Tobacco consumption in Türkiye and Pakistan: A comparative economic analysis of policy, taxation, and industry influence
Türkiye ve Pakistan'da tütün tüketimi: Politika, vergilendirme ve sektör etkisinin karşılaştırmalı ekonomik analizi
- Tez No: 1020211
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET KAZIM BAYCAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (WHO FCTC) ve ilgili stratejiler kapsamında Pakistan ve Türkiye'deki tütün kullanımı, kontrol politikaları ve vergilendirmesinin karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. Politika sonuçlarını değerlendirmek için WHO uyum raporlarından, vergilendirme puan tablosundan, mevzuattan ve tütün anketlerinden (Küresel Yetişkin/Genç Tütün Anketleri) elde edilen verileri sentezlemektedir. Analitik yaklaşımlar arasında uygulama bilimi, politik ekonomi ve yayılım teorisi yer almaktadır. Sonuçlar çarpıcı bir farklılık göstermektedir. Türkiye'nin tütün kontrol rejimi, bölgesel ve dünya çapında en güçlü rejimler arasında yer almaktadır - MPOWER'a tam uyum sağlayan sadece iki ülkeden biri - neredeyse evrensel dumansız ortam yasaları, paketlerin %92,5'inde grafik sağlık uyarıları ve kapsamlı reklam yasakları içermektedir. Vergileri büyük bir gelir payı (%80 fiyat, puan 4,5/5) elde etmektedir, ancak satın alınabilirlik durgunlaşmıştır (puan 0). Buna karşılık, Pakistan'ın MPOWER uygulaması kısmi düzeydedir; Sigara içilmeyen alan kurallarının ve reklam yasağının uygulanması zayıf, paket uyarıları paketlerin yalnızca %60'ını kapsıyor ve kaçak sigaralar hala yaklaşık %37'lik bir paya sahip. Vergilendirme reformları büyük farklılıklar göstermektedir. Pakistan uzun süredir düşük etkili vergi oranına sahip kademeli bir özel tüketim vergisi sistemine sahipti (vergi payı puanı 2,5/5); son bütçeler (özellikle 2023 başlarında %156'lık bir özel tüketim vergisi artışı) satın alınabilirliği önemli ölçüde azalttı. Bu artışlar, sigara tüketiminde %19'luk bir düşüşe ve daha ucuz markalara geçişe yol açtı. Türkiye'de ise vergiler zaten yüksekti ve 2020'den sonra birkaç artış yapıldı, bu nedenle enflasyon ve yüksek gelir sigara fiyatlarını aşındırdı. Sektör müdahalesi de farklılık göstermektedir: Türkiye hükümeti FCTC Madde 5.3'te (tütün endüstrisi müdahale endeksi 85/100) çok düşük bir puan alırken, Pakistan'da bu oran 33/100'dür. Mevcut sigara içme yaygınlığı bu eğilimleri yansıtmaktadır; Türk yetişkinlerinin yaklaşık %30'u sigara içerken, Pakistan'da bu oran %10'dur. Türkiye'nin kapsamlı yasaları tütün kullanımını kısıtlamıştır, ancak yerleşik endüstri lobiciliği ve yeni ve yenilikçi nikotin ürünleri zorluklar olmaya devam etmektedir. Pakistan'ın son dönemdeki vergi ve politika kazanımları umut verici olsa da, zayıf uygulama ve yasadışı ticaret bunların etkisini baltalıyor. Karşılaştırmalı analiz, siyasi ekonomi ve yönetişimin FCTC sonuçlarını nasıl şekillendirdiğini vurgulayarak, her iki ülkede de tütün kontrolünü güçlendirmek için dersler çıkarılmasını öneriyor.
Özet (Çeviri)
This thesis provides a comparative analysis of tobacco use, control policies, and taxation in Pakistan and Türkiye under the WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) and allied strategies. It synthesizes data from WHO compliance reports, taxation scorecard, legislation, and tobacco surveys (Global Adult/Youth Tobacco Surveys) to assess policy outcomes. Analytical lenses include implementation science, political economy, and diffusion theory. The results show striking divergence. Türkiye's tobacco control regime is among the regional and world's strongest- one of the only two countries with full MPOWER compliance- featuring near universal smoke-free laws, graphic health warning on 92.5% of packs, and comprehensive advertising bans. Its taxes capture a large revenue share (80% of price, score 4.5/5), although affordability has stagnated (score 0). In contrast, Pakistan's MPOWER implementation is partial; enforcement of smoke-free rules and advertising ban is weak, pack warnings cover only 60% of packs, and illicit cigarettes still account for almost 37%. Taxation reforms differ sharply. Pakistan long had a tiered excise duty system with a low effective rate (tax share score 2.5/5); recent budgets (notably a 156% excise increase in early 2023) sharply reduced affordability. These hikes corresponded with a 19% drop in cigarette consumption and a shift to cheaper brands. In Türkiye, taxes were already high, and after 2020, a few increases were made, so inflation and high-income eroded cigarette prices. Industry interference also differs, Türkiye's government scores very poorly on FCTC Article 5.3 (tobacco industry interference index 85/100), versus 33/100 for Pakistan. Current smoking prevalence reflects these trends; about 30% of Turkish adults smoke, compared to 10% of Pakistanis. Türkiye's comprehensive laws have constrained tobacco use, but entrenched industry lobbying and new and novel nicotine products remain challenges. Pakistan's recent tax and policy gains are promising, but weak enforcement and illicit trade undermine their impact. The comparative analysis highlights how political economy and governance shape FCTC outcomes, suggesting lessons for strengthening tobacco control in both countries.
Benzer Tezler
- Avrupa Birliğinde Özel Tüketim Vergisi ve Türkiye'nin uyumu: Alkollü içecekler piyasa örneği
Excise Duty in the European Union and Türkiye's harmonization: Alcoholic beverages market example
İSA COŞKUN
- Türkiye'de tütün mamulleri kullanımı üzerine üç makale
Three essays on the use of tobacco products in Turkey
YENAL CAN YİĞİT
- Essays on the effects of public policies on household consumption expenditure in Türkiye
Türkiye'de kamu politikalarının hanehalkı tüketim harcamaları üzerindeki etkisine ilişkin makaleler
EMRE YÜKSEL
- Alkol ve tütün mamulleri üzerinden alınan Özel Tüketim Vergilerinin Türkiye ve Avrupa Birliği açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
Comparative evaluation of Spacial Consomption Taxes on alcohol and tobacco product for Turkey and the European Union
BAHTİYAR CEMRE DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MaliyeKırıkkale ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL DURUCAN
- Kadınlarda selülitin klinik özelliklerinin belirlenmesi ve etyopatogenetik faktörlerin araştırılması
Determination of clinical characteristics of cellulite in women and investigation of etiopathogenetic factors
İREM CİHAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
DermatolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiDeri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜLKER GÜL
