Erzurum rabia ana mahallesi'nde hanağasıgil evi (Paşabey konağı) koruma önerisi
Conservation proposal for the hanağasigil house ( Paşabey Mansion) in the rabia ana neighborhood of erzurum
- Tez No: 1011986
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMRİYE KAZAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Üç Kümbetler ve yakın çevresinde gerçekleşen kentsel dönüşüm ve kültür yolu projesi nedeniyle uygulanan yıkım, restorasyon ve yeni yapılaşma gibi alanın fiziksel dokusunu büyük ölçüde değiştiren çalışmalara karşın, Üç Kümbetler'in hemen yanında konumlanan Hanağasıgil Evi'nin kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçmemiş olması ve özgün mimari niteliklerini büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşması, yapının çalışma konusu olarak seçilmesinde belirleyici olmuştur. Bu çalışmanın amacı, geleneksel Erzurum konut mimarisinin karakteristik özelliklerini yansıtan Hanağasıgil Evi'nin mimari, mekânsal ve yapısal özelliklerini bilimsel yöntemlerle ayrıntılı biçimde belgelemek; restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlayarak bir koruma önerisi sunmaktır. Ayrıca yapının Erzurum'un tarihsel, kültürel ve mimari gelişim süreci içerisinde yapının konumunun ortaya konularak geleneksel konut mimarisi bağlamında değerlendirilmesi hedeflemektedir. Yöntem: Çalışmada, mimari belgeleme ve koruma alanında yaygın olarak kullanılan çok aşamalı ve bütüncül bir yöntem izlenmiştir. Yapıya ilişkin veriler öncelikle yerinde gerçekleştirilen ayrıntılı alan çalışmalarıyla elde edilmiştir. Bu kapsamda yapı yerinde incelenmiş, ölçümleri alınmış ve rölöve çizimleri hazırlanmıştır. Malzeme ve yapım tekniği ile hasar ve bozulmalara ilişkin analitik rölöveler hazırlanmıştır. Yapıdaki değişmişlik ve izler incelenerek restitüsyon problemleri belirlenmiştir. İkinci aşamada; çeşitli dönemlerde yapının fiziksel olarak değişmesine neden olan bu problemler kapsamlı bir tarihsel araştırma ve hem yapı içim hem de yakın çevredeki yapılarla karşılaştırmalı çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda anlaşılmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerin güvenilirlik durumuna göre dönemleme çizimleri yapılmıştır. Son aşamada; yakın çevresiyle birlikte fiziksel, çevresel, tarihsel bağlam içinde incelenen yapının önemi, değerleri, potansiyelleri ve sorunları ortaya konmuş ve yapının sahip olduğu değerlerle uyumlu yeni işlev önerisi getirilmiştir. Daha sonra, uluslararası yasal düzenlemelerin ortaya koyduğu kriterler bağlamında yapıdaki hasar ve bozulmaları ortadan kaldırmaya yönelik müdahale kararları geliştirilmiş ve yeniden işlevlendirme projesi çizilmiştir. Bulgular: Hanağasıgil Evi'nin, geleneksel Erzurum konut mimarisine özgü mekânsal organizasyonu, içe dönük plan kurgusu ve taş–ahşap birlikteliğine dayalı yapım tekniğini büyük ölçüde koruduğu tespit edilmiştir. Yapının avlu etrafında gelişen mekânsal düzeni, tandırevi–sofa–oda ilişkileri ile zemin ve üst katlar arasındaki işlevsel ayrım, Erzurum'un sert karasal iklim koşullarına uyumlu geleneksel konut anlayışını açık biçimde yansıtmaktadır. Taşıyıcı sistem açısından yapılan incelemelerde, yığma taş duvarlar ve ahşap hatıllardan oluşan özgün sistemin genel olarak sürekliliğini koruduğu belirlenmiştir. Yapıda strüktürel hasara yol açan en önemli sorunlardan biri çatıdan gelen su problemidir ki, üst kattaki tavan kaplamalarında görülen renk değişimi ve tuzlanma bu durumun kısa vadede yapıda ciddi sorunlara yol açacağını açıkça göstermektedir. Diğer taraftan yapının hem girişinde cephe boyunca devam eden çıkmanın güneybatı köşesinde hem de kuzey cephesinin ortasında meydana gelen sehim, yapısal çatlaklar oluşmasında sebep olmuştur. Bununla birlikte özellikle zemin kata yakın bölümlerde yükselen neme bağlı yüzey bozulmaları, tuzlanma, sıva dökülmeleri ve yer yer malzeme kayıpları gözlemlenmiştir. Yapının bazı bölümlerinde, taşıyıcı sistemi doğrudan tehdit etmeyen ancak uzun vadede yapısal sorunlara yol açabilecek kılcal ve orta ölçekli çatlaklar tespit edilmiş; döşeme ve tavan sistemlerinde ise ahşap kirişlerin zaman içerisinde maruz kaldığı yükler ve nem etkisi nedeniyle yerel sehimler belirlenmiştir. Malzeme analizleri sonucunda özgün taş, ahşap ve harç kullanımının büyük ölçüde okunabilir olduğu, buna karşın bazı mekânlarda kullanılan çimento esaslı sıva ve kaplamaların yapının malzeme bütünlüğünü ve nefes alabilirliğini olumsuz etkilediği saptanmıştır. Yapının geçirdiği değişimler değerlendirildiğinde, özgün plan kurgusunun genel olarak korunduğu; ancak geç dönem ekleri ve müdahalelerin mekânsal bütünlüğü kısmen bozduğu belirlenmiştir. Sonuç: Erzurum tarihi çekirdeğinin bir parçası olan Üç Kümbetler ve çevresini içine alan Rabia Ana Mahallesi'nde yer alan Hanağasıgil Evi, son yıllarda bölgede gerçekleştirilen kentsel dönüşüm ve Kültür Yolu çalışmalarından kaynaklı keskin fiziksel dönüşüme rağmen özgün mimari kimliğini büyük oranda koruyan bir yapıdır. Üç Kümbetler ve çevresinde restore edilen geleneksel konutlar ya da diğer yapılı çevre işlevler açısından değerlendirildiğinde bu yapının mevcut kullanımına benzer bir biçimde geleneksel Erzurum konutunun yaşatıldığı ve tanıtıldığı ''Kültür Yaşam Evi'' olarak işlevine devam etmesi önerilmiştir. Hanağasıgil Evi için özgün mimari değerlerini esas alan, minimum müdahale ilkesine dayalı, taşıyıcı sistem sürekliliğini ve malzeme bütünlüğünü korumayı hedef alan bir restorasyon yaklaşımı geliştirilmiştir. Böylece en az müdahale ile geleneksel bir Erzurum evinde mekan örgütlenmesinin ve günlük yaşam pratiklerinin tanıtıldığı bir yapı olarak yaşamını sürdürmeye devam edecektir. Bu çalışma, geleneksel Erzurum konut mimarisinin belgelenmesine katkı sağlamanın yanı sıra, tek yapı ölçeğinde yürütülen belgeleme, analizler, restitüsyon ve restorasyon sürecinin benzer nitelikteki tarihi konut yapıları için örnek teşkil edebilecek bir yöntem sunduğunu ortaya koymaktadır. Böylece Hanağasıgil Evi özelinde geliştirilen bu yaklaşımla, Erzurum'un kültürel mirasının korunarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik bilimsel ve uygulamaya dönük bir katkı sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Aim: Despite the extensive physical transformations caused by demolition, restoration, and new construction activities carried out within the scope of urban transformation and the Cultural Route Project in the vicinity of Üç Kümbetler, the Hanağasıgil House, located immediately adjacent to this monumental area, has not undergone a comprehensive restoration process and has largely preserved its original architectural characteristics. This situation has been decisive in selecting the building as the subject of this study. The aim of this research is to document the architectural, spatial, and structural characteristics of the Hanağasıgil House, which represents the characteristics of traditional Erzurum residential architecture, through scientific methods; to prepare restitution and restoration projects; and to develop a conservation proposal. Additionally, the study aims to evaluate the building within the historical, cultural, and architectural development process of Erzurum by establishing its contextual position within the framework of traditional housing architecture. Method: A multi-stage and holistic methodology commonly used in architectural documentation and conservation studies was adopted. Data regarding the building were primarily obtained through detailed on-site investigations. In this context, the structure was examined in situ, measured, and documented through measured survey drawings. Analytical surveys were prepared to determine material characteristics, construction techniques, and deterioration patterns. Changes and traces within the building were analyzed to identify restitution problems. In the second stage, these problems resulting from physical alterations over time were interpreted through comprehensive historical research and comparative analysis with both the building itself and its surrounding structures. Periodization drawings were produced based on the reliability of the obtained data. In the final sta ge, the building was evaluated together with its immediate environment within its physical, environmental, and historical context, and its significance, values, potentials, and problems were identified. Accordingly, a compatible adaptive reuse proposal was developed. Intervention decisions aimed at eliminating deterioration were formulated within the framework of international conservation principles, and an adaptive reuse project was prepared. Findings: The Hanağasıgil House has largely preserved the spatial organization, inward-oriented plan scheme, and the construction technique based on the integration of stone and timber, which are characteristic of traditional Erzurum houses. The spatial arrangement developed around the courtyard, the relationship between the tandır space, the sofa (central hall), and the rooms, as well as the functional differentiation between the ground and upper floors, clearly reflect a housing tradition adapted to the harsh continental climate of Erzurum. Structural analyses indicate that the original load-bearing system, consisting of masonry stone walls and timber tie beams, has generally maintained its continuity. One of the most critical structural problems identified is water infiltration from the roof, as evidenced by discoloration and salt efflorescence on upper floor ceiling surfaces, posing a significant short-term risk. Structural deformations, particularly deflection at the southwest corner of the projecting façade and cracks observed in the northern façade, were also detected. Additionally, moisture-related deterioration such as salt crystallization, plaster loss, and material decay was observed, especially at lower levels. While some cracks do not directly threaten structural stability, they may lead to long-term issues. Material analyses revealed that original materials such as stone, timber, and mortar are still largely legible; however, cement-based repairs negatively affect the building's material integrity and breathability. Although the original plan scheme is generally preserved, later interventions have partially disrupted spatial integrity. Conclusion: Located in Rabia Ana Neighborhood, within the historical core of Erzurum encompassing Üç Kümbetler and its surroundings, the Hanağasıgil House has largely preserved its original architectural identity despite rapid and intensive physical transformations in recent years. Considering the functional characteristics of restored traditional houses and the surrounding built environment, it is proposed that the building should continue to function as a“Cultural and Living House,”where traditional Erzurum domestic life is preserved and presented. A restoration approach based on the principles of minimum intervention, preservation of structural continuity, and material authenticity has been developed. Accordingly, the building is expected to sustain its existence as a living example that conveys the spatial organization and daily life practices of a traditional Erzurum house. This study not only contributes to the documentation of traditional Erzurum residential architecture but also presents a methodological framework covering documentation, analysis, restitution, and restoration processes at the scale of a single building that can serve as a reference for similar historic residential structures. Thus, it offers both scientific and practical contributions to the conservation and transmission of Erzurum's cultural heritage to future generations.
Benzer Tezler
- Fotogrametrik yöntemlerin arkeolojide kullanımı: Erzurum Pulur höyük kazısı örneği
Use of photogrammetric methods in archaeology: Erzurum Pulur mound excavation example
REVŞAN FIRAT YAŞAR
- Erzurum'daki Suriyeli sığınmacıların sosyoekonomik özellikleri
Syrian asylum seekers socioeconomic characteristics in Erzurum
ÖZNUR ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiAtatürk ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAMIK TANFER ALTAŞ
- Lise düzeyindeki kız öğrencilerin fiziksel uygunluk düzeylerinin ve obezite eğilimlerinin incelenmesi
Investigation of physical fitness levels and obesity tendencies of female high school students
ERCÜMENT ŞENSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
SporHitit ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YETKİN UTKU KAMUK
- Erzurum il merkezinde 0-24 aylık çocuğa sahip annelerin ishal durumunda yaptıkları uygulamalar ve bilgi düzeylerinin saptanması
What the mothers in Erzurum city center, who have children at the age of 0-24 months, do in the case of diarrhea and the knowledge of them abaut diarrhea
RABİA HACIHASANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Halk SağlığıAtatürk ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASUMAN GÜRAKSIN
- Özel sekörde çalışan kadınların sorunları: Erzurum ili örneği
The problems of women working in the private sector: Example of Erzurum province
RABİA TUBA SUSAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Kamu YönetimiAtatürk ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖNDER BARLI