Travma sonrası büyüme modeli çerçevesinde ruminasyon, bilişsel esneklik ve belirsizliğe tahammülsüzlük
Rumination, cognitive flexibility, and intolerance of uncertainty within the framework of post-traumatic growth model
- Tez No: 1018337
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA ÇAPAR TAŞKESEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Temel inançları derinden sarsan travmatik yaşantılar, yoğun sıkıntı duygusunun yanında olumlu birtakım değişimleri de beraberinde getirebilmektedir. Travma sonrası büyüme (TSB) olarak adlandırılan bu değişim sürecinde girici ruminasyon (GR) ve amaçlı ruminasyon (AR) yoluyla yaşantının bilişsel olarak işlenmesi ve yeniden yapılandırılması sağlanmaktadır. Mevcut araştırma, TSB modeli çerçevesinde, girici ruminasyon ve amaçlı ruminasyondan TSB'ye uzanan yolda bilişsel esneklik (BE) ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün (BT) düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın örneklemini, son beş yıl içerisinde çeşitli travmatik olaylara maruz kalmış 363 yetişkin katılımcı oluşturmuştur. Katılımcılara amaçlı örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Araştırmanın veri toplama aşamasında, Katılımcı Bilgi Formu, Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği, Olay İlişkili Ruminasyon Ölçeği, Travma Sonrası Gelişim Envanteri-X, Bilişsel Esneklik Envanteri ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği-Kısa Formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler, Tek Yönlü Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA), Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, Basit Aracı Değişken Analizi ve Düzenlenen Aracı Değişken Analizi aracılığıyla incelenmiştir. MANOVA sonuçlarında, kadınların GR, AR ve BT düzeyleri; erkeklerin ise BE düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Hipotezlere yönelik analizlerin ilk aşamasında yapılan korelasyon analizlerinde, TSB ile GR, AR ve BE (alternatifler alt ölçeği) arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. İlk model testi olan basit aracı değişken analizi, GR ve TSB arasındaki dolaylı ilişkide AR'nin aracı rolünü ortaya koymuştur. Araştırmada önerilen teorik model ise düzenlenen aracı değişken analizi ile test edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, AR'nin aracı rolü bulunan GR ve TSB arasındaki dolaylı ilişkinin a1 (GR-AR) ve b1 (AR-TSB) yolunda BE ve BT genel düzeyinin düzenleyici bir rolü bulunmamıştır. Öte yandan, söz konusu dolaylı ilişkinin a1 yolunda BE'nin“kontrol”alt ölçeği ile BT'nin“ileriye dönük kaygı”alt ölçeği düzenleyici bir rol üstlenmiştir. Kontrol düzeyi azaldıkça ve ileriye dönük kaygı arttıkça GR ve AR arasındaki ilişki güçlenmekte ve dolaylı olarak bireyin TSB deneyimleme olasılığı artmaktadır. Elde edilen bulgular, alanyazın ışığında tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Traumatic life events that deeply shatter core beliefs can bring about positive changes alongside feelings of intense distress. In this process of change, termed posttraumatic growth (PTG), cognitive processing and restructuring of the experience are achieved through intrusive rumination (IR) and deliberate rumination (DR). Grounded in the PTG model, the present study aimed to examine the moderating roles of cognitive flexibility (CF) and intolerance of uncertainty (IU) on the pathway from ruminations to PTG. The sample consisted of 363 adult participants who had been exposed to various traumatic events within the last five years, recruited via purposive sampling. Data collection instruments included a Demographic Information Form, the Posttraumatic Stress Diagnostic Scale, the Event-Related Rumination Scale, the Posttraumatic Growth Inventory-X, the Cognitive Flexibility Inventory, and the Intolerance of Uncertainty Scale-Short Form. The obtained data were analyzed using One-Way Multivariate Analysis of Variance (MANOVA), Pearson Product-Moment Correlation Analysis, Simple Mediation Analysis, and Moderated Mediation Analysis. MANOVA results revealed that women had significantly higher levels of IR, DR, and IU, whereas men displayed significantly higher levels of CF. In the initial phase of hypothesis testing, correlation analyses demonstrated significant positive relationships between PTG and IR, DR, and CF (the alternatives subscale). The simple mediation analysis, functioning as the preliminary model test, revealed that DR mediated the indirect relationship between IR and PTG. The proposed theoretical model of the study was subsequently tested using moderated mediation analysis. According to the results, the overall levels of CF and IU did not play a moderating role on either the a1 (IR to DR) or b1 (DR to PTG) pathways of the indirect relationship between IR and PTG mediated by DR. On the other hand, the“control”subscale of CF and the“prospective anxiety”subscale of IU exhibited significant moderating roles specifically on the a1 pathway of the indirect relationship. As individuals' level of control decreased and prospective anxiety increased, the relationship between IR and DR grew stronger, thereby indirectly enhancing the likelihood of experiencing PTG. The findings are discussed in light of the existing literature.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinde travma sonrası büyümeyi yordayan çeşitli değişkenlerin Türk ve Amerikan kültürlerinde incelenmesi: Bir model önerisi
Exploring various variables as predictors of posttraumatic growth on university students in Turkish and American cultures: A model proposal
MANOLYA HASELDEN
- Kalp hastalarında beş faktör kişilik özelliklerinin travma sonrası büyüme ve iyi oluş ile ilişkisinde psikolojik sağlamlığın aracı rolü
The mediating role of psychological resilience in the relationship between big five personality traits, post-traumatic growth and well-being among cardiac patients
BETÜL ÇİMEN URASLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLGÜN ONNAR
- Yetişkin bireylerde travma sonrası büyüme ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide öz şefkatin aracı rolü
The mediating role of self-compassion in the relationship between posttraumatic growth and psychological resilience in adults
EMİNE KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL ANER AKTAN
- 6 Şubat depreminde kayıp yaşayan bireylerde hayatın amacı ve anlamı, erken dönem uyum bozucu şemalar ve travma sonrası büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between the purpose and meaning of life, early maladaptive schemas, and post-traumatic growth in individuals who experienced loss in the February 6 earthquake
İREM DEMİRKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiDoğuş ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KAHRAMAN GÜLER
- Kayıp yaşayan bireylerde yas sürecini destekleyen faktörler ve dışavurumcu sanat terapisi temelli yas destek programının etkisi: Bir karma yöntem araştırması
Supporting factors in the grief process of bereaved individuals and the effectiveness of an expressive arts therapy-based grief support program: A mixed method study
MERVE NUR ÇINAR