Osmanlı saray ağalarının mimari etkinliklerdeki rolü (16. yüzyıl Türkiye örnekleri)
Architectural patronage of Ottoman court eunuchs (16th century Turkey examples)
- Tez No: 1007333
- Danışmanlar: PROF. DR. CELİL ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Harem ağası, Harem-i Hümayun, Haremağası, Osmanlı mimarisi, Osmanlı sanatı, Harem eunuch, Harem-i Hümayun, Eunuch, Ottoman architecture, Ottoman art
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada 16. yüzyılda Osmanlı Sarayında harem ağası olarak hizmet vermiş olan kişilerin mimari etkinlikleri ortaya koyulmaktadır. Osmanlı Osmanlı Devleti'nin siyasi ve ekonomik güç odaklarından biri olan“Bâbüssaâde Ağası”ve“Dârüssaâde Ağası”makamları en erken tarihli örneklerden itibaren oldukça güçlü temsil edilmiştir. Edirne Sarayında da bulunmakla birlikte özellikle Topkapı Sarayı içerisinde güçlenmeye başlayan bu makam, Padişahın günlük yaşamını geçirdiği özel bölüme verilen Dârüssaâde'nin idaresinden sorumludur. Dârüssaâde haremlik ve selamlık olarak düzenlenmiş ikili bir şemaya sahiptir: erkeklerin ve padişah hizmetlilerinin bulunduğu“Enderun”; kadınların yaşadığı“Harem”. Harem'de görevli olan bu yüksek rütbeli memurlar, padişah ve ailesiyle çok yakın bir mesai içerisinde olmaları nedeniyle, ekonomik ve siyasi yönden oldukça güçlü konumdadırlar. Bu ekonomik ve siyasi gücün getirdiği sorumluluklar içerisinde tıpkı padişahlar, valide sultanlar, paşalar gibi, saray ağaları da Osmanlı dönemi sanatsal faaliyetleri içerisinde hamilik konusunda önemli rol oynamaktadırlar. Bu sanat etkinlikleri içerisinde kamusal mimari yapıların inşası birincil konumdadır. Arşiv belgelerinden ve dönem kaynaklarından edinilen bilgiler sayesinde 16. yüzyılda 31 adet saray ağası tespit edilebilmektedir. Bunlardan 17 tanesinin mimari faaliyetlerde kurucu rol üstlendikleri anlaşılmaktadır. Konu ile ilgili yapılan çalışmalarda yükünü ortaya koyan herhangi bir veri olmaması bu araştırmanın temel problemleri arasındadır. Katalog kısmında değerlendirilen bu ağalardan çoğunluğunun mimari etkinliklerde kurucu olarak rol almaları saray ağalığı makamının önemini yansıtmaktadır. Sonuç olarak Dârüssaâde ve Bâbüssaâde ağası olarak hizmet vermiş olan kişilerin Osmanlı Mimarisi içerisindeki konumları ortaya koyulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study reveals the architectural activities of those who served as Bâbüssaâde and Dârüssaâde aghas in the Ottoman Palace in the 16th century. This role was a focal point of both political and economic authority within the Ottoman Empire, illustrating the significance of eunuchs in the complex power dynamics of the period. This position, which also existed in Edirne Palace but gained particular significance within Topkapı Palace, was responsible for overseeing the administration of the Dârüssaâde, the private quarters where the Sultan conducted his daily life. The Dârüssaâde featured a dual structure, divided into the harem (for women) and selamlık (men's quarters), comprising the“Enderun,”where men and the Sultan's servants lived, and the“Harem,”designated for women. The high-ranking officials within the Harem wielded substantial economic and political influence, largely due to their close relationships with the Sultan and his family. Similar to sultans, valide sultans, and pashas, the Dârüssaâde aghas played a vital role in patronage of the art productions during the Ottoman era. Among these artistic pursuits, the construction of public architectural structures was of utmost importance. Archival documents and period sources reveal the identities of 31 Bâbüssaâde and Dârüssaâde aghas from the 16th century. It has been revealed that 17 of them were the patron in architectural activities. A primary challenge in this research is the scarcity of data demonstrating their roles in relevant studies. Notably, many of these aghas, featured in the catalog, played pivotal roles in architectural initiatives, underscoring the significance of the Dârüssaâde agha position. Consequently, the contributions of those who served as Bâbüssaâde and Dârüssaâde aghas within Ottoman architecture have been more clearly defined.
Benzer Tezler
- Topkapı Sarayı Haremi: IV. Mehmed Dönemi (1648-1687)
Başlık çevirisi yok
MURAT KOCAASLAN
Doktora
Türkçe
2010
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL BAĞCI
PROF. DR. FİLİZ YENİŞEHİRLİOĞLU
- Osmanlı Devleti'nde darüssaade ağalığı ve teşkilatı
The chief black eunuch of the Ottoman imperial harem and its organization in the Ottoman Empire
GÜLDANE ÇOLAK
- Dâr-üs'saâde ağası Hacı Beşir Ağa ve eserleri
Dâr-üs'saâde ağasi hHci Beşi̇r Ağa and his works
LOKMAN TAY
- 17. yüzyılda Hassa Mimarlar Ocağı'nın arka planı: Başmimar-bâni-yapı ilişkisi
The background of the Ottoman guild of architects in the 17th century: Relation between chief architect, patron and, building
AYSU ATEŞ
Doktora
Türkçe
2022
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRÜ SÖNMEZER
- Topkapı Sarayı'nda Sur-i Sultani
Sur-i Sultani in Topkapi Palace
HASAN SOYAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkTrakya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMİDE BURCU ÖZGÜVEN