Şartlı önermelere yönelik bir karşılaştırma: Katibi'nin Şemsiyye'si, Râzî'nin Şemsiyye Şerhi ve Üsküdârî'nin Şerh-i Haşiyesi
A comparative study of conditional propositions: Al-Shamsiyya by al-Kātibī, al-Rāzī's commentary on al-Shamsiyya, and al-Usküdārī's supercommentary on the commentary of al-Shamsiyya
- Tez No: 1017556
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET NASİH ECE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aristoteles'in oluşturmuş olduğu mantık sistemine Stoa mantığıyla birlikte dahil olan şartlı önermeler, mantık sisteminde önemli bir yere sahiptir. On üçüncü yüzyıldan itibaren mantık sisteminin kurallarını en sade şekliyle aktarmayı hedefleyen mantıkçıların, kaleme aldıkları elkitapları tarih boyunca mantık eğitimi noktasında vazgeçilmez eserler olmuşlardır. Bu eserlerden biri Kâtibî'nin yazmış olduğu er-Risâletü'ş-Şemsiyye'dir. Bu esere tarih boyunca pek çok şerh yazılmıştır. Bu şerhlerden en meşhur olanı Kutbüddin Râzî'nin yazmış olduğu Tahrîru'l-Kavâ'idi'l-Mantıkiyye adlı eserdir. Osmanlı dönemi mantıkçısı olan Mehmet Emin Üsküdârî bu şerhin ikinci bölümüne Hâşiye'ale'l-kısmi's-sânî min Şerhi'ş-Şemsiyye adlı bir haşiye yazmıştır. Bu üç eserin birlikte incelenmesi, ele alınan herhangi bir konunun gelişimini analiz etme fırsatını bize sunmaktadır. Şartlı önermeler, söz konusu olan eserlerin temel konularından biridir. Çalışmamızda, şartlı önermeler konusunun Şemsiyye'den başlayarak şerh ve haşiyeye uzanan sürecini inceledik. Böylece şartlı önermeler bağlamında bir konunun şerh ve haşiye geleneği içerisinde nasıl ele alındığı ve zamanla nasıl zenginleştiğini göstermeye çalıştık. İncelememiz amacı ve yapısından dolayı karşılaştırmalı analiz yöntemine başvurmamızı gerektirmiştir. Biz de bu doğrultuda şartlı önermelere dair konuları üç düşünürümüzün görüşlerini karşılaştırarak açıklamaya çalıştık. Çalışma, üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde şartlı önermelerin mahiyeti ve türlerine dair meseleler ele alınmıştır. İkinci bölüm şartlı önermelerin nitelik ve nicelik durumlarının incelenmesine ayrılmıştır. Son olarak üçüncü bölümümüzde şartlı önermeler arası ilişkiler düşünürlerimizden hareketle açıklanmıştır. Çalışmamızın neticesinde şartlı önermelerin, şerh ve hâşiye geleneği içerisinde açıklanmakla birlikte zaman zaman eleştirel değerlendirmelere tabi tutularak daha ileri bir düzeye taşındığını söyleyebiliriz.
Özet (Çeviri)
Conditional propositions, which became part of the logical system through Stoic logic alongside the logical system established by Aristotle, occupy an important place within logic. From the thirteenth century onward, the handbooks written by logicians who aimed to present the principles of logic in the simplest manner became indispensable works in the teaching of logic throughout history. One of these works is al-Kātibī's al-Risālah al-Shamsiyyah. Numerous commentaries were written on this work over the course of history. The most famous of these commentaries is Quṭb al-Dīn al-Rāzī's Taḥrīr al-Qawāʿid al-Manṭiqiyyah. Meḥmed Emīn Üsküdārī, an Ottoman logician, wrote a supercommentary entitled Ḥāshiyah ʿalā al-Qism al-Thānī min Sharḥ al-Shamsiyyah on the second part of this commentary. Examining these three works together provides us with the opportunity to analyze the development of any given subject. Conditional propositions constitute one of the principal subjects of these works. In this study, we examined the development of the subject of conditional propositions from al-Shamsiyyah to its commentary and supercommentary. Thus, we sought to demonstrate how a particular subject was treated within the commentary and supercommentary tradition and how it became enriched over time in the context of conditional propositions.Due to the aim and structure of the study, it was necessary to employ the method of comparative analysis. Accordingly, we attempted to explain issues related to conditional propositions by comparing the views of our three thinkers. The study consists of three main chapters. The first chapter addresses issues concerning the nature and types of conditional propositions. The second chapter is devoted to an examination of the qualitative and quantitative aspects of conditional propositions. Finally, the third chapter explains the relations between conditional propositions with reference to the views of our thinkers.As a result of our study, it may be said that conditional propositions, while being explained within the commentary and supercommentary tradition, were at times subjected to critical evaluations and thereby advanced to a more developed level.
Benzer Tezler
- İbn Rüşd'ün mantığında önermeler
The propositions of Averroes's logic
MUHAMMET NASİH ECE
Doktora
Türkçe
2017
FelsefeSakarya ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATİLLA ARKAN
- Sosyal yardımda yeni bir yaklaşım olarak şartlı sosyal yardım: Sosyal yardım-istihdam bağlantısının etkinleştirilmesi programı 2014 yılı Türkiye uygulaması üzerine bir araştırma
Conditional social assistance as a new approach in social assi̇stance: The programme of activating the connection between social assistance and employment a research on 2014 Turkey implementation
YAŞAR AKSANYAR
Doktora
Türkçe
2015
Sosyal HizmetDumlupınar Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH YILMAZ
- Şartlı mültecilerin yerel halka yönelik görüşleri: Afyonkarahisar örneği
Investigation of asylum seekers' opinions about local community: The case of Afyonkarahisar
AYSEL NASİROVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN TOMANBAY
- Müzik öğretmenlerinin çalgı performans seviyelerini belirlemede, ABRSM örnekli bir sertifika modelinin hazırlanmasına yönelik uzman görüşleri ve değerlendirmesi (Piyano örneği)
The expert opinions on designing an ABRSM guided certificate model for determining the musical instrument performance levels of music teachers and the expert reviews (A piano sample)
BURÇİN YAŞMUT
- Şartlı eğitim yardımı alan çocukların annelerinin eğitime dair düşünceleri: Çankaya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı örneği
Opinion of mothers of children who receive conditional education aid on education: The case of Çankaya Social Assistance and Solidarity Foundation
SİBEL VURKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ REYHAN ATASÜ TOPCUOĞLU