Sebastiano Serlio'nun konut mimarlığı üzerine bir değerlendirme
An evaluation of Sebastiano Serlio's domestic architecture
- Tez No: 1018900
- Danışmanlar: PROF. DR. AYGÜL AĞIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Rönesans Dönemi, Renaissance Period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Rönesans döneminde yaşanan sosyo-ekonomik, politik ve kültürel dönüşümler, toplumsal yapıyı ve bireylerin yaşam biçimlerini köklü biçimde etkilemiştir. İtalya yarımadasında kent devletlerinin kuruluşu, feodal yapıların çözülmesi ve cumhuriyetlerin oluşumu, toplumsal hiyerarşilerin yeniden tanımlandığı bir ortam yaratmıştır. Bu süreçte, toprağa dayalı aristokrasinin gücü zayıflarken, kentli zanaatkârlar ve tüccarlardan oluşan yeni bir kent aristokrasisi ortaya çıkmıştır. Kent yönetiminde zamanla zanaatkâr ve tüccarların söz sahibi olması, soylular ile halk arasında siyasal gerilimleri tetiklemiş; bu çerçevede yeni yönetim organları ortaya çıkmıştır. Soylular ve halk arasındaki derin siyasi gerilimler ile sınıfsal hiziplerin mücadelesi, iktidarı kalıcı hale getirmeyi hedefleyen yeni tekil güç odaklarının yükselişine zemin hazırlamıştır. İtalyan kent devletlerinde cumhuriyetlerin yanı sıra, askeri veya ekonomik güçle otoriteyi elde eden senyörler (signori), prensler ve despot rejimler (tiranno) mutlak güç iddiasıyla hanedanlıklarını kurmuştur. Rönesans döneminin heterojen yapısı, yöneticiler, seçkinler, tüccarları, zanaatkârları ve köylüler gibi farklı aktörlerin etkileşimiyle biçimlenen dinamikleri yansıtır. Toplumsal yapıda gözlemlenen söz konusu dönüşümler, konut mimarlığında da somut karşılıklar bulmuştur. Kentlerin sosyo-ekonomik seçkinleri, prestijlerini ve toplumsal konumlarını ifade etmek amacıyla palazzo'lar inşa etmiş ya da mevcut konutlarını dönemin temsil ve yaşam pratiklerine uygun biçimde yeniden düzenlemişlerdir. Bu bağlamda konutlar, aynı zamanda sosyal statünün ve kültürel değerlerin mimari ifadeleri olarak değerlendirilebilir. Benzer bir temsil arayışı, kırsal alanda villa mimarlığında da gözlemlenir; villalar, doğayla kurdukları ilişki üzerinden sahiplerinin sosyo-ekonomik konumunu yansıtan yapılar olarak öne çıkar. Rönesans döneminde kent ve kır ölçeğinde yaşanan dönüşümler, mimarlık kitaplarında da karşılığını bulur. On beşinci ve on altıncı yüzyılda kaleme alınan mimarlık kitapları, aynı zamanda ideal kent anlayışını ve ideal bir sosyal düzeni yansıtan kuramsal çerçeveler sunar. Bu bütüncül yaklaşım içinde konut, ideal kentin temel bileşenlerinden biri olarak ele alınmış ve farklı toplumsal sınıfların ihtiyaçlarına göre çeşitlendirilmiştir. Bu tarihsel bağlamda, Bolognalı ressam-mimar Sebastiano Serlio'nun (1475- y. 1554) kurguladığı mimarlık kitapları, matbaanın yaygınlaşmasıyla dönüşen görsel kültür ortamında özgün bir yaklaşımı temsil eder. Serlio, mimarlık kitaplarında antik mimarlığın kurallarını tanımlayarak 16. yüzyılda uygulanabilir hâle getirmeyi ve tasarımdan uygulamaya uzanan süreci sistematik biçimde ele almayı amaçlamıştır. Özellikle çizimin işlevi ve öğretici yönüne verdiği önem, Serlio'nun yaklaşımını ayırt edici kılan temel unsurlardan biridir. Serlio'nun mimarlık konulu çalışmalarını içeren yedi kitaptan oluşan kitap serisi, mimarlık sanatının farklı yönlerine odaklanır. Serlio, kitaplarında geometri, perspektif, antik Roma eserleri, mimari düzenler, kilise mimarisi ve konut mimarisini ele almış, ayrıca düzgün olmayan parsellerde, dağ eteğinde yapı tasarlamak ya da Orta Çağ geleneğine göre inşa edilmiş yapıları Rönesans üslubuna uyarlamak gibi mimarın karşılaşabileceği zorlukları (accidenti) da çalışmalarına konu etmiştir. Kurguladığı kitap dizisi kapsamında konut konusunu kapsamlı olarak ele alan VI. ve VII. Kitaplar tez çalışmasının ana odağını oluşturmaktadır. Serlio'nun konut mimarlığına ilişkin tasarımları, metin ve çizimleri ile birlikte ele alınarak tematik analiz yöntemiyle incelenmiş; konut tipolojileri, sosyal sınıfların mimari temsili, çeşitlilik, yaratıcılık, kural-istisna ilişkisi, işlevsellik, bezeme, işveren ve mimar ilişkisi gibi başlıklar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Serlio'nun Fransa Kralı I. François'nın daveti ile Fontainebleau Sarayı'nda saray mimarı olarak çalışırken hazırladığı VI. Kitap, 20. yüzyıla kadar basılmamış; Avrupa genelinde iki el yazmasıyla dolaşımda kalmıştır. VI. Kitap'ın ilk el yazmasının 1541 1549 yılları, ikinci el yazmasının ise 1547-1550 yılları arasında yazıldığı bilinmektedir. Bu kitapta Serlio, toplumun tüm sosyal katmanlarına yönelik kapsamlı konut tasarımları sunarak dönemin sosyo-ekonomik yapısını da mimarlık üzerinden görünür kılmıştır. Köylü ve kentli sınıfların yaşam pratiklerini belirgin biçimde ayıran Serlio, tarım ve ticaretle ilişkili farklı sosyal grupların ihtiyaçlarını yansıtan konut tipolojileri geliştirmiştir. VI. Kitap'ta konutlar, en alt seviyeden en üst seviyeye uzanan bir hiyerarşi içinde kurgulanmıştır. Serlio, bu hiyerarşiyi kurgularken Francesco di Giorgio'nun köylü, zanaatkâr, tüccar, soylu ve prensten oluşan sınıflandırmasını temel almış; bu çerçeveyi farklı sosyal katmanlarla genişletmiştir. Kır evleri, köylü için tasarlanandan, geniş arazi içinde prens ve kral için tasarlananlara uzanan bir hiyerarşik düzen içinde ele alınmıştır. Kent evlerinde ise, zanaatkâr, tüccar, soylu, yüksek rütbeli görevliler (Podestà, Governatore, vb.), prens ve kraldan oluşan bir sosyal katmanlaşma gözlemlenir. Farklı sosyal sınıflara ilişkin konut tasarımlarının yanı sıra, köylü, zanaatkâr ve tüccarları ekonomik seviyelerine göre“fakir”,“durumu daha iyi”ve“zengin”gibi alt gruplara ayırması üzerinde durulması gereken bir durumdur. Mimari düzenleri konu alan IV. Kitap'ında bezemeler aracılığıyla sosyal hiyerarşi kurgulayan Serlio, aynı yaklaşım konut tasarımlarına da aktarmıştır. Bu bağlamda, uygunluk (decorum) ve kullanışlılık (commodità) ilkeleri, konut tasarımlarının biçimlenmesinde belirleyici olmuştur. Zanaatkâr ve tüccarlar için tasarladığı kır ve kent evlerini İtalyan ve Fransız üsluplarına göre farklılaştırmış, iki farklı mimari kültürü yansıtarak, konutları ekonomik seviyelere uygun biçimde şekillendirmiştir. Serlio, yerel gelenekleri ve coğrafi koşulları birlikte dikkate alarak İtalyan kentlerinde ve Fransa'da benimsenebilecek, geniş işveren kitlesine hitap eden konut tasarımları geliştirmiştir. Çalışmanın ikinci ayağını oluşturan ve Viyana el yazması üzerinden incelenen VII. Kitap ise, mimarın kent ölçeğindeki düzensiz parsellere ve mevcut yapıların Rönesans anlayışına göre dönüştürülmesine getirdiği pratik çözümlere odaklanır. Serlio'nun tanımladığı simetrik ve geometrik plan ilkeleri, düzensiz parsellerde yapı inşa etme sorununa verilen yanıtın temelini oluşturur. Ayrıca, tipolojik çeşitlilik anlayışını yansıtan yirmi dört villa tasarımına yer vermiştir. Genellikle merkezi plan şemasına dayanan villalar, kare-dikdörtgen planlı, köşelerinde bağımsız birimler içeren, haç planlı, H planlı, yatay eksende gelişen, tiyatro türevi, Fransız geleneğinden türetilen (enfilade) bir tipolojik sınıflandırma içinde ele alınmıştır. Serlio, oluşturduğu çeşitlilik aracılığıyla geometrik kurguya dayalı mekânsal bir zenginlik üretmiştir. Ayrıca, VII. Kitap'ta şömine, pencere ve çatı pencereleri gibi mimari öğeler, konutun önemli bileşenleri olarak ele alınmıştır. Mimarın üslup yaklaşımını belgeleyen söz konusu tasarımlar, İtalyan ve Fransız üsluplarında geliştirilmiştir. Sebastiano Serlio'nun konut mimarlığına odaklanan VI. ve VII. Kitapları, Rönesans konut mimarisinin sosyal, kültürel ve mekânsal dinamiklerini değerlendirmek için eleştirel bir çerçeve teşkil eder. Dolayısıyla söz konusu kitaplar, dönemin sosyal hiyerarşi ve konut pratiklerinin mimarlık üzerinden okunmasına önemli katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The socio-economic, political, and cultural transformations that characterized the Renaissance profoundly reshaped the societal fabric and the life-patterns of individuals. The establishment of city-states on the Italian peninsula, the dissolution of feudal structures, and the emergence of republican forms of government created a social environment in which hierarchical relations were redefined. During this period, the power of the land-based aristocracy gradually declined, while a new urban aristocracy composed of artisans and merchants emerged. The gradual ascent of artisans and merchants within urban governance triggered political tensions between the nobility and the populace, leading to the emergence of novel administrative bodies. The deep-seated political frictions and the struggle between class-based factions paved the way for the rise of singular power centers aiming to consolidate and perpetuate their authority. Alongside the republics in Italian city-states, lords (signori), princes, and despotic regimes (tiranni), having seized power through military or economic means, established dynasties based on claims of absolute sovereignty. The heterogeneous structure of the Renaissance reflects a dynamic shaped by the interplay of diverse actors, including rulers, elites, merchants, artisans, and the peasantry. The aforementioned societal transformations were vividly manifested in domestic architecture. Urban elites constructed palazzi or transformed existing houses in accordance with contemporary practices of representation in order to express their prestige and social status. In this sense, domestic architecture can be understood as architectural manifestations of social hierarchy and cultural values. A similar concern with representation is also evident in villa architecture in rural contexts, where villas emerged as structures reflecting both the aesthetic ideals of the period and the socio economic status of their owners through their relationship with nature. The transformations experienced at both urban and rural scales during the Renaissance are also reflected in architectural treatises. Architectural books written in the fifteenth and sixteenth centuries also offered theoretical frameworks that articulated the concept of ideal city and ideal social order. Within this holistic perspective, the domestic architecture was regarded as one of the fundamental components of the ideal city and was diversified according to the needs of different social classes. Within this historical context, the architectural treatises conceived by the Bolognese painter-architect Sebastiano Serlio (1475–ca. 1554) represent a distinctive approach shaped by the visual culture transformed through the spread of printing. Serlio aimed to define the principles of ancient architecture and render them applicable in the sixteenth century, while systematically addressing the process from design to construction. His emphasis on the pedagogical function of drawings constitutes one of the defining characteristics of his architectural approach. Serlio's seven-book series on architecture addresses various aspects of the discipline. Throughout these volumes, Serlio examines geometry, perspective, ancient Roman monuments, architectural orders, church architecture, domestic architecture; furthermore he addresses the practical challenges (accidenti) an architect may encounter, such as designing on irregular plots, building on sloping terrains, or adapting medieval structures to the Renaissance style. Within the scope of this series, Books VI and VII, which provide an examination of domestic architecture, constitute the primary focus of this dissertation. These domestic designs are analyzed through a thematic approach that considers both texts and drawings, examining issues such as housing typologies, architectural representations of social classes, diversity, creativity, the relationship between rules and exceptions, functionality, ornamentation, and the relationship between patron and architect. Prepared while Serlio was working as court architect at the Palace of Fontainebleau upon the invitation of King Francis I of France, the Sixth Book remained unpublished until the twentieth century and circulated across Europe in the form of two manuscripts. The first manuscript is dated between 1541 and 1549, while the second is believed to have been written between 1547 and 1550. In this book, Serlio presents an extensive range of residential designs addressing all social strata, thereby rendering the socio-economic structure of the period visible through architecture. By clearly distinguishing between rural and urban ways of life, he developed housing typologies that reflect the needs of different social groups associated with agriculture and trade. In Book VI, houses are organized within a hierarchical structure ranging from the lowest to the highest social levels. In constructing this hierarchy, Serlio adopted Francesco di Giorgio's classification of peasants, artisans, merchants, nobles, and princes, while expanding this framework to include additional social strata. Rural houses are presented within a hierarchy extending from dwellings designed for peasants to those intended for princes and kings within extensive estates. In urban contexts, a stratification is observed encompassing artisans, merchants, nobles, high ranking officials (such as Podestà and Governatore), princes, and kings. Beyond the designs for distinct social classes, Serlio's sub-categorization of peasants, artisans, and merchants into groups such as“poor,”“more affluent,”and“wealthy”according to their economic status is a noteworthy aspect that merits further scholarly attention. Having previously articulated social hierarchy through the theoretization of ornament in the Book IV on architectural orders, Serlio extended this same approach to his domestic designs. In this context, the principles of decorum (propriety) and commodità (convenience/utility) became the decisive factors in shaping his domestic architecture. He differentiated the rural and urban houses designed for artisans and merchants according to Italian and French styles, reflecting two distinct architectural cultures and adapting the dwellings to varying economic levels. By considering local traditions and geographical conditions together, Serlio developed models that could be adopted in both Italian cities and France, appealing to a broad range of patrons. The Seventh Book, which constitutes the second phase of this study and is examined through the Vienna manuscript, focuses on the practical solutions to architectural problems encountered at the urban scale, such as irregular plots, villa designs on sloping terrain, and the transformation of existing buildings according to Renaissance principles. The principles of symmetry and geometric planning defined by Serlio form the basis of his response to the challenges of constructing buildings on irregular sites. Furthermore, Serlio's seventh book includes twenty-four villa designs that reflect Serlio's understanding of typological diversity. Generally based on centralized planning schemes, these villas are classified into various typologies, including square and rectangular plans, designs with independent corner units, cross-shaped plans, H shaped plans, horizontally extended layouts, theatre-derived schemes, and arrangements derived from the French tradition of enfilade. Through this inherent diversity, Serlio generated spatial richness grounded in geometric composition. Additionally, Seventh Book treats architectural elements such as fireplaces, windows, and dormers as vital components of the dwelling. These designs, which document the architect's stylistic approach, were developed in both Italian and French styles. The architectural discourse presented in Serlio's Books VI and VII serves as a critical framework for evaluating the socio-spatial dynamics of the Renaissance home. Consequently, these volumes constitute a vital contribution to the field, offering a nuanced understanding of the period's social stratification and domestic practices through the systematic analysis of architectural form and textual discourse.
Benzer Tezler
- Mimari çizimin görünmeyen içeriği ve eylemselliği
The hidden and actional context of architecturaldrawing
ÇAĞIN TANRIVERDİ ÇETİN
Doktora
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZİLET YURDANUR DÜLGEROĞLU
- Design, manufacturing and testing of soft robotic actuators
Başlık çevirisi yok
UMUR İBRAHİM ÇİÇEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Makine MühendisliğiUnıversıty Of LıverpoolDR. SEBASTİANO FİCHERA
DR. PAOLO PAOLETTİ
- Beyond the Law of the Nation-State: an Inquiry into the Theory of Legal Pluralism and Societal Law
Ulus-Devlet Hukukunun Ötesinde: Hukuki Çoğulculuk Teorisi ve Toplumsal Hukuk Üzerine Bir İnceleme
MUSTAFA YAYLALI
Doktora
İngilizce
2011
HukukLuıss Guıdo Carlı UnıversıtySiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBASTİANO MAFFETONE
- Leon Battista Alberti mimarlığı
The architecture of Leon Battista Alberti
DENİZ DEMİR YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
- Sebastian Lee First Steps For Cello Op. 101 Metodunun kuram ve uygulamada viyolonsel eğitimi başlangıç sınıflarına olan katkıları
Sebastian Lee First Steps For Cello Op. 101 Method's, theory and practice start training class in their contributions to Cello
SERDAR BÜYÜKEDES