Zorunlu vatandaşlık davranışının vatandaşlık yorgunluğuna etkisinde iş stresi ve iş-aile çatışmasının aracılık rolü
The mediating role of job stress and work-family conflict on the effect of compulsory citizenship behavior on citizenship fatigue
- Tez No: 1006652
- Danışmanlar: PROF. DR. İLHAMİ YÜCEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Organizasyonel stres, Rol stresi, Zorunlu vatandaşlık davranışı, Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı, Örgütsel vatandaşlık, Örgütsel vatandaşlık davranışı, İş stresi, İş-aile çatışması, Role stress, Compulsory citizenship behaviour, Compulsory organizational citizenship behavior, Organizational citizenship, Organizational citizenship behavior, Job stress, Work-family conflict
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sağlık sektöründe gözlemlenen zorunlu vatandaşlık davranışının vatandaşlık yorgunluğu üzerindeki etkisini ve bu etkileşimde iş stresi ile iş aile çatışmasının ardışık aracı rollerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Günümüzde sağlık çalışanlarından beklenen fedakârlık kültürünün, gönüllülükten çıkarak örtük bir zorunluluğa dönüşmesinin psikolojik ve davranışsal maliyetlerini ortaya koymak araştırmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. İlişkiler, Kaynakların Korunumu Teorisi ve İş Talepleri ve Kaynakları Modeli çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma, nicel deseniyle tasarlanmış ve bir araştırma hastanesinde kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 483 sağlık profesyonelinin katılımıyla yürütülmüştür. Verilerin analizinde yapısal eşitlik modellemesi ile ardışık çoklu aracılık analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler neticesinde, dokuz hipotezin tamamı desteklenmiştir. Bulgular, zorunlu vatandaşlık davranışının vatandaşlık yorgunluğu üzerinde doğrudan, anlamlı ve pozitif etki yarattığını göstermiştir. Ayrıca, zorunlu vatandaşlık davranışının önce iş stresini artırdığı, yükselen stresin sınırları aşarak iş aile çatışmasını tetiklediği ve zincirleme kaynak tüketimi sürecinin nihayetinde vatandaşlık yorgunluğuna yol açtığı saptanmıştır. Test edilen ardışık modelin, vatandaşlık yorgunluğundaki değişimin yüzde kırk birini açıkladığı doğrulanmıştır. Bulgular ışığında, sağlık yöneticileri gönüllülük görünümü altındaki baskıcı uygulamalardan kaçınmalı, adil iş yükü dağılımı sağlamalı ve çalışan refahını merkeze alan destekleyici etik kurum iklimi inşa etmelidir.
Özet (Çeviri)
This study examines the effect of compulsory citizenship behavior on citizenship fatigue in healthcare, and the serial mediating roles of job stress and work-family conflict. Revealing the psychological and behavioral costs of the expected sacrifice culture, which morphed from volunteerism into implicit obligation, constitutes the starting point. Relationships were framed by the Conservation of Resources Theory and Job Demands-Resources Model. Designed quantitatively, the study involved 483 healthcare professionals reached via convenience sampling in a research hospital setting. Data analysis utilized structural equation modeling and serial multiple mediation analysis, supporting all nine hypotheses. Findings showed compulsory citizenship behavior had a direct, significant, and positive effect on citizenship fatigue. Furthermore, compulsory citizenship behavior initially increased job stress. This rising stress crossed boundaries to trigger work-family conflict, and this chain resource consumption ultimately led to citizenship fatigue. The tested serial model clearly explained forty-one percent of the variance in citizenship fatigue. Consequently, healthcare managers should avoid oppressive practices hidden under the guise of volunteerism, ensure fair task distribution, and build a supportive, ethical organizational climate that centers on employee well-being.
Benzer Tezler
- Zorunlu vatandaşlık davranışının çalışan sessizliğine etkisinde örgütle özdeşleşmenin aracı rolü
The mediating role of organizational identification in the effect of compulsory citizenship behavior on employee silence
ABDULLAH SAMİ ERGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeKaramanoğlu Mehmetbey Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN KERSE
- Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışının örgütsel sinizme etkisinde psikolojik sermayenin rolü
The role of psychological capital in the impact of compulsory organizational citizenship behaviour on organizational cynicism
CENGİZ ÇOBAN
- Zorunlu vatandaşlık davranışının işe bağlılık üzerine etkisinde iş stresinin aracı, kamu hizmet motivasyonunun düzenleyici rolü
The mediating role of job stress and moderating role of public service motivation in the effect of compulsory citizenship behavior on work engagement
KASIM KAĞAN ÖZLOK
Doktora
Türkçe
2024
İşletmeErzincan Binali Yıldırım Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAMİ YÜCEL
- Lider üye etkileşiminin işe yabancılaşma ve örgütsel özdeşleşmeye etkisinde zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışının rolü: Bir kamu kurumunda araştırma
The mandatory role of compulsory citizenship behavior in the effect of the leader-member interaction on work alienation and organizational identification: Turkish public sector
DERYA TÜZGEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
İşletmeMilli Savunma ÜniversitesiSavunma Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL TOKMAK
- İstanbul ilinde hizmet veren bir eğitim ve araştırma hastanesinde çalışan hemşirelerde işten ayrılma niyeti ile zorunlu vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of the relationship between compulsory citizenship behaviour and intention to quit employment of the nurses who work at a training and research hospital providing services in İstanbul
DENİZ SELÇUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
HemşirelikOkan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ARZU KADER HARMANCI SEREN