity through processes of constant change, struggle and adaptation. However, this approach was generally filtered through an ethical lens, criticising the supremacy of the strong and emphasising humanity's moral responsibility.
Benzer Tezler
- Fesli maymunlar: Son dönem Osmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e evrim edebiyatı ve edebiyatın evrimi (1894-1934)
Fez-wearing monkeys: Evolution literature and literary evolution from the Late Ottoman to the Early Republic
ZEYNEP NUR ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KALPAKLI
- Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında kadın temsilleri ve kimlik sorunları bağlamında bir varoluş mücadelesi:“Ölmeye yatmak”
A struggle for existence in the context of female representation and identity problems in Turkish republican literature era:“Ölmeye yatmak”
ELMAS DÖNMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
İletişim Bilimleriİstanbul Kültür Üniversitesiİletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PERİHAN TAŞ ÖZ
- Peyami Safa Metinlerinde Ulusal Alegori
The National Allegory in the Texts of Peyami Safa
HASAN TURĞUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DİDEM ARDALI BÜYÜKARMAN
DOÇ. DR. SEVAL ŞAHİN GÜMÜŞ
- Mehmet Faruk Gürtunca'nın eserleri üzerine bir inceleme
A review on the works of Mehmet Faruk Gürtunca
MİNEL ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER ÖZDEMİR
- Arif Nihat Asya hayatı, sanatı ve eserleri
Arif Nihat Asya's life, art and works
AYŞE TEPEBAŞI
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURULLAH ÇETİN