Türkmen Türkçesi açıklamalı sözlüklerin yapısal özelliklerinin (S-1962 ve S-2016) karşılaştırmalı incelenmesi
Comparative analysis of the structural features of Turkmen language annotated dictionaries (S-1962 and S-2016)
- Tez No: 1014570
- Danışmanlar: PROF. DR. BERDİ SARIYEV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada; 1962 yılında Sovyet döneminde ve 2016 yılında bağımsız Türkmenistan Cumhuriyeti döneminde Türkmen Türkçesinde hazırlanmış iki açıklamalı sözlüğün çeşitli yönlerden karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma betimsel bir araştırma olup veri yapısı açısından nitel özellik göstermektedir. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veri kaynağı dokümanlar, incelenen sözlüklerdir. Veriler makroyapı ve mikroyapı tarama formlarıyla toplanmıştır. Veriler doküman analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, sözlükler için ayrı başlıklar altında sunulmuş, ardından karşılaştırmalı olarak yorumlanmış ve tartışılmıştır. Bulgulara dayalı olarak sonuçlara ulaşılmış ve öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca (S-2016) sözlüğünün A harfiyle başlayan maddeleri Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Araştırma sonucunda (S-2016) sözlüğünün hazırlanmasında, kendisinden önce hazırlanan (S-1962) sözlüğünün temel kaynak olarak kullanıldığı, özellikle makroyapı ve mikroyapı özellikleri açısından aralarında büyük benzerlikler olduğu görülmüştür. Ancak; (S-2016) sözlüğü toplam madde başı, madde içi sayısı ile Türkmen Türkçesinin söz varlığını yansıtması açısından daha kapsamlıdır. Ayrıca yapılan kuruluş ve yöntem özellikleri, madde başı ve madde içi sözcük seçimi, söz varlığı belirleme, yazım ve söyleyiş özellikleri açısından (S-2016) sözlüğü lehine sonuçlara ulaşılmıştır. Sözlükler arasındaki temel bir fark ilk sözlüğün Kiril harfli Türkmen, ikinci sözlüğün Latin harfli Türkmen alfabesiyle hazırlanmış olmasıdır. Sözlüklerin hazırlandıkları dönemin egemen siyasi ideolojisi, sözlüklere madde seçimi, açıklama yazma, örnek kullanım, örnek kullanım için kaynak eser ve kişi seçimi üzerinde etkili olmuştur.
Özet (Çeviri)
This research aims to comparatively examine two annotated dictionaries of Turkmen Turkish, one prepared in 1962 during the Soviet era and the other in 2016 during the independent Turkmenistan, from various perspectives. The study is descriptive and qualitative in terms of data structure. The document analysis method was used in the research. The data source documents are the two dictionaries examined. Data were collected using macrostructure and microstructure assessment forms. The data were analyzed using document analysis. The findings were presented under separate headings for the dictionaries, then interpreted and discussed comparatively. Based on the findings, conclusions were reached and recommendations were developed. The entries in the (S-2016) dictionary beginning with the letter A have been translated into Turkish. As a result of the research, it was observed that the (S-2016) dictionary was prepared using the (S-1962) dictionary as the primary source, and that there are significant similarities between them, especially in terms of macrostructure and microstructure features. However; The (S-2016) dictionary is more comprehensive in terms of its total number of headwords and sub-entries, and its reflection of the vocabulary of Turkmen Turkish. Furthermore, the organization and methodology, the selection of headwords and sub-entries, the vocabulary determination, and the spelling and pronunciation characteristics of the (S-2016) dictionary yielded results in its favor. The dominant political ideology of the period in which the dictionaries were prepared influenced the selection of entries, the writing of explanations, the use of examples, and the selection of source works and individuals for example usage.
Benzer Tezler
- Hızır Meddâhî'nin“Mahşer-nâme”adlı eseri (Bodleian nüshası) [Giriş-inceleme-metin-açıklamalı dizin-tıpkıbasım]
Hizir Meddahî's work titled“Mahşer-nâme”(Bodleian copy) (Introduction-review-text-annotated index-facsimile)
DERYA BARLIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TÜRKMEN
- Keñeş Cusupov'un“Manas”romanının Türkiye Türkçesi çevirisinde deyimlerin kullanımı
The use of idioms on Turkish spoken in Turkey with an example of“Manas”novel by Kenesh Jusupov
ELNURA SUIUNBEK KYZY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıUludağ ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİME ÜSTÜNOVA
- Mirzâ Mehdî Han Esterâbâdî, Senglah: Mebâniyü'l-Lügat ve Kitâbü'l-Elif (1v.-119r.)
Mirzâ Mahdi Han Astarâbâdi, Sanglakh: Mabâniyu'l-Lugat and Kitâbu'l-Alif (1v.-119r.)
MEHMET RIZA HEYET
Doktora
Türkçe
2021
DilbilimAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. F. SEMA BARUTCU ÖZÖNDER
- Irak Türkmen Türkçesinde soru
Question in Irak Turkmen Turkish
NOOR YALMAZ NOORALDEEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİGAR OTURAKÇI ORBAY
- Türkmen Türkçesi-Türkiye Türkçesi karşılaştırmalı gramer terimleri
Başlık çevirisi yok
GÜLTEKİN ÖZDEMİR