Kayıp yaşayan bireylerde yas sürecini destekleyen faktörler ve dışavurumcu sanat terapisi temelli yas destek programının etkisi: Bir karma yöntem araştırması
Supporting factors in the grief process of bereaved individuals and the effectiveness of an expressive arts therapy-based grief support program: A mixed method study
- Tez No: 1020961
- Danışmanlar: PROF. MÜGE YÜKSEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yas yaşayan bireylerin, yas sürecinde destekleyici olarak deneyimledikleri etkenlerden yola çıkarak Dışavurumcu Sanat Terapisi Temelli Yas Destek Programı'nı (DYP) geliştirmek ve bu programın katılımcıların yas belirtileri, yas bilişleri ve travma sonrası büyüme düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, keşfedici sıralı karma yöntem deseniyle yürütülmüştür. Nitel aşamada, kayıp deneyimi yaşamış dokuz katılımcıyla Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz yaklaşımı çerçevesinde yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler MAXQDA programıyla analiz edilerek destekleyici etkenler beş ana tema altında“yas tutma, birlikte yaslanma, kayıpla bağı sürdürme, hayata tutunma ile anlam ve maneviyat”olarak yapılandırılmıştır. Bu temalar, İkili Süreç Modeli ve Dışavurumcu Sanat Terapisi literatürüyle bütünleştirilerek on iki oturumluk DYP geliştirilmiştir. Deneysel aşamada programın etkililiği yüz yüze Deney Grubu 1 (n = 6), çevrimiçi Deney Grubu 2 (n = 6) ve herhangi bir müdahaleye tabi tutulmayan Kontrol Grubu (n = 6) ile ön test–son test yası deneysel desende sınanmıştır. Grup içi karşılaştırmalarda Wilcoxon İşaretli Sıralar testi, gruplar arası karşılaştırmalarda Kruskal-Wallis H testi kullanılmış; küçük örneklem büyüklüğü gözetilerek her analiz için etki büyüklüğü hesaplanmıştır. Bulgular, her iki deney grubunda da son test ölçümlerinde yas belirtileri ve yas bilişleri düzeylerinin büyük etki büyüklüğünde anlamlı biçimde azaldığını, travma sonrası büyüme düzeylerinin ise büyük etki büyüklüğünde anlamlı biçimde yükseldiğini ortaya koymuştur. Kontrol grubunda yas belirtileri ve yas bilişleri düzeylerinde anlamlı bir değişim gözlenmezken travma sonrası büyüme düzeyi ön test ölçümlerine göre anlamlı olarak azalmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda yas belirtileri ve travma sonrası büyüme bakımından deney grupları lehine anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Yas bilişlerinde ise gruplar arası fark istatistiksel anlamlılık sınırına çok yakın (.051) bulunmuştur. Etki büyüklüğü analizi sonucunda elde edilen büyük etki büyüklüğü ile birlikte değerlendirildiğinde bu bulgu küçük örneklemden kaynaklanan güç sınırlılığına işaret etmiştir. Yüz yüze ve çevrimiçi uygulama biçimleri arasında üç bağımlı değişkenin hiçbirinde anlamlı bir fark saptanmamış; bu bulgu DYP'nin çevrimiçi formatta da yüz yüze formatla eşdeğer etki ürettiğini göstermiştir. Sonuç olarak DYP, yas belirtilerini ve yas bilişlerini azaltmada ve travma sonrası büyümeyi desteklemede etkili bir müdahale olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to develop an Expressive Arts Therapy-Based Grief Support Program (DYP) based on the factors that individuals experiencing grief report as supportive during the grieving process, and to examine the effect of this program on participants' grief symptoms, grief cognitions, and posttraumatic growth levels. The research was conducted using an exploratory sequential mixed-methods design. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with nine participants who had experienced loss, within the framework of Interpretative Phenomenological Analysis. The data were analyzed using MAXQDA, and the supportive factors were structured under five main themes:“grieving, grieving together, continuing bonds with the deceased, holding on to life, meaning and spirituality.”These themes were integrated with the Dual Process Model and Expressive Arts Therapy literature to develop the twelve-session DYP program. In the experimental phase, the effectiveness of the program was tested using a pretest–posttest experimental design with a face-to-face Experimental Group 1 (n = 6), an online Experimental Group 2 (n = 6), and a Control Group (n = 6) that did not receive any intervention. The Wilcoxon Signed-Rank test was used for within-group comparisons, and the Kruskal-Wallis H test was used for between-group comparisons; effect sizes were calculated for each analysis given the small sample size. The findings revealed that in both experimental groups, grief symptoms and grief cognitions decreased significantly with large effect sizes at posttest, while posttraumatic growth levels increased significantly with large effect sizes. In the control group, no significant change was observed in grief symptoms or grief cognitions, whereas posttraumatic growth levels decreased significantly compared to pretest measurements. Between-group comparisons revealed significant differences in favor of the experimental groups in terms of grief symptoms and posttraumatic growth. For grief cognitions, the between-group difference was very close to the threshold of statistical significance (p = .051). When evaluated together with the large effect size obtained, this finding was interpreted as indicating a power limitation stemming from the small sample size. No significant difference was found between the face-to-face and online delivery formats on any of the three dependent variables, indicating that DYP produces equivalent effects in the online format as in the face-to-face format. In conclusion, DYP was found to be an effective intervention for reducing grief symptoms and grief cognitions and for supporting posttraumatic growth
Benzer Tezler
- Kayıp yaşamış risk altındaki bireylere yönelik internet temelli bir müdahale programının etkisinin incelenmesi
Examining the effectiveness of an internet-based intervention program for bereaved individuals at risk
SAMET BAŞ
- Yaşlı yalnızlığı'nın gündelik yaşam içindeki görünümlerinin sosyolojik analizi: Muğla Milas örneği
The sociological analysis of the appearances of elders' loneliness in daily life: the sample of Milas/Muğla
DENİZ AYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERGENDER SEZER
- Kayıp yaşayan bireylerde anksiyete düzeylerinin somatizasyon ve duygu düzenleme güçlüğü ile ilişkisi
Relationship between anxiety levels and somatization and emotion regulation difficulties in individuals who have experienced loss
SALİSE MELTEM AŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUNE AKTAY
- Kayıp yaşamış bireylerde bitmemiş işler ve yasa bağlı ruminasyonun yas düzeyine etkisi
The effect of unfinished business and grief rumination on the level of grief in the individuals who experinced loss
ÖYKÜ ARIBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiYakın Doğu ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. BİNGÜL SUBAŞI HARMANCI
- Yas yaşayan bireylerin anksiyete ve depresyon ile ilişkilerinde duygu düzenleme becerilerinin ve irrasyonel düşüncelerin aracılık rolü
The mediating role of emotion regulation skills and irrational thoughts in the relationship with anxiety and depression of individuals in grief
BEGÜM GÜLCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul Rumeli ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN BURUK