Çölyak hastalığı olan adölesanlarda A2 β-kazein içeren süt ve süt ürünleri tüketiminin beslenme durumuna, yaşam kalitesine ve bazı kan parametrelerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of consumption of A2 β-casein-containing milk and dairy products on nutritional status, quality of life, and selected blood parameters in adolescents with celiac disease
- Tez No: 1024406
- Danışmanlar: PROF. DR. MELTEM SOYLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu randomize kontrollü klinik çalışmada, çölyak hastalığı olan adölesanlarda A2 β-kazein içeren süt ve süt ürünleri tüketiminin; beslenme durumu, yaşa göre boy Z skoru, yaşa göre BKİ Z skoru, vücut kompozisyonu, üst orta kol çevresi, el kavrama kuvveti, gastrointestinal semptomlar, yaşam kalitesi, uyku kalitesi, anti-doku transglutaminaz IgA (anti-tTG IgA), anti-doku transglutaminaz IgG (anti-tTG IgG) ve biyokimyasal parametreler üzerine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 10–18 yaş aralığında, ortanca yaşı 12,5 yıl olan toplam 50 çölyak hastası adölesan dahil edilmiş, katılımcıların %64,0'ünü kızlar, %36,0'sını erkekler oluşturmuştur. Katılımcılar A2 β-kazein içeren süt ve süt ürünleri tüketen müdahale grubu ile standart süt ve süt ürünleri tüketen kontrol grubuna randomize edilmiştir. Müdahale öncesi ve sonrasında beslenme durumu, antropometrik ölçümler, vücut kompozisyonu, el kavrama kuvveti, gastrointestinal semptomlar, Bristol Dışkılama Skalası(BDS), Çölyak Semptom İndeksi(ÇSİ), Çölyak Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği(CDDUX), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi(PUKİ) ile serolojik ve biyokimyasal parametreler değerlendirilmiştir. Veriler robust mixed ANOVA yöntemi kullanılarak analiz edilmiş, p değerlerinin yanı sıra etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanmıştır. Müdahale ve kontrol grupları başlangıç özellikleri bakımından benzer bulunmuştur. Müdahale süresince yaşa göre boy Z skoru, yaşa göre BKİ Z skoru, vücut ağırlığı, beden kütle indeksi, üst orta kol çevresi, vücut kompozisyonu ve el kavrama kuvveti açısından her iki grupta benzer değişimler gözlenmiş, gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır(p>0,05). Gastrointestinal semptomlar, Bristol Dışkılama Skalası, Çölyak Semptom İndeksi, çocuk ve ebeveyn CDDUX toplam puanları ile Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi puanları bakımından da müdahale ve kontrol gruplarında benzer sonuçlar elde edilmiştir (p>0,05). Anti-tTG IgA düzeyleri her iki grupta azalırken, anti-tTG IgG düzeyleri ve diğer biyokimyasal parametrelerde gruplar arasında anlamlı farklılık belirlenmemiştir(p>0,05). Günlük enerji gereksinimini karşılama düzeyinde artış gözlenmiş, protein ve yağ gereksinimlerini karşılama düzeylerinin müdahale öncesinde ve sonrasında önerilen düzeylerin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Buna karşın karbonhidrat, posa, tiamin, folat, D vitamini, demir ve iyot gereksinimlerinin önerilen düzeylerin altında kaldığı saptanmıştır. Çalışmanın post hoc güç analizinde istatistiksel güç %93,37 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, çölyak hastalığı olan adölesanlarda A2 β-kazein içeren süt ve süt ürünleri tüketiminin beslenme durumu, boy uzunluğu Z skoru, BKİ Z skoru, üst orta kol çevresi, vücut kompozisyonu, el kavrama kuvveti, gastrointestinal semptomlar, yaşam kalitesi, uyku kalitesi, serolojik belirteçler ve biyokimyasal parametreler bakımından standart süt ve süt ürünlerine üstünlük sağlamadığı, ancak katılımcılar tarafından iyi tolere edildiği belirlenmiştir. Bilindiği kadarıyla bu çalışma, çölyak hastalığı olan adölesanlarda A2 β-kazein içeren süt ve süt ürünlerinin etkilerini değerlendiren ilk randomize kontrollü klinik çalışma olup; beslenme durumu, yaşa göre boy Z skoru, yaşa göre BKİ Z skoru, vücut kompozisyonu, üst orta kol çevresi, el kavrama kuvveti, gastrointestinal semptomlar, yaşam kalitesi, uyku kalitesi, serolojik belirteçler ve biyokimyasal parametreleri birlikte değerlendirmesi bakımından literatüre özgün katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu(TÜBİTAK) tarafından 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında desteklenmiştir (Proje No: 125S700). Ayrıca araştırmacının doktora eğitimi, TÜBİTAK-BİDEB 2211-A Yurt İçi Genel Doktora Burs Programı kapsamında desteklenmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this randomized controlled clinical trial was to evaluate the effects of consumption of A2 β-casein-containing milk and dairy products on nutritional status, height-for-age Z-score, body mass index (BMI)-for-age Z-score, body composition, mid-upper arm circumference, handgrip strength, gastrointestinal symptoms, quality of life, sleep quality, anti-tissue transglutaminase immunoglobulin A (anti-tTG IgA), anti-tissue transglutaminase immunoglobulin G (anti-tTG IgG), and biochemical parameters in adolescents with celiac disease. A total of 50 adolescents with celiac disease, aged 10–18 years (median age: 12.5 years), were enrolled in the study. Of the participants, 64.0% were female and 36.0% were male. Participants were randomly assigned to either an intervention group consuming A2 β-casein-containing milk and dairy products or a control group consuming standard milk and dairy products. Before and after the intervention, nutritional status, anthropometric measurements, body composition, handgrip strength, gastrointestinal symptoms, the Bristol Stool Scale (BSS), Celiac Symptom Index (CSI), Celiac Disease Dutch Questionnaire (CDDUX), Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and serological and biochemical parameters were assessed. Data were analyzed using robust mixed analysis of variance (robust mixed ANOVA), and p-values, effect sizes, and 95% confidence intervals were reported. The intervention and control groups were comparable with respect to baseline characteristics. During the intervention period, similar changes were observed in height-for-age Z-score, BMI-for-age Z-score, body weight, body mass index, mid-upper arm circumference, body composition, and handgrip strength in both groups, with no statistically significant differences between groups (p > 0.05). Likewise, no significant between-group differences were observed in gastrointestinal symptoms, Bristol Stool Scale scores, Celiac Symptom Index scores, child- and parent-reported CDDUX total scores, or Pittsburgh Sleep Quality Index scores (p > 0.05). Although anti-tTG IgA levels decreased in both groups, no significant differences were found between groups regarding anti-tTG IgG levels or other biochemical parameters (p > 0.05). An increase in the proportion of participants meeting their daily energy requirements was observed. Protein and fat intake exceeded the recommended levels both before and after the intervention. In contrast, carbohydrate, dietary fiber, thiamine, folate, vitamin D, iron, and iodine intakes remained below the recommended levels throughout the study. Post hoc power analysis demonstrated a statistical power of 93.37%. In conclusion, consumption of A2 β-casein-containing milk and dairy products did not provide superior effects compared with standard milk and dairy products regarding nutritional status, height-for-age Z-score, BMI-for-age Z-score, mid-upper arm circumference, body composition, handgrip strength, gastrointestinal symptoms, quality of life, sleep quality, serological markers, or biochemical parameters in adolescents with celiac disease. However, A2 β-casein-containing milk and dairy products were well tolerated by the participants. To the best of our knowledge, this is the first randomized controlled clinical trial to evaluate the effects of A2 β-casein-containing milk and dairy products in adolescents with celiac disease. Furthermore, it provides a novel contribution to the literature by comprehensively evaluating nutritional status, height-for-age Z-score, BMI-for-age Z-score, body composition, mid-upper arm circumference, handgrip strength, gastrointestinal symptoms, quality of life, sleep quality, serological markers, and biochemical parameters within a single study. This study was supported by the Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK) under the 1002-A Rapid Support Program (Project No. 125S700). In addition, the doctoral studies of the researcher were supported by the TÜBİTAK-BİDEB 2211-A National PhD Scholarship Program.
Benzer Tezler
- İmmün nedenli tip 1 diyabetli çocuk ve adölesanlarda eşlik eden diğer otoimmün hastalıkların sıklığının saptanması, otoimmun hastalığı olan ve olmayan diyabetlilerin kemik mineral yoğunluğunun karşılaştırılması
Determination of the frequency of other autoimmune diseases in children and adolescents with immune mediated TYPE 1 diabetes and comparison of bone mineral density of diabetic patients with and without autoimmune disease
MELEK YAMAN ORTAKÖYLÜ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYFER ALİKAŞİFOĞLU
- Çölyak tanılı adölesanlarda akran etkileşimli grup desteğinin yaşam kalitesi, akran ilişkileri ve başetme düzeylerine etkisi
The effect of peer interactive group support on quality of life, peer relationships and coping levels in adolescents diagnosed with celiac disease
MELİKE TAŞDELEN BAŞ
Doktora
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİCRAN ÇAVUŞOĞLU
- Tip 1 diyabetli çocuk ve ergenlerde çölyak hastalığının yaygınlığı ve pozitif çölyak serolojisi ile biyopsiyle kanıtlanmış çölyak hastalığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Prevalence of celiac disease and the evaluation of the relationship between positive celiac serology and biopsy-proven celiac disease in children and adolescents with type 1 diabetes
HAKAN ZENGİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİnönü ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL DÜNDAR
- Hashimoto tiroiditi tanılı hastaların klinik ve laboratuvar özelliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of clinical and laboratory properties of patients with hashimoto thyroiditis
ECE KURUL DEMİRBAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADEM KARBUZ
- Hashimoto tiroiditi tanılı pediatrik hastalarda eşlikeden otoimmün hastalıkların sıklığının araştırılması
Autoimmune diseases accompanying hashimoto's thyroiditis in pediatric patients
GİZEM GENCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU ÇELİKEL ACAR