Geri Dön

21.yüzyılda insan haklarının yeniden tanımlanması: Yapay zekâ ve felsefenin rolü

Redefining human rights in the 21st century: The role of artificial intelligence and philosophy

PDF İndir

  1. Tez No: 1013250
  2. Yazar: NASIR DOĞANAY
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. NAZAN YEŞİLKAYA
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Felsefe, Philosophy
  6. Anahtar Kelimeler: Dijitalleşme, Magna Carta, Yapay zeka, İnsan Hakları Evrensel Bildirisi, İnsan hakları, Digitalization, Magna Carta, Artificial intelligence, Human Rghts Universal Communique, Human rights
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Şırnak Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Felsefe Tarihi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

İnsan hakları, tarihsel olarak insanın doğası, değeri ve özerkliği üzerine kurulu normatif kabullere dayanan bir kavram olmakla birlikte, bu kabullerin teknolojik ve toplumsal dönüşümler karşısında yeniden değerlendirilmesi zorunluluğu giderek daha görünür hâle gelmektedir. Özellikle 21. yüzyılda yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi yalnızca insan eylemlerini değil karar alma süreçlerini, öznelliği ve bilişsel sınırları da dönüştürerek klasik insan hakları anlayışının ontolojik ve etik temellerini sorgulanabilir kılmaktadır. Bu tez, yapay zekâ çağında insan haklarının mevcut teorik çerçevesinin yetersiz kaldığı varsayımından hareketle, insan haklarının yeniden tanımlanması gerektiğini ileri sürmektedir. Çalışmanın temel problemi, insanın yalnızca biyolojik ve rasyonel bir varlık olarak değil aynı zamanda algoritmik sistemlerle etkileşim içinde şekillenen bir özne hâline gelmesi karşısında, mevcut insan hakları paradigmasının bu dönüşümü ne ölçüde karşılayabildiği sorusudur. Bu doğrultuda çalışma, insan haklarının felsefi temellerini ele alarak, modern insan anlayışının yapay zekâ ile birlikte geçirdiği dönüşümü analiz etmekte ve bu dönüşümün insan hakları kuramı üzerindeki etkilerini normatif bir çerçevede tartışmaktadır. Araştırmada literatür incelemesine dayalı kavramsal ve eleştirel analiz yöntemi benimsenmiş olup özellikle dijital özerklik, bilişsel özgürlük ve algoritmik şeffaflık gibi kavramlar üzerinden yeni hak kategorilerinin gerekliliği ortaya konulmuştur. Çalışmanın temel iddiası, yapay zekâ teknolojilerinin yalnızca mevcut hakların uygulanma biçimini değil bizzat insan haklarının kapsamını ve dayandığı insan tanımını dönüştürdüğüdür. Bu bağlamda tez, insan haklarının korunmasının artık yalnızca klasik özgürlük ve eşitlik ilkeleriyle değil, aynı zamanda bireyin veri, biliş ve karar süreçleri üzerindeki kontrolünü garanti altına alan yeni normatif düzenlemelerle mümkün olabileceğini savunmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, insan haklarını statik bir normlar bütünü olarak değil teknolojik dönüşümlerle birlikte yeniden inşa edilmesi gereken dinamik bir alan olarak konumlandırmakta ve bu yeniden inşa sürecinde felsefenin kurucu ve yönlendirici rolünü temellendirmektedir.

Özet (Çeviri)

While human rights are a concept historically grounded in normative assumptions regarding human nature, value, and autonomy, the necessity of reevaluating these assumptions in the face of technological and social transformations is becoming increasingly apparent. In particular, the development of artificial intelligence technologies in the 21st century is transforming not only human actions but also decision-making processes, subjectivity, and cognitive boundaries, thereby calling into question the ontological and ethical foundations of the classical understanding of human rights. This thesis argues that human rights must be redefined, based on the premise that the current theoretical framework of human rights is inadequate in the age of artificial intelligence. The central problem of this study is the question of to what extent the current human rights paradigm can accommodate this transformation, given that humans have become not merely biological and rational beings, but also subjects shaped through their interaction with algorithmic systems. In this context, the study examines the philosophical foundations of human rights, analyzes the transformation of the modern conception of humanity in conjunction with artificial intelligence, and discusses the implications of this transformation for human rights theory within a normative framework. The study employs a conceptual and critical analysis method based on a literature review, and it demonstrates the necessity of new categories of rights, particularly through concepts such as digital autonomy, cognitive freedom, and algorithmic transparency. The central argument of this study is that artificial intelligence technologies transform not only the way existing rights are enforced but also the very scope of human rights and the definition of“human”upon which they are based. In this context, the thesis argues that the protection of human rights can now be achieved not only through classical principles of freedom and equality but also through new normative frameworks that guarantee the individual's control over data, cognition, and decision-making processes. In conclusion, this study positions human rights not as a static set of norms but as a dynamic field that must be reconstructed in tandem with technological transformations, and it establishes the foundational and guiding role of philosophy in this process of reconstruction.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    728478

    Uluslararası halkla ilişkiler bağlamında sağlık diplomasisi faaliyetlerinin ulus markalama stratejisine etkisi: Türkiye Cumhuriyeti'nin COVID-19 pandemisi sürecinde yaptığı dış yardımlar örneği

    The effect of health diplomacy activities on the nation branding strategy in the context of international public relations: Foreign aids made by the Republic of Turkey in the scope of the COVID-19 pandemic / L'effet des activités de diplomatie de la santé sur la stratégie d'image de marque nationale dans le contexte des relations publiques internationales: Les aides internationales apportées par la République de Turquie dans le cadre de la pandémie de COVID-19

    BUKET FATMA ÖZEKE

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Halkla İlişkilerGalatasaray Üniversitesi

    İletişim Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ELGİZ YILMAZ ALTUNTAŞ

  2. Tez No

    846836

    Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia

    Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi

    ABDURAHMAN HUSSEN YIMER

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin Üniversitesi

    Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU

  3. Tez No

    102478

    The Restructuring process of European security architecture in the post cold war era and its effects on Turkey's security

    Soğuk savaş sonrası dönemde Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden yapılanma süreci ve Türkiye'ye etkileri

    AYHAN BAY

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2001

    Siyasal BilimlerMarmara Üniversitesi

    Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. CENGİZ OKMAN

  4. Tez No

    662902

    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında geri göndermeme ilkesi

    Non-refoulement principle in the light of the decisions of the European Court of Human Rights

    DİDEM AYTEKİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    HukukAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MEHMET ALİ ZENGİN

  5. Tez No

    761437

    Le rapport des droits de l'homme au politique: Lefort et Rancière

    İnsan haklarının politik-olan bağlantısı: Lefort ve Rancière

    EYLEM YOLSAL MURTEZA

    Doktora

    Fransızca

    Fransızca

    2022

    FelsefeGalatasaray Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİYE KARABÜK KOVANLIKAYA

Geri Dön