Atmosferin dramaturjik inşası ve senografın yaratıcı konumu: Josef Svoboda'nın psiko-plastik mekânı
The dramaturgical construction of atmosphere and the creative position of the scenographer: Josef Svoboda's psycho-plastic space
- Tez No: 1019113
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU ZÜBEYDE AKLAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Dramatik Sanatlar (disiplinlerarası) Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, atmosferin dramaturjik inşasında senografın yaratıcı rolünü Josef Svoboda'nın psiko-plastik sahne anlayışı üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, senografinin görsel düzenlemeler üreten bir tasarım alanı olmadığı; yapımın anlam katmanlarının oluşumuna katkı sağlayan yaratıcı ve dramaturjik bir üretim pratiği olduğu düşüncesinden hareket etmektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde atmosfer, dramaturji ve senografi kavramları arasındaki ilişkiler ele alınmış; senografın tiyatro üretim süreçlerindeki konumu tartışılmıştır. Bu doğrultuda atmosfer, sahneleme sürecinin doğal bir sonucu olarak değil, bilinçli biçimde tasarlanan ve dramatik anlatıyı destekleyen bir yapı olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın inceleme alanını oluşturan Josef Svoboda, sahne mekânını dramaturjik bir araç olarak ele alan yaklaşımı nedeniyle seçilmiştir. Svoboda'nın geliştirdiği psiko-plastik sahne anlayışı kapsamında ışık, karanlık, ayna, projeksiyon ve çeşitli teknolojik uygulamaları kullanma biçimleri incelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler, bu araçların teknik ya da estetik amaçlarla kullanılmadığını; seyirci algısını yönlendirmek, atmosfer oluşturmak ve dramatik anlamı güçlendirmek amacıyla dramaturjik işlevler üstlendiğini göstermektedir. Çalışmanın sonucunda, atmosferin tiyatro üretiminde yaratıcı bir dramaturjik bileşen olduğu ve senografın bu sürecin etkin üreticilerinden biri olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Josef Svoboda'nın çalışmaları, senografinin sahne görüntüsünü oluşturan bir tasarım alanının ötesine geçtiğini; yapımın dramaturjik yapısına, seyirci algısına ve atmosferin kuruluşuna doğrudan katkı sağlayan yaratıcı bir pratik olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the creative role of the scenographer in the dramaturgical construction of atmosphere through Josef Svoboda's psycho-plastic stage concept. The research is based on the idea that scenography is not merely a field of design that produces visual arrangements, but a creative and dramaturgical practice that contributes to the formation of the layers of meaning within a production. Within the theoretical framework of the study, the relationships between the concepts of atmosphere, dramaturgy, and scenography are examined, and the position of the scenographer within theatrical production processes is discussed. In this context, atmosphere is considered not as a natural outcome of the staging process, but as a consciously designed structure that supports dramatic narration. Josef Svoboda, who constitutes the focus of the research, was selected because of his approach to stage space as a dramaturgical tool. Within the scope of Svoboda's psycho-plastic stage concept, his use of light, darkness, mirrors, projection, and various technological applications has been examined. The evaluations demonstrate that these elements were not used for technical or aesthetic purposes; rather, they assumed dramaturgical functions aimed at directing audience perception, creating atmosphere, and strengthening dramatic meaning. The findings of the study reveal that atmosphere is a creative dramaturgical component in theatrical production and that the scenographer should be regarded as one of the active creators of this process. Evaluations based on Josef Svoboda's works demonstrate that scenography extends beyond being a field of design that creates stage imagery; it is a creative practice that directly contributes to the dramaturgical structure of a production, audience perception, and the construction of atmosphere.
Benzer Tezler
- Soykırım psikolojisinin Terezin oyunlarında zaman mekan kurgusuna etkisi
The effect of holocaust psychology to the time and place of the theatre plays written by jewish inmates in Terezin
BAHAR AKPINAR
Doktora
Türkçe
2021
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM BELKIS
- Türk tiyatrosunda tarihsel oyunlar
Historical plays in the Turkish theatre
İHSAN KEREM KARABOĞA
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiTiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ZEHRA İPŞİROĞLU
- İhsan Oktay Anar'ın romanlarında müzikal imgeler
Musical images in the novels of İhsan Oktay Anar
BURAK BERKE ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MüzikAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİLAD SALMANİ
- Dramatik estetiğin manipülatif işlevinin tarihsel oyunlar özelinde incelenmesi
An examination of the manipulative function of dramatic aesthetics in historical plays
VEYİS GÜLEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sahne ve Görüntü SanatlarıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTiyatro Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ KESKİN
- Bilgesu Erenus'un tiyatroları
Theatres of Bilgesu Erenus
DUYGU MAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM ARDALI BÜYÜKARMAN