Bolayırlı Şeyh Sinân'ın İlâhiyyâtı'nda geçen dinî ve tasavvufi kavramlar
Reli̇gi̇ous-myscti̇cal concepts i̇n Bolayirli Shei̇kh Si̇nan's theology
- Tez No: 1012630
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR GÜRÇAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının konusunu, XVII. yüzyıl dinî tasavvufi halk edebiyatı geleneği içerisinde yer alan Şeyh Sinân'ın manzumeleri oluşturmaktadır. Söz konusu eser İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kütüphanesi OE_Yz 001604/03 (T811) numarada İlâhiyyât/ Sinân Şeyh adıyla kayıtlıdır. Şeyh Sinân'ın şiirlerinin günümüze kadar kapsamlı bir çalışmaya konu edilmemiş olması, bu konunun seçilmesinde belirleyici olmuştur. Çalışma, Şeyh Sinân'a ait olduğu tespit edilen 112 şiirle sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, Şeyh Sinân'a ait 112 şiirde geçen dinî tasavvufi kavramları tespit ederek bu kavramları ayet, hadis, tasavvuf öğretisi ve halk edebiyatı geleneği çerçevesinde incelemektir. Yapılan çalışmada, dönemin inanç dünyasının şiirlere yansıması ve Şeyh Sinân'ın tasavvuf anlayışının eser üzerindeki etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın özgün yönü tek nüsha hâlinde bulunan bu eserin ilk defa sistematik bir şekilde ele alınmasıdır. Bu yönüyle tekke, tasavvuf ve halk edebiyatı alanlarına yeni bir katkı sunmayı, Şeyh Sinân'ın şiirleri üzerinden XVII. yüzyılın edebî ve kültürel iklimini yeniden yorumlama amacını taşımaktadır. Araştırmaya konu olan eserin ilk kısmında, 1b-5a varaklarında kırmızı bir başlıkla Hâzâ Mevlûdin Nebiyyi Salllallahû Tealâ Aleyhi Vesellem, ibaresi yer almaktadır. Bu başlığın ardından Süleyman Çelebi'nin Mevlid adlı eserinden alınmış bazı beyitler gelmektedir. 5a'nın sonundan itibaren başlayan şiirin devamı 6a'da yer alır. Eserin bu varaklarında, Rûşenî adlı bir mutasavvıfın iki manzumesi ile Eşrefoğlu ve İkbâli mahlaslı sûfî şairlerin farklı manzumeleri görülmektedir. 6b-11a varakları arasında Hazâ Kitâb Etvâr-ı Seb'a başlıklı tasavvufi bir metin bulunur. 11a varağının sonunda, Yunus, Eşrefoğlu, Münirî ve Nakşî gibi sûfî şairlerin manzumeleri görülmektedir. 47a ve 50a varakları arasında bu manzumeler devam eder. Cöngün 51a-51b varağında kâğıt boyasıyla ilgili teknik bilgiler verilmiş ve bu bilgiler 53a ve 55b arasındaki varaklarda devam etmiştir. Eserin son üç varağı ise boş bırakılmıştır. Şeyh Sinân'a ait şiirler 18b varağından başlamakta ve 46b varağında sona ermektedir. Eserde 112 şiire başlık konulmamış fakat dört şiir hâricinde tüm şiirlerin sonuna temmet (son) kaydı düşülerek şiirin tamamlandığı belirtilmiştir. Eserde yer alan beyitlerin toplam sayısı ise 831'dir. Şiirlerin büyük bir kısmında Şeyh Sinân'ın mahlası bulunur. Eserde bazı şiirlerde yazım ve imla hatalarına rastlanılmıştır. Yapılan bu tür hataların mürettibin dikkatsizliğinden kaynaklanabileceğini düşündürmektedir. İncelenen şiirlerin muhtevasında, şairin din ve tasavvuf anlayışı eser üzerinde belirgin bir biçimde kendini göstermektedir. Eserin yazılış tarihiyle ilgili kesin bir bilgi olmamakla birlikte, sol üst iç kapakta yer alan şu bilgi önem arz etmektedir. ―1203 senesi Mâh-ı Recebin 12. günü Salı günü Sultan Selim tahta cülûs eyledi. ―Ba‗de'l cülûs yedinci günü bazartesi günü kılıç kuşandı.‖ Bu notta belirtilen tarih III. Selim dönemine işaret etmektedir. (1789) Bu nedenle eserin XVII. yüzyılın veya XVIII. yüzyılın sonlarında derlendiği düşünülmektedir. Bu tarihi çerçeve ele alındığında, söz konusu eser, dönemin edebî ve tasavvufi birikimini, ayrıca şairin dünya görüşünü yansıtan önemli bir kaynak olarak değerlendirilebilir. Bu araştırmada Şeyh Sinân'ın şiirlerinde Esmâ-i Hüsnâ ile birlikte, dinî ve tasavvufi unsurların sıklıkla kullanıldığı tespit edilmiştir. Tevhit, ibadet, zikir, Allah ve peygamber sevgisi, dört halife ve Dört Kapı Anlayışı öne çıkan unsurlar arasında yer alır. Araştırma dinî tasavvufi halk edebiyatı alanına yeni veriler sunmakta Şeyh Sinân'ın manzumeleri üzerinden XVII. yüzyılın edebî, kültürel ve sosyal ikliminin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The subject of this thesis is the poems of Sheikh Sinan, which form part of the 17th-century tradition of religious and mystical folk literature. The work in question is cataloged under the title ―Divinity/Sheikh Sinan‖ at the Istanbul Metropolitan Municipality Atatürk Library under the call number OE_Yz 001604/03 (T811). The fact that Sheikh Sinan's poems have not been the subject of a comprehensive study to date was a decisive factor in selecting this topic. The study is limited to the 112 poems identified as belonging to Sheikh Sinan. In this context, the aim of this study is to identify the religious and Sufi concepts found in 112 poems by Sheikh Sinan and to examine these concepts within the framework of the Quran, hadith, Sufi teachings, and the tradition of folk literature. The study seeks to reveal how the religious beliefs of the era are reflected in the poems and to highlight the influence of Sheikh Sinan's understanding of Sufism on the work. The originality of this research lies in the fact that this work, which exists in a single manuscript, is being systematically examined for the first time. In this regard, it aims to offer a new contribution to the fields of dervish lodges, Sufism, and folk literature, and to reinterpret the literary and cultural climate of the 17th century through the poems of Sheikh Sinan. In the first section of the work under study, on folios 1b–5a, the phrase Hâzâ Mevlûdin Nebiyyi Sallallahu ‗alayhi wa sallam appears in a red heading. Following this heading are some verses taken from Süleyman Çelebi's work titled *Mevlid*. The continuation of the poem, which begins at the end of folio 5a, is found on folio 6a. In these folios of the work, two poems by a Sufi named Rûşenî, as well as various poems by Sufi poets using the pen names Eşrefoğlu and İkbâli, can be seen. A Sufi text titled ―Hazâ Kitâb Etvâr-ı Seb'a‖ is found between folios 6b and 11a. At the end of folio 11a, there are poems by Sufi poets such as Yunus, Eşrefoğlu, Münirî, and Nakşî. These poems continue between folios 47a and 50a. On folios 51a–51b, technical information regarding paper dye is provided, and this information continues on the folios between 53a and 55b. The final three folios of the work, however, have been left blank. The poems attributed to Sheikh Sinan begin on folio 18b and end on folio 46b. While 112 of the poems in the work are untitled, the end of every poem—with the exception of four—is marked with the notation ―temmet‖ (end), indicating that the poem is complete. The total number of couplets in the work is 831. Sheikh Sinan's pen name appears in the majority of the poems. Spelling and punctuation errors have been observed in some of the poems in the work. It is thought that such errors may stem from the copyist's carelessness. As for the content of the examined poems, the poet's understanding of religion and Sufism is clearly evident in the work. Although there is no definitive information regarding the date of the work's composition, the following note on the upper left inner cover is significant: ―On Tuesday, the 12th day of the month of Rajab in the year 1203, Sultan Selim ascended the throne. On Monday, the seventh day after his accession, he was invested with the sword.‖ The date mentioned in this note points to the reign of Selim III. Therefore, it is believed that the work was completed in the late 17th century or early 18th century. Within this historical framework, the work in question can be regarded as an important source reflecting the literary and mystical heritage of the period, as well as the poet's worldview. This study has found that religious and Sufi elements are frequently used in Sheikh Sinan's poems alongside the Beautiful Names of God. Tawhid, worship, dhikr, love for God and the Prophet, the Four Caliphs, and the Doctrine of the Four Gates are among the prominent elements. The study provides new data for the field of religious and Sufi folk literature and contributes to a better understanding of the literary, cultural, and social climate of the 17th century through Sheikh Sinan's poems.
Benzer Tezler
- Bolayırlı Şeyh Sinân Efendi'nin Risâle-i Kuşeyrî tercümesi(İnceleme-metin)
Sheikh Sinân Efendi of Bolayır's Translation of al-Risâla al-Qushayrî (Examination- text)
HATİCE AKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN ÖZÇELİK
- NO ve diabetes mellitus: Antioksidan kullanımının plazma NO düzeyleri üzerine etkisi
NO and diabetes mellitus: The effect of antioxidant suplemantation on the plasma levels of NO
İBRAHİM MURAT BOLAYIRLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1999
Biyokimyaİstanbul ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN BURÇAK
- Yaşlı pnömonili hastalarda D vitamini ile inflamatuar adipokinlerin ilişkisi
Relationship between vitamin D and adipokines in elderly pneumonia patients
AYBÜKE SİNEM ŞENSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Biyokimyaİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaTıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MURAT BOLAYIRLI
- Tip 2 diyabetli nefropatili ve nefropatisi olmayan bireylerde glikojen sentaz kinaz 3 beta ve alfa ile interlökin 1-6-17 ve TNF-alfa arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The relationship between glycogen synthase kinase 3 beta-alpha and interleukin-1-6-17 and TNF-alpha in type 2 diabetic patients with/without nephropathy
MUTLU ADIGÜZEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Biyokimyaİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaTıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MURAT BOLAYIRLI
- Tümör belirteçleri ve tiroid fonksiyon testlerinde ölçüm belirsizlikleri ve test istemlerinin akılcı laboratuvar kullanımı açısından değerlendirilmesi
Measurement uncertainties and evaluation of test requests in terms of rational laboratory use in tumor markers and thyroid function tests
SİMGE GÜRBÜZ HÜRKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Biyokimyaİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaTıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MURAT BOLAYIRLI