Destanlarda afetler“Dede Korkut”üzerine bir çalışma
Disasters in epics: A study on“Dede Korkut”
- Tez No: 1009892
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞEGÜL ŞEYİHOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trabzon Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, destanlarda afetlerin çok boyutlu yapısını analiz etmeyi ve afete dirençli toplum oluşturmak için gerçekleştirilecek eğitim temelli müdahalelerde Türk Mitolojisinin gücünü vurgulamayı hedeflemektedir. Bu gerekçeyle araştırmanın amacı, Türk kültürünün temel metinlerinden biri olan Dede Korkut Kitabı'nı afet temsili bağlamında inceleyerek, destanlardaki olay, kavram ve temaları bütünleşik afet yönetimi açısından analiz etmektir. Çalışmada MEB tarafından 1000 Temel Eser kapsamında yayımlanan Muharrem Ergin'in Dede Korkut Kitabı kullanılmıştır. Eserdeki on iki destan, nitel araştırma yaklaşımına uygun şekilde doküman incelemesi yöntemi ile yapılmıştır. Elde edilen veriler tümevarımsal içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular afet türü, afet yönetim aşamaları ve bağlamı açısından kategorilere ayrılmıştır. Ayrıca bulguları gösteren doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Dede Korkut Destanı'nda başta savaş, yağma ve göç gibi beşerî kökenli afetler ardından taşkın, kuraklık, erozyon gibi doğa kökenli afetlerin temsilleri yer almaktadır. Buna ek olarak, bütünleşik afet yönetimi unsurlarına ilişkin tespit edilen doğrudan ve dolaylı ifadeler, eserin tarihi ve kültürel bir miras olmanın yanında Türklerin afet algısını, risklerle mücadele yöntemlerini, dayanışma kültürünü ve toplumsal direncini yansıtan değerli bir kaynak olduğunu ortaya koymaktadır. Dede Korkut Destanı'nda mücadele, hazırlık, dayanışma, iyileşme ve sosyal yardımlaşma temaları, günümüz afet yönetiminin temel bileşenleri olan afet öncesi zarar azaltma ve hazırlık, afet anında müdahale ile afet sonrası iyileştirme ve rehabilitasyon süreçleriyle büyük ölçüde örtüşmektedir. Oğuzların hayat anlayışı ise baskın şekilde bütünleşik afet yönetiminin risk odaklı yaklaşımını yansıtmaktadır. Araştırma sonucunda, Dede Korkut Destanı'nın okul öncesi eğitimden başlayarak Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Afet Bilinci, Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği gibi derslerin öğrenme çıktılarıyla doğrudan ya da dolaylı biçimde ilişkilendirilebilecek zengin bir disiplinler arası içeriğe sahip olduğu ve öğrenme ortamlarına çeşitli fırsatlar sunduğu belirlenmiştir. Destanların yalnızca millî değerlerin pekiştirilmesi ve kültürel mirasın eğitim süreçlerine entegrasyonu açısından değil, aynı zamanda dönemin afet yönetimi anlayışını yansıtması bakımından da afet bilinci kazandırmada önemli bir potansiyel taşıdığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, destanların çağdaş eğitim programlarında afet farkındalığını geliştirmeye yönelik disiplinler arası bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the multidimensional nature of disasters in epics and to emphasize the power of Turkish mythology in education-based interventions designed to foster disaster-resilient societies. Accordingly, the purpose of the research is to examine The Book of Dede Korkut, one of the foundational texts of Turkish culture, within the context of disaster representation, and to analyze the events, concepts, and themes in the epic through the framework of integrated disaster management. In this study, Muharrem Ergin's Dede Korkut Kitabı, published by the Turkish Ministry of National Education as part of the“1000 Basic Works”series, was used. The twelve epics in the work were analyzed through document analysis within a qualitative research design. The data obtained were subjected to inductive content analysis. The findings were categorized according to disaster type, disaster management phases, and context. In addition, direct quotations from the text were included to illustrate the findings. The Book of Dede Korkut places greater emphasis on human-induced disasters such as war, plunder, and migration, while also featuring representations of natural disasters including flood, drought, and erosion. Furthermore, the direct and indirect expressions identified regarding the components of integrated disaster management demonstrate that the epic is not merely a historical and cultural heritage but also a valuable source reflecting the Turkish people's perception of disasters, their methods of coping with risks, their culture of solidarity, and their societal resilience. The themes of struggle, preparedness, solidarity, recovery, and social assistance in The Book of Dede Korkut largely align with the core components of contemporary disaster management: pre-disaster risk mitigation and preparedness, response during a disaster, and post-disaster recovery and rehabilitation processes. The Oghuz way of life, in turn, predominantly reflects the risk-oriented approach of integrated disaster management. The findings indicate that The Book of Dede Korkut contains rich interdisciplinary content that can be directly or indirectly linked to the learning outcomes of subjects ranging from pre-school education to Life Sciences, Social Studies, Religious Culture and Ethics, Disaster Awareness, Environmental Education and Climate Change and offers diverse opportunities for learning environments. It has been determined that epics hold significant potential not only for reinforcing national values and integrating cultural heritage into educational processes but also for fostering disaster awareness by reflecting the disaster management understanding of their era. In this respect, the study reveals that epics can be utilized as an interdisciplinary tool in contemporary education programs to enhance disaster awareness.
Benzer Tezler
- Toplumsal hafıza ve mekan ilişkisi bağlamında deprem: Erzincan ili örneği
Earthquake in the context of the relationshi̇p between collective memory and space: The case of Erzincan
FATMA NUR YETİŞKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiGiresun ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA BAKIRCI
- Battalnâme Destanı ile Battal Gazî filmlerinin tip ve motif ekseninde karşılaştırılması
Comparison of Battalname Epic and Battal Gazi films on type and motif axis
TUĞÇE DÖĞER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul Arel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HARUN AKÇAM
- Kültürel mirasın 3 boyutlu belgelenmesinde dijital ikiz teknolojisinin kullanımı
Digital twin technology in 3D documentation of cultural heritage
ERTUĞRUL AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERDAR BİLGİ
- Ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında deprem unsurları ve Erzincan'ın Göz Yaşları şiir kitabının söz varlığı açısından incelenmesi
In secondary education Turkish language and literature textbooks elements of earthquake and analysis of Erzincan'ın Göz Yaşları poetry book in terms of vocabulary
MELİKE AYLİN GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN ÖLKER