Aktarılan psikolojik travma, benliğin ayrımlaşması ve evlilik uyumu ilişkisi: Narrative terapi odaklı grup çalışması
The relationship between transmitted psychological trauma, self-differentiation and marital adjustment: A narrative therapy–focused group work
- Tez No: 1015251
- Danışmanlar: PROF. DR. TANER ARTAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Sosyal Hizmet, Psychology, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada aktarılan psikolojik travma, benliğin ayrımlaşması ve evlilik uyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi ve narrative terapi odaklı grup çalışmasının etkililiğinin sınanması amaçlanmıştır. Araştırma karma yöntem kapsamında açımlayıcı desenle iki aşamada yürütülmüştür. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Aktarılan Psikolojik Travma Ölçeği, Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği ve Çift Uyum Ölçeği kullanılmıştır. Birinci aşamada en az iki yıl evli 2787 katılımcıdan elde edilen veriler doğrultusunda, aktarılan psikolojik travmanın benliğin ayrımlaşması ile çift uyumu arasındaki aracılık rolü ve benliğin ayrımlaşmasının aktarılan psikolojik travma ile çift uyumu arasındaki aracı rolü yapısal eşitlik modeli ile incelenmiştir. Veriler IBM SPSS V23 ve IBM AMOS V24 programları ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, aktarılan psikolojik travma ile çift uyumu ve benliğin ayrımlaşması arasında negatif; benliğin ayrımlaşması ile çift uyumu arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunmuştur. Her iki modelde de aracı etkilerin anlamlı bir rol üstlendiği belirlenmiştir. Aktarılan psikolojik travmanın benliğin ayrımlaşması üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu; benliğin ayrımlaşmasının ise çift uyumu üzerinde pozitif ve anlamlı bir etki gösterdiği saptanmıştır. Aktarılan psikolojik travmanın çift uyumu üzerindeki doğrudan etkisi negatif bulunmuş; travma düzeyi arttıkça çift uyumunun azaldığı saptanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında narrative terapi odaklı grup çalışmasının bireylerin aktarılan psikolojik travma, benliğin ayrımlaşması ve çift uyumu üzerindeki etkileri yarı deneysel desenle test edilmiştir. Araştırma, en az iki yıl evli ve 12 deney 12 kontrol olmak üzere toplam 24 kadın katılımcı ile yürütülmüş; ön test, ara test, son test ve iki ay sonra uygulanan izlem testi ile gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler ilgili ölçekler aracılığıyla, nitel veriler ise grup sürecindeki ses kayıtları, katılımcı ifadeleri, yazılı-görsel çalışmalar ve oturum sonrası ve grup çalışması sonrası değerlendirme formlarıyla toplanmıştır. Nicel analizlerde veriler IBM SPSS V23 kullanılarak analiz edilmiş; gruplara göre kategorik değişkenlerin incelenmesinde Monte Carlo Düzeltmeli Fisher's Exact Testi ve Fisher's Exact Testinden, zamana göre değişimin incelenmesinde Minitab V14 ve R programından yararlanılmış, grup ve zamana göre normal dağılıma uymayan değişkenlerin karşılaştırılmasında İki Yönlü Robust ANOVA yöntemi kullanılmıştır. Nitel veri analizinde ise MAXQDA 2024 programı kullanılarak tematik analiz gerçekleştirilmiştir. Ön test–izlem test karşılaştırmalarında deney grubunda duygu ve davranış düzenleme, aktarılan psikolojik travma, duygusal tepkisellik, başkalarına bağımlılık ve benliğin ayrımlaşması toplam puanlarında, kontrol grubuna kıyasla anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Nitel bulgular, katılımcıların evlilik deneyimlerini köken aile yaşantıları, çocukluk deneyimleri ve kuşaklararası aktarılan hikâyeler bağlamında yeniden anlamlandırdıklarını ortaya koymuştur. Katılımcıların baskın problem hikâyelerini dışsallaştırarak bu hikâyelerin kimlikleri üzerindeki etkilerini sorguladıkları, köken aileden taşınan ilişki örüntülerine mesafe koyabildikleri ve kendi tercih ettikleri ilişkisel kimlikleri doğrultusunda alternatif hikâyeler geliştirdikleri belirlenmiştir. Bu süreç evlilik uyumunun sabit olmayan, yeniden yazılabilir bir anlatı olarak deneyimlenmesine ve ilişkisel kimlik alanın güçlenmesine katkı sağlamıştır. Bulgular, narrative terapinin kuşaklararası aktarılan anlatıları görünür kılma ve bireylerin kendi hikâyeleri üzerinde faillik geliştirmelerine alan açma açısından uygun bir yaklaşım sunduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda hem araştırmacılara hem de uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuş; ruh sağlığı alanında, özellikle sosyal hizmet bağlamında, aktarılan psikolojik travma ve evlilikte yaşanan sorunların yalnızca bireysel değil, toplumsal ve kültürel bağlamlarla birlikte ele alınmasının gerekliliği vurgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the relationship between transmitted psychological trauma, differentiation of self, and marital adjustment, and to test the effectiveness of a narrative therapy–focused group work. The research was conducted in two phases using an explanatory sequential mixed-methods design. The Personal Information Form, the Transmitted Psychological Trauma Scale, the Differentiation of Self Scale, and the Dyadic Adjustment Scale were used in the study.In the first phase, based on data obtained from 2,787 participants who had been married for at least two years, the mediating role of transmitted psychological trauma in the relationship between differentiation of self and dyadic adjustment, as well as the mediating role of differentiation of self in the relationship between transmitted psychological trauma and dyadic adjustment, were examined using structural equation modeling. The data were analyzed using IBM SPSS V23 and IBM AMOS V24. The findings indicated that transmitted psychological trauma was negatively associated with both dyadic adjustment and differentiation of self, while differentiation of self was positively associated with dyadic adjustment. In both models, the mediating effects were found to be significant. Transmitted psychological trauma had a negative and significant effect on differentiation of self, whereas differentiation of self had a positive and significant effect on dyadic adjustment. The direct effect of transmitted psychological trauma on dyadic adjustment was also negative, indicating that higher levels of trauma were associated with lower levels of dyadic adjustment. In the second phase of the study, the effects of the narrative therapy–oriented group intervention on individuals' transmitted psychological trauma, differentiation of self, and marital adjustment were tested using a quasi-experimental design. The study was conducted with a total of 24 female participants, including 12 in the experimental group and 12 in the control group, all of whom had been married for at least two years. The study included pre-test, mid-test, post-test, and a follow-up test administered two months later. Quantitative data were collected through the relevant scales, while qualitative data were obtained from audio recordings of group sessions, participant statements, written and visual materials, and post-session and post-group evaluation forms. In the quantitative analyses, data were analyzed using IBM SPSS V23; the Monte Carlo–adjusted Fisher's Exact Test and Fisher's Exact Test were used to examine categorical variables across groups, while Minitab V14 and R software were used to analyze changes over time. Additionally, Two-Way Robust ANOVA was employed to compare variables that did not meet normality assumptions across groups and time. For qualitative data analysis, thematic analysis was conducted using MAXQDA 2024. In the pre-test to follow-up comparisons, significant differences were found in the experimental group compared to the control group in emotion and behavior regulation, transmitted psychological trauma, emotional reactivity, dependency on others, and total differentiation of self scores. Qualitative findings revealed that participants reinterpreted their marital experiences within the context of family-of-origin experiences, childhood experiences, and intergenerationally transmitted narratives. It was observed that participants externalized their dominant problem-saturated stories, questioned the effects of these stories on their identities, were able to distance themselves from relational patterns carried from their families of origin, and developed alternative narratives aligned with their preferred relational identities. This process contributed to experiencing marital adjustment as a non-fixed, rewritable narrative and to strengthening the relational identity space. The findings suggest that narrative therapy offers a suitable approach for making intergenerationally transmitted narratives visible and for creating space for individuals to develop agency over their own stories. Accordingly, recommendations were presented for both researchers and practitioners. The study emphasizes that, particularly in the field of mental health and within the context of social work, transmitted psychological trauma and marital problems should be addressed not only at the individual level but also within their broader social and cultural contexts.
Benzer Tezler
- Aktarılan psikolojik travma ve ego kimlik süreçleri arasındaki ilişkide varoluşsal öfkenin düzenleyici rolü
The moderating role of existential anger in the relationship between transferred psychological trauma and ego identity processes
SENANUR KOCABAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEYZA NAZ DENİZ
- Evlilik istikrarsızlığının aktarılan psikolojik travma, bağlanma stilleri ve evlilik doyumu açısından incelenmesi
Examination of marriage instability in terms of transferred psychological trauma, attachment styles and marital satisfaction
DUYGU ATABAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE KALYON
- Yetişkin bireylerde aktarılan psikolojik travma ile sosyal duygusal yalnızlık arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between transferred psychological trauma and social emotional loneliness in adult individuals
HATİCE BAHAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURTEN SARGIN
- Aktarılan psikolojik travmaya dair ölçek geliştirme çalışması
Scale development study about transmi̇ssi̇on of psychological trauma
BEYZA USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAHİDE GÜLİZ KOLBURAN
- Ebelik bölümü öğrencilerinde çocukluk çağı travmaları ve aktarılan psikolojik travmaların travmatik doğum algısı ile ilişkisi
The relationship of childhood traumas and transferred psychological traumas with traumatic birth perception in midwifery students
VENHAR KÖROĞLU