Müsned ileyh ve müsnedin durumlarının anlama etkisi (A'râf ve Tevbe Sûresi örnekliği)
The impact of subject and predicate structures on meaning: A study based on Surah al-A'rāf and Surah al-Tawba
- Tez No: 1011544
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EYUP AKŞİT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Araf suresi, Belagat, Müsned, Söylem, Tevbe suresi, Araf sura, Eloquence, Musned, Discourse, Tevbe sura
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, cümlenin iki temel rüknü olan müsned ileyh ve müsnedin hazf, zikir, takdîm, te'hîr, ma'rifelik ve nekralık gibi durumlarının anlam inşasındaki rolünü incelemektedir. Çalışma, sözdizimsel tercihlerin rastgele bir dizilimden ibaret olmayıp, bağlam (muktezây-ı hâl) ve mütekellimin maksadına göre işlediği hipotezine dayanmaktadır. Araştırmada klasik belâgat ile söylem çözümlemesi sentezlenerek disiplinler arası bir metodoloji benimsenmiştir. Uygulama alanı olarak, nüzûl ortamları ve muhatap kitleleri bakımından farklılık arz eden A'râf (Mekkî) ve Tevbe (Medenî) sûreleri seçilmiştir. Yapılan karşılaştırmalı analizler neticesinde; A'râf Sûresi'nin peygamber kıssalarını merkeze alan“pedagojik”ve“hikâye edici”bir anlatım üslûbuna sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu sûrede müsned ileyh olarak“Rab”isminin sıklıkla tercih edilmesi ve olayların tarihsel birer ibret levhası olarak sunulması; metnin geçmişin bilgisini bugüne taşıyarak bir“kimlik ve hafıza”inşası hedeflediğini göstermektedir. Burada dil, dünyayı tasvir eden ve“ne oldu?”sorusuna yanıt veren betimleyici bir işlev görmektedir. Buna mukâbil, savaş ve kriz ortamında nâzil olan Tevbe Sûresi'nin analizi; metnin müzâri ve emir kipleriyle örülü, toplumu mobilize eden“politik ve hukukî”bir manifesto niteliği taşıdığını ortaya koymuştur. Sûre'de müsned ileyh olarak“Allah”lafzının yoğun kullanımı ve münafıkların ötekileştirilerek ifşa edilmesi, metnin bir terbiye sürecinden ziyade ulûhiyeti tesis ettiğini kanıtlamaktadır. Tevbe Sûresi,“ne oluyor?”ve“ne yapılmalı?”sorularına odaklanarak; dost ve düşman sınırlarını keskinleştiren, statüleri belirleyen bir üslûba sahiptir. Sonuç olarak bu araştırma; müsned ve müsned ileyhin durumlarının bağlam ve mütekellimin maksadına göre şekillendiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This research examines the role of the states of the musnad ilayh (subject) and the musnad (predicate)-the two fundamental pillars of the sentence-such as omission (hazf), mention (dhikr), preposing (taqdim), postposing (ta'khir), definiteness (ma'rifah), and indefiniteness (nakirah), in the construction of meaning. The study is based on the hypothesis that syntactic choices are not merely a random arrangement, but operate on the formula: 'context (muqtada al-hal) + intention of the speaker = structural choice.' By synthesizing classical rhetoric (balaghah) and the discourse analysis of modern linguistics, an interdisciplinary methodology has been adopted in the research. As the field of application, the Surahs of Al-A'râf (Meccan) and At-Tawbah (Medinan)-which differ in terms of their contexts of revelation and target audiences-were selected. As a result of the comparative analyses conducted, it has been determined that Surah Al-A'râf possesses a 'pedagogical' and 'narrative' style centered around the stories of the prophets. In this surah, the frequent preference for the name Rabb (Lord) as the musnad ilayh and the presentation of events as historical lessons demonstrate that the text aims to construct an 'identity and memory' by carrying the knowledge of the past to the present. Here, language serves a descriptive function that depicts the world and answers the question, 'What happened?'. In contrast, the analysis of Surah At-Tawbah, which was revealed in an environment of war and crisis, has revealed that the text-interwoven with present/future (mudari) and imperative (amr) verbs-bears the characteristics of a 'political and legal' manifesto that mobilizes society. The intensive use of the word Allah as the musnad ilayh in the surah, along with the marginalization and exposure of the hypocrites, proves that the text establishes absolute divine sovereignty (uluhiyyah) rather than a process of moral education. Surah At-Tawbah focuses on the questions 'What is happening?' and 'What must be done?', possessing a style that sharpens the boundaries between friend and foe and determines statuses. Consequently, this research demonstrates that the states of the musnad and musnad ilayh are shaped according to the context + intention of the speaker.
Benzer Tezler
- التقابل اللغوي بين اللغات العربية والتركية والكردية على صعيدي المسند والمسند إليه / et-Tekâbülü'l-lugavî beyne'l-lügâti'l-Arabiyye ve't-Türkiyye ve'l-Kürdiyye alâ sa'îdeyi'lmüsnedi ve'l-müsnedi ileyhi
Özne ve yüklem bağlamında Arapça, Türkçe ve Kürtçe dil karşılaştırması / The linguistic contrastive between Arabic, Turkish and Kurdish in the context of predicate and subject
MUHAMMED ÇİÇEK
Doktora
Arapça
2022
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EDİP ÇAĞMAR
- Taha suresinin meani ilmi açısından tahlili
Analyzes sura of Tâhâ in respect of meânî science
SELİM GÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DilbilimFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BULUT
- Yasin suresinin meani ilmi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of surah Yasin in terms of meani science
YUSUF İSLAM KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYDER KHALEEL ISMAEL
- Vâkıa Sûresi örnekliğinde müsnedün ileyh ve müsned'in halleri
The conditons of musnad and musnad ilayh with the examples from the Surah al-Waqiah
ADNAN YAMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SULTAN ŞİMŞEK
- Mehmet Rifat'ın Mecamiü'l Edeb isimli eserinde mevcut olan İlm-i Maani'nin Latin harflerine aktarılması ve incelenmesi
The examination and transfer of İlm-i Maani, which is in Mehmet Rifat's work, Mecamiü'l Edeb, to Latin Alphabet
AYDIN TÜNBEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖZCAN AYGÜN