Tarihî Türk lehçelerinde isimden isim yapım eklerinin art zamanlı işlev analizi
Diachronic function and function analysis of noun-to-noun derivational suffixes in historical Turkish dialects
- Tez No: 1007845
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Derlem dil bilim, Dil bilgisi-yapım ekleri, Karşılaştırmalı dil bilim, Türk dili, Corpus linguistics, Grammar-constructive affix, Comparative linquistics
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dillerin zenginliği, üretilen kelimelerin sayısı ve anlam çeşitliliği ile doğru orantılıdır; kelime türetimi, anlam oluşumu da her dilde farklı karakteristik özelliklerde gerçekleşir. Türkçede de kelime yapımı kök hâlindeki sözcüğe getirilen eklerle gerçekleştirilir. Çalışmada, yapım ekleri kategorisi içerisinde yer alan isimden isim yapım eklerinin tarihsel süreçteki gelişimi, karşılaştırmalı ve betimsel bir yöntemle ele alınmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında dilin tanımı, Türkçede kelime yapımı, kök ve ek ilişkilerine değinilirken sonraki aşamalarda da Orhun Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Çağatay Türkçesi dönemlerine ait mensur ve manzum eserlerin taranması suretiyle tespit edilen isimden isim yapım ekleri, işlevleriyle birlikte aralarındaki benzerlik ve farklılıklar belirtilmiş; tespit edilen bu ek ve işlevlerine dair değerlendirme de sonuç bölümünde ilgili ekler, tablo ve grafik eşliğinde sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The richness of a language is directly proportional to the volume of its vocabulary and the diversity of its semantic nuances; furthermore, the processes of word formation and semantic evolution manifest through distinct characteristics in every language. In Turkish, word formation is primarily achieved through the attachment of affixes to root words. This study employs comparative and descriptive methods to examine the historical development of nominal-to-nominal (noun-to-noun) derivational suffixes. In the initial stage of the research, the definition of language, word formation in Turkish, and the relationship between roots and affixes are addressed. Subsequent stages involve the identification of nominal-to-nominal derivational suffixes through a comprehensive analysis of prose and poetic works from the Orkhon, Old Uyghur, Karakhanid, Khwarazmian, Kipchak, and Chagatai Turkish periods. These suffixes are analyzed alongside their respective functions, highlighting similarities and differences across periods. Finally, the evaluations regarding these identified suffixes and their functions are presented in the conclusion, supported by relevant tables and figures.
Benzer Tezler
- Tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde +lIk/+lUk isimden isim yapım eki
The derivational affix making noun from noun +lIk/+lUk in historic and contemporary Turkish dialects
BETÜL ŞAHBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Tarihî Doğu Türkçesiyle yazılan metinlerde isim yapım eklerinin morfofonolojisi
Morphophonology of noun-deriving suffixes in texts written in historical Eastern Turkic
NESLİHAN ALTURAN
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıDüzce ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET HAZAR
- Ayıı Üöreğe (Tanrı Öğretisi) metni esasında Saha Türkçesinde isim
Noun in the Saha Turkish that based on the text of Ayıı Üöreğe (Divine Doctrine)
NİGAR KALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MEHMET FATİH KİRİŞÇİOĞLU
- Kumuk Türkçesinde yapım ekleri
Derivational affix in Kumuk Turkish
RAMAZAN AYDIN
Doktora
Türkçe
2024
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiAvrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET KORAŞ