Karanlık üçlü kişilik eğilimi ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide prososyal davranışların rolü
The role of prosocial behaviors in the relationship between dark triad personality traits and moral disengagement
- Tez No: 1017201
- Danışmanlar: PROF. DR. ERDİNÇ DURU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, üniversite öğrencilerinde Karanlık Üçlü kişilik özellikleri (makyavelizm, narsizm ve psikopati) ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide prososyal davranışların (içsel ve dışsal boyutlarıyla) aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca bu aracılık etkisinin cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığı sorusuna da cevap aranmaktadır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, Bandura'nın Sosyal Bilişsel Kuramı ve ahlaki uzaklaşma modeli, Paulhus ve Williams'ın Karanlık Üçlü kavramsallaştırması ile Karylowski'nin içsel-dışsal prososyal davranış ayrımı üzerine inşa edilmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı kesitsel bir tasarımla yürütülmüştür. Pamukkale Üniversitesi'nde öğrenim gören 740 üniversite öğrencisinden (415 kadın, 325 erkek) tabakalı örnekleme yöntemiyle veri toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği, Kısa Karanlık Üçlü Ölçeği (SD3-T) ve Ergen Prososyallik Ölçeği kullanılmıştır. Prososyallik ölçeğinin yetişkin örneklemindeki yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile sınanmış; beş madde çıkarılarak elde edilen 15 maddelik iki boyutlu yapının kabul edilebilir uyum sergilediği görülmüştür (CFI = .901, RMSEA = .061). Veriler SPSS 27 ve PROCESS Makro v5.0 kullanılarak analiz edilmiş; aracılık hipotezleri Model 4 ve düzenlenmiş aracılık sorusu ise Model 59 ile 5.000 bootstrap yeniden örneklemesi aracılığıyla test edilmiştir. Araştırma bulguları, Karanlık Üçlü'nün tüm boyutlarının ahlaki uzaklaşma ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler sergilediğini ortaya koymuştur. Makyavelizm (r = .455) ve psikopati (r = .452) ahlaki uzaklaşmayla orta düzeyde ilişkili bulunurken narsizm daha düşük düzeyde bir ilişki göstermiştir (r = .219). Erkek katılımcıların tüm Karanlık Üçlü boyutlarında ve ahlaki uzaklaşmada kadınlara kıyasla anlamlı derecede daha yüksek puan aldığı; kadınların ise her iki prososyal davranış boyutunda erkeklerden daha yüksek puan sergilediği saptanmıştır. Aracılık analizleri sonucunda, içsel ve dışsal prososyal davranışların Karanlık Üçlü'nün tüm bileşenleri ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği görülmüştür. Narsizm modelinde dikkat çekici bir baskılayıcı (suppressor) etki gözlemlenmiş; içsel prososyal davranışların narsizmin ahlaki uzaklaşma üzerindeki etkisini zıt yönde sönümlediği saptanmıştır. Bu bulgu, narsistik bireylerin sosyal onay ve statü kazanma amacıyla sergiledikleri stratejik yardımseverliğin ahlaki normlarla bağlarını paradoksal biçimde güçlendirdiğine işaret etmektedir. Düzenlenmiş aracılık analizi ise prososyal davranışlar üzerinden gerçekleşen dolaylı etkinin cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda üniversitelerde yürütülecek psikolojik danışmanlık hizmetleri ve önleyici müdahale programları için çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Gelecek araştırmalarda farklı üniversite örneklemleri, boylamsal tasarımlar ve empati ile ahlaki kimlik gibi ek aracı değişkenlerin modele dahil edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the mediating role of prosocial behaviors (in terms of both internal and external dimensions) in the relationship between Dark Triad personality traits (Machiavellianism, narcissism, and psychopathy) and moral disengagement among university students. Whether this mediating effect differs by gender was also addressed as a research question.The theoretical framework of the study is built upon Bandura's Social Cognitive Theory and moral disengagement model, Paulhus and Williams' conceptualization of the Dark Triad, and Karylowski's distinction between internal and external prosocial behavior. The study was conducted using a cross-sectional design based on a relational survey model. Data were collected from 740 university students (415 female, 325 male) enrolled at Pamukkale University through stratified sampling. The Moral Disengagement Scale, the Short Dark Triad Scale (SD3-T), and the Adolescent Prosocialness Scale were used as data collection instruments. The construct validity of the prosocialness scale in an adult sample was tested through Confirmatory Factor Analysis (CFA); following the removal of five items, the resulting 15-item two-factor structure demonstrated acceptable model fit (CFI = .901, RMSEA = .061). Data were analyzed using SPSS 27 and PROCESS Macro v5.0; mediation hypotheses were tested using Model 4, and the moderated mediation question was examined using Model 59 with 5,000 bootstrap resamples. The findings revealed that all dimensions of the Dark Triad were positively and significantly associated with moral disengagement. Machiavellianism (r = .455) and psychopathy (r = .452) showed moderate relationships with moral disengagement, while narcissism demonstrated a relatively weaker association (r = .219). Male participants scored significantly higher than female participants on all Dark Triad dimensions and moral disengagement, whereas female participants scored significantly higher on both prosocial behavior dimensions. Mediation analyses indicated that both internal and external prosocial behaviors played a partial mediating role in the relationships between all Dark Triad components and moral disengagement. A notable suppressor effect was observed in the narcissism model, whereby internal prosocial behaviors attenuated the effect of narcissism on moral disengagement in the opposite direction. This finding suggests that the strategic helpfulness displayed by narcissistic individuals for the purpose of gaining social approval and status paradoxically strengthens their ties to moral norms. The moderated mediation analysis revealed that the indirect effect through prosocial behaviors did not differ significantly by gender. Based on the findings, various recommendations were made for psychological counseling services and preventive intervention programs at universities. For future research, the inclusion of diverse university samples, longitudinal designs, and additional mediating variables such as empathy and moral identity is recommended.
Benzer Tezler
- Dindarlık eğiliminin narsist, makyavelist ve psikopatik kişilik özellikleri ile ilişkisi: Malatya örneği
The relationship between the tendencies of religiosity and narcissist, machiavellian and psychopathic personality traits: In Malatya
NESİBE ASLAN AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAFFET KARTOPU
- Karanlık üçlü kişilik özellikleri ile aldatma eğilimi ve ilişki doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between dark triad personality traits, cheating tendency and relationship satisfaction
HÜMEYRA KALMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiAile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF KURTULUŞ ANARAT
- Çocukluk çağı travmalarının suç eğilimi ile ilişkisinde karanlık üçlü kişilik özelliklerinin aracı rolü
The mediating role of dark triad personality traits in the effect of childhood traumas on criminal tendencies
İREM BİLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Beykent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FURKAN ONUR EKEN
- Karanlık üçlü kişilik özellikleri, evlilik doyumu, ilişkide aldatma eğilimi ve yakın partner şiddet tutumu arasındaki ilişkilere yönelik bir inceleme
An investigation on the relationships between dark triad personality traits, marital satisfaction, tendency to cheat in the relationship, and intimate partner violence attitude
YEŞİM DELLAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiKlinik Psikoloji Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN KAHYA
- Partner takibinde karanlık üçlü kişilik özellikleri ve mağduru suçlama eğilimi: Partner takip mitleri ve davranışın ciddiyet algısının seri aracılık rolü
Dark triad personality traits and victim-blaming tendencies in intimate partner stalking: The serial mediating roles of partner stalking myths and perceived severity of the behavior
İBRAHİM ALBAYRAK